Προσοχή! Δημόσιος κίνδυνος!/Classe tous risques (1960) του Claude Sautet

κριτικη-αναλυση ΓΙΩΡΓΟΣ ΞΑΝΘΑΚΗΣ

  • Σκην: Claude Sautet .• Σενάριο: José Giovanni , Claude Sautet, Pascal Jardin.• Φωτ: Ghislain Cloquet
    • Μουσική: Georges Delerue.• Ερμηνείες Lino Ventura ,Sandra Milo , Jean-Paul Belmondo ,Marcel Dalio ,Stan Krol
    Ένας «Μελβιλικός» Σοτέ
    Ο Γάλλος γκάνγκστερ Abel Davos (Lino Ventura) και ο καλύτερος φίλος του Raymond Naldi (Stan Krol) χρειάζονται απεγνωσμένα μετρητά για να μπορέσουν να επιστρέψουν στη Γαλλία. Στο κέντρο του Μιλάνου, ληστεύουν δύο υπαλλήλους τράπεζας και εξαφανίζονται. Λίγο αργότερα, η ιταλική αστυνομία μπλοκάρει όλους τους μεγάλους δρόμους που οδηγούν μέσα και έξω από την πόλη.Οι φυγόδικοι συναντούν τη σύζυγο του Abel, την Therese (Simone France), και τα δύο μικρά αγόρια του στο Ventimiglia, αλλά η αστυνομία κλείνει γρήγορα την περιοχή. Με ένα σκάφος φτάνουν στο θέρετρο του San Remo και από εκεί προσπαθούν να γλιστρήσουν στη Γαλλία. Όταν όμως φτάνουν στα σύνορα, δύο Ιταλοί φρουροί ανοίγουν πυρ εναντίον τους και η ακτή βάφεται στο αίμα. Συντετριμμένος και απογοητευμένος, ο Abel κρύβεται με τα δύο παιδιά του. Ζητά βοήθεια από τους παλιούς συνεργάτες του στο Παρίσι .Αυτοί απρόθυμα στέλνουν τον Eric Stark(Jean-Paul Belmondo), ένα νεαρό κλέφτη, για να τον βοηθήσει ,ελπίζοντας κατά βάθος ότι δεν θα τα καταφέρει. Όταν ο Abel συνειδητοποιεί ότι οι παλιοί του φίλοι τον έχουν εγκαταλείψει, ξεκινά μια ανελέητη εκστρατεία εκδίκησης …

Ο σπουδαίος ,αλλά μάλλον υποτιμημένος, Claude Sautet ταυτοποιήθηκε ως ο νηφάλιος ανατόμος της γαλλικής αστικής τάξης ,με μια σειρά ταινιών που ξεκινά από το «Les Choses de la vie» (1970) και ολοκληρώνεται με το αριστουργηματικό «Nelly et Monsieur Arnaud» (1995). Η τυποποίηση του αυτή μας κάνει συχνά να ξεχνάμε ότι η πρώτη επιτυχία του ανήκε σε ένα εντελώς διαφορετικό είδος, αυτό του γκανγκστερικού φιλμ. Το «Classe tous risques» όχι μόνο έβαλε τον Claude Sautet στον κινηματογραφικό χάρτη αλλά συνέβαλε και στην εκτόξευση της καριέρας των Jean- Paul Belmondo και Lino Ventura.
Το σενάριο της ταινίας βασίζεται σε ένα μυθιστόρημα του -πρώην καταδικασμένου σε θάνατο – Jose Giovanni, ο οποίος συνδέθηκε με μερικές από τις πιο “cool” γαλλικές ταινίες της δεκαετίας του ’60 και του ’70 ( «Le Trou»του Jacques Becker,« Rififi a Tokyo» του Jacques Deray , «Le Deuxième Souffle» του Jean-Pierre Melville και «The Sicilian Clan» του Henri Verneuil). Στη δεκαετία του ’70, ο Giovanni πήρε θέση και πίσω από την κάμερα και σκηνοθέτησε μερικά συναρπαστικά φιλμ με πρωταγωνιστή τον Alain Delon («Two Men in Town», «Boomerang», «The Gypsy»).
Στα μυθιστορήματα του, ο José Giovanni αξιοποίησε την πρότερη του εμπειρία στον Παρισινό υπόκοσμο (γνωστό ως «Le Milieu»). Ο κεντρικός πρωταγωνιστής του «Classe tous risques», Abel Davos, είναι διαμορφωμένος σε μεγάλο βαθμό στον γκάνγκστερ Abel Danos (με το ψευδώνυμο «Le Mammouth»), τον οποίο είχε γνωρίσει ο Giovanni στη φυλακή Santé, λίγο μετά την Απελευθέρωση. Το βιβλίο και η ταινία αγνοούν εντελώς τις βρώμικες σχέσεις του Danos με τη Γκεστάπο και τον παρουσιάζουν ως έναν συμπαθητικό , κουρασμένο κατάδικο που προσπαθεί να αφήσει πίσω το εγκληματικό του παρελθόν. Είναι ενδιαφέρον ότι ένας από τους συνεργάτες του Danos ήταν ο εξίσου διαβόητος Pierre Loutrel, πιο γνωστός ως «Pierrot le fou» – προσωνύμιο που συνδέθηκε με έναν χαρακτήρα που έπαιξε ο Belmondo στην ομώνυμη ταινία του Jean-Luc Godard.
Το φιλμ του Sautet είναι βαθιά διαποτισμένο από αδυσώπητη πικρία για τον χαμένο κώδικα τιμής που κάποτε υπήρχε μεταξύ των γκάνγκστερ .Θυμίζει τον ηρωικό πεσιμισμό ,τη ζοφερή ατμόσφαιρα και τη κομψή κινηματογράφηση που Melville . Ωστόσο διαφοροποιείται από την τυπική αυστηρότητα, τη στιλιστική αρμονία και την ηθική σαφήνεια του τελευταίου . Σε αντίθεση με τους αγέρωχους πρωταγωνιστές του Melville, οι άντρες του Sautet είναι ευάλωτοι ,πληγώνονται εύκολα.
Μεγάλο μέρος του φιλμ γυρίστηκε σε φυσικές τοποθεσίες (στο Μιλάνο, τη Νίκαια και το Παρίσι), χρησιμοποιώντας τεχνικές που θυμίζουν νεορεαλισμό και «Nouvelle Vague». Σε μια χαρακτηριστική σκηνή βίας που γυρίστηκε με κρυφές κάμερες ,σε μια πολυσύχναστη ιταλική πλατεία, αποτυπώνεται η ανησυχία και ο πανικός του ανυποψίαστου πλήθους.
Ο Lino Ventura είναι η καρδιά και η ψυχή της ταινίας. Πλάθει έναν στρεβλωμένο χαρακτήρα , που όμως διατηρεί κάποια ίχνη ανθρωπιάς και αξιοπρέπειας. Όταν με σκοτεινό βλέμμα σκέφτεται ένα σχέδιο για την τύχη των παιδιών του ή όταν κοιτάζει γύρω για να δει αν κάποιος τον ακολουθεί, η οθόνη πλημμυρίζει από την υπαρξιακή απελπισία και μοναξιά του. Μερικές σύντομες σκηνές με τα παιδιά του να κοιμούνται στη παραλία ή να περιφέρονται στους δρόμους, μοιάζουν βγαλμένες από νεορεαλιστική ταινία του De Sica. Αυτή η συγκινητική τρυφερότητα δημιουργεί μια έντονη και αποκαλυπτική αντίθεση με την τρομακτική ψυχρότητα του , όταν μεταλλάσσεται σε «άγγελο εκδίκησης».
Το φιλμ κινηματογραφήθηκε υπέροχα από τον σπουδαίο Βέλγο Ghislain Cloquet («Au Hasard Balthazar» και «Mouchette»του Bresson, «Tess» του Roman Polanski). Συνδυάζοντας τa κοντράστ του αμερικανικού νουάρ με έναν πιο ρεαλιστικό, σχεδόν ντοκιμαντερίστικο φωτισμό πετυχαίνει τη δραματουργική σύγκρουση του οικείου και του απρόβλεπτου, του εύθραυστου και του εκρηκτικά βίαιου.
Το«Classe Tous Risques» είναι υπέροχο όχι μόνο επειδή υιοθετεί πιστά τους κώδικες του είδους αλλά κυρίως επειδή τους υπερβαίνει. Και δεν είναι μόνο η ρωμαλέα αφήγηση και οι έξοχες ερμηνείες .Είναι η αμφισημία και η αβεβαιότητα, όταν η κατάσταση των πραγμάτων γίνεται πολύπλοκη ,ασύμμετρη ,άτακτη. Ο ανθρωπιστής Sautet συμπάσχει με τον ήρωα του. Θρηνεί τις πικρές ήττες , γιορτάζει τις περιστασιακές του νίκες .Αναγνωρίζει τη ματαιότητα του άνισου αγώνα του ,όταν με στωικότητα και αντρική περηφάνια θα αποδεχτεί το αναπόδραστο. C’est la vie !

Claude Sautet (1924-2000)

Ένας από τους πιο αξιοσέβαστους και εκλεκτικούς Γάλλους σκηνοθέτες ,ο Claude Sautet , ξεκίνησε την καριέρα του ως θεωρητικός του κινηματογράφου και σεναριογράφος . Υπήρξε σύγχρονος της Nouvelle Vague χωρίς ποτέ να αποτελέσει μέρος της .
Έχοντας αποφοιτήσει από το κινηματογραφικό σχολείο IDHEC, ο Sautet έκανε το ντεμπούτο του ως σκηνοθέτης το 1951 με τη κωμωδία «Bonjour sourire», που αργότερα αποκήρυξε.Το «Classe tous risques» (1960) ήταν η πρώτη του μεγάλη επιτυχία, αλλά μετά από το παρεμφερές και μάλλον αποτυχημένο θρίλερ, «L’Arme à gauche»(1964), στράφηκε στο είδος των ταινιών για τις οποίες έγινε ευρύτερα γνωστός ,δηλαδή τα οικεία δράματα για τη φιλία, την οικογένεια και τον έρωτα. Στο« Les Choses de la vie»(1970) ,μια φαινομενικά απλή ιστορία για έναν επιχειρηματία (Michel Piccoli) που πρέπει να επιλέξει ανάμεσα στη σύζυγό του και την ερωμένη του, εισάγονται για πρώτη φορά τα θέματα που θα χαρακτηρίσουν το μεταγενέστερο έργο του. Ακολούθησε το «Max et les Férrailleurs»(1971), με τον Piccoli ως πρώην δικαστή του οποίου η εμμονή του για απόδοση δικαιοσύνης τον οδηγεί σε ένα δυσκίνητο σχέδιο που αφορά μια πόρνη και τον εγκληματία φίλο της.
Μετά ο Sautet έκανε αυτό που πολλοί θεωρούν το αριστούργημά του, το «César et Rosalie» (1972), μια σύγχρονη οπτική του αιώνιου ερωτικού τριγώνου με την Schneider να ταλαντεύεται μεταξύ των Sami Frey και Yves Montand. Το «Vincent, Paul, François, et les Autres» (1974), είναι ένα μελαγχολικό πορτρέτο τεσσάρων ανδρών της μεσαίας τάξης που συναντιούνται στην ύπαιθρο κάθε Σαββατοκύριακο για φαγητό, ποτό και συζήτηση για τη ζωή τους.
Μετά από μια ακόμη κριτική επιτυχία με το «Mado» (1976) και το υποψήφιο για Όσκαρ «Une Histoire Simple» (1978), με την Romy Schneider, ως δυσαρεστημένη εργαζόμενη γυναίκα 40 ,γύρισε το «Un Mauvais fils»(1980) ένα εξαιρετικό αλλά παραγνωρισμένο φιλμ. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1980 έκανε μόνο λίγες ταινίες, εκ των οποίων το «Garçon!» (1983), ένα δράμα με πρωταγωνιστή τον Yves Montand ως μεσήλικα σερβιτόρο και η σουρεαλιστική κωμωδία «Quelques Jours Avec Moi» (1988) είχαν χλιαρή υποδοχή. Ο Sautet ξαναβρήκε τη φόρμα του το 1992 με το «Un Coeur en Hiver», τον τελευταίο διαλογισμό του στη γαλλική αστική ζωή της μεσαίας τάξης δίνοντας μια νέα αναθεώρηση στα κεντρικά του θέματα. Με πρωταγωνίστρια την Emmanuelle Béart ως όμορφη βιολίστρια που αναστατώνει την ζωή δύο συνεταίρων (Daniel Auteuil και André Dussollier), η ταινία προσέφερε μια περίπλοκη, λεπτή εξερεύνηση του εσωτερικού κόσμου των τριών κύριων χαρακτήρων της. Μετά από αυτόν τον θρίαμβο, ο Sautet το 1995 παρουσίασε το τελευταίο έργο του «Nelly et Monsieur Arnaud». Στο επίκεντρό της βρίσκεται ένα ασυνήθιστο ερωτικό τρίγωνο, με τη Nelly (Béart) ως νεαρή γυναίκα της οποίας η εργασία για τον Monsieur Arnaud (Michel Serrault), ένα συναισθηματικά καταπιεσμένο συνταξιούχο δικαστή, διακυβεύεται από τη σχέση της με έναν νέο εκδότη (Jean-Hugues Anglade ) .
Εκτός από σκηνοθέτης, ο Sautet ήταν επίσης πετυχημένος σεναριογράφος( ο Truffaut τον αποκαλούσε «γιατρό των σεναρίων») και τις δεξιότητες γραφής του αναζήτησαν πολλοί άλλοι σκηνοθέτες, συμπεριλαμβανομένων των Georges Franju («Les Yeux sans visage»), Jean-Paul Rappeneau («La Vie de château») και Jacques Deray («Borsalino»).
Ο Sautet είχε στο επίκεντρο της θεματικής του τις ανθρώπινες σχέσεις και τη φθορά τους στο πέρασμα του χρόνου. Εξερεύνησε τις προσωπικές και συναισθηματικές αδυναμίες των καθημερινών ανδρών και γυναικών με λεπτότητα και θέρμη . Κύρια χαρακτηριστικά του έργου του είναι τα καλοδουλεμένα σενάρια, η λεπτότητα, το βάθος συναισθημάτων και οι εξαιρετικές ερμηνείες των ηθοποιών. Υπάρχει μια αίσθηση μελαγχολίας και ηρεμίας που διαπερνά τον κινηματογράφο του και συμβαδίζει με τον ρυθμό του, μια εσκεμμένη βραδύτητα, που μας δίνει τον χρόνο να εισέλθουμε στον κόσμο του. Έναν κόσμο που συμπληρώνουν πολυσύνθετοι χαρακτήρες και που τον θεατή απαιτεί προσοχή στις λεπτομέρειες: βλέμματα, χειρονομίες, λόγια ,σιωπές…

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s