ΑΥΤΟΙ ΠΟΥ «ΕΙΔΑΝ» ΤΟ ΣΗΜΕΡΑ

Του Αλέξη Ν. Δερμεντζόγλου

(ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ,26/7/2020)

Η ώρα του λύκου

Στις 30 Ιουλίου,την προσεχή Πέμπτη,θυμόμαστε ότι πρίν από 13 χρόνια πέθαναν σχεδόν ταυτόχρονα ο Μικελάντζελο Αντονιόνι κι ο Ίνγκμαρ Μπέργκμαν.Η ημερομηνία δεν είναι στρογγυλή,αλλά σαφώς παραμένει μία αφορμή.Εδώ και δεκαετίες,έχει τεθεί το πρόβλημα και το ερώτημα κι είναι ταυτόχρονα αισθητικό,ιδεολογικό και κοινωνιολογικό.Το σινεμά είναι μια απλή ψυχαγωγία ή και διδακτικό;Κι αν είναι διδακτικό,γεμάτο μηνύματα και θετικούς ήρωες,αυτό καταντά πολλές φορές ενοχλητικό για τον θεατή που αρνείται να χειραγωγηθεί.Παρά τις καλές του προθέσεις,ο σοσιαλιστικός ρεαλισμός δεν απέδωσε τα αναμενόμενα.Από την άλλη πλευρά,συνεχίζει να εκνευρίζει πολλούς θεατές η χολλυγουντιανή υπερπαραγωγή ταινιών,κενών από ίχνος νοήματος και φτιαγμένων με προκατασκευή.Υπάρχει βέβαια και ο σκεπτόμενος κινηματογράφος από Ευρώπη,Ασία και αλλού,αλλά το θέμα είναι πως οι ταινίες του δεν έχουν πλατιά απήχηση.Μέγας π.χ. ο Ινδός Σατγιαζίτ Ράι,αλλά ήταν ο σκηνοθέτης των φεστιβάλ,όπως καλή ώρα τώρα ο Κέν Λόουτς.
Αναζητούμε λοιπόν σκηνοθέτες με υψηλή επιδραστική δύναμη,τόσο στο κοινό όσο και στους δημιουργούς των επόμενων γενιών που θα τους ακολουθήσουν.Ο Χίτσκοκ είναι ένας σαφώς επιδραστικός σκηνοθέτης αλλά οι κατά τα άλλα υπέροχες ταινίες του,άκρως ψυχαγωγικές και πανέξυπνες ανήκουν σε μια άλλη κατηγορία σινεμά.

                                                  Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΣΠΙΛΜΠΕΡΓΚ

Δίπλα του,ο πιο επιδραστικός σύγχρονος σκηνοθέτης είναι ο Στίβεν Σπίλμπεργκ.Δουλεύοντας με επιμονή ένα συγκεκριμένο μοντέλο σινεμά για 45 ολόκληρα χρόνια,κατάφερε να το τελειοποιήσει.Απέσπασε όλες τις ψυχαγωγικές του αρετές και αξίες,και σε κάποιες ταινίες του,τις ενσωμάτωσε με κοινωνιολογικά μηνύματα κι αναφορές.Το «Μόναχο» π.χ.,αλλά και το «Minority Report» αποτελούν στηρίγματα-προτάσεις για ένα σινεμά διπλής επιφάνειας.Έτσι τελικά,οι μόνοι στους οποίους μπορούμε να «στηριχτούμε» απόλυτα είναι οι Ευρωπαίοι Αντονιόνι και Μπέργκμαν.Το στηρίζομαι μέσα σε εισαγωγικά εμπεριέχει διαχρονικά στοιχεία αισθητικά,κοινωνιολογικά και ιδεολογικά.Οι ταινίες τους λοιπόν είναι αφηγηματικά τόσο σύγχρονες,ώστε παραμένουν και σήμερα πρωτοπορίες.Το περιεχόμενό τους είναι τόσο σημαντικό,ώστε λειτουργεί ως η εικόνα του σύγχρονου κόσμου αλλά και η προφητεία του αύριο.Ευκαιρία λοιπόν να δούμε τώρα τα επιτεύγματά τους.

                                                    ΟΙ ΚΟΡΥΦΑΙΕΣ ΕΠΙΔΟΣΕΙΣ

Οι κορυφαίες τους επιδόσεις είναι οι ακόλουθες:1)Και οι δύο διετύπωσαν ότι η οικονομική και καταναλωτική ευμάρεια είτε της σοσιαλδημοκρατίας(Μπέργκμαν) είτε της Δυτικής Ευρώπης(Αντονιόνι) είναι μόνον βιτρίνες ασταθειών,συναλλαγών και νοσηρών φαινομένων.2)Η αποξένωση.Και οι δυο τους κατέγραψαν ότι η ζωή σε τέτοιες κοινωνίες είτε σε μετατρέπει σε ψυχοπαθή,ανάλγητο και επικίνδυνο(Μπέργκμαν),είτε σε αλλοτριώνει όχι μόνο σε σχέση με τους άλλους,αλλά και με τον εαυτό σου.3)Η εμφάνιση κλινικών και νοσηρών φαινομένων και ασθενειών.Ο Μπέργκμαν είναι ο μέγας ανατόμος της σχιζοφρένειας.Οι ήρωές του που πάσχουν από σχιζοφρένεια καταγράφονται σε πολλές ταινίες,όπως τις «Περσόνα», «Μέσα από το σπασμένο καθρέφτη», «Η ώρα του λύκου», «Το πάθος», «Πρόσωπο με πρόσωπο», «Η σιωπή», «Μαριονέτες».Ο Αντονιόνι το κατέγραψε αυτό εξαιρετικά βασικά στην «Κόκκινη Έρημο»,αλλά και στην «Κυρία χωρίς καμέλιες».4)Η σκληρή και ανελέητη,απάνθρωπη συμπεριφορά.Υπάρχει μια εσωτερική βία που εξωτερικεύεται με βαθύτατα αντικοινωνικές ενέργειες,ανταγωνισμούς,ψυχικά βασανιστήρια.Επ’ αυτού,υπάρχουν τα αριστουργήματα του Μπέργκμαν «Η ώρα του λύκου» και «Ντροπή».Ο Αντονιόνι τα έδειξε στο «Blow-Up».5)Η κοινωνία του θεάματος στη σύγχρονη εποχή είναι στην κυριολεξία ανελέητη.Μην ξεχνάμε τη ρήση του διακεκριμένου Έλληνα ψυχαναλυτή Δρα.Καγκελάρι,ότι «η σχιζοφρένεια είναι στα μάτια των άλλων».Ο Μπέργκμαν το έδειξε αυτό εξαιρετικά στα «Όνειρα» κι ο Αντονιόνι στη «Νύχτα», «Blow-Up», «Ταυτότητα μιας γυναίκας» και «Κυρία χωρίς καμέλιες».

                                                        ΟΙ ΑΛΛΕΣ ΕΠΙΔΟΣΕΙΣ

6)Περί Έρωτα.Ο έρωτας είτε αποτελεί ένα πρόσκαιρο ηρεμιστικό στον  «πόνο» των άλλων προβληματισμών,είτε πρέπει να έχει βαθύτατες ρίζες που δεν ξεριζώνονται ούτε με την οικονομική πίεση,ούτε με την εντυπωσιακή εξωτερική εμφάνιση του άλλου.Ο Μπέργκμαν το διατύπωσε εξαιρετικά ιδίως στις «Άγριες Φράουλες».Ο Αντονιόνι υπέροχα στην «Περιπέτεια»,τη «Νύχτα»,την «Κυρία χωρίς καμέλιες»,τον «Ένοχο Έρωτα»,την «Εκλειψη».Ό,τι ερωτικό γεννάται ως μία πρόσκαιρη και εντυπωσιακή βιαστική ανάφλεξη είναι καταδικασμένο να χαθεί ως μη προερχόμενο από μία ανεπηρέαστη επιλογή.Κοινωνίες λοιπόν κατά τους Μπέργκμαν και Αντονιόνι αποξενωμένες,αποκομμένες,παραπαίουσες που επιβιώνουν με ένα εξαιρετικό μακιγιάζ που όταν πέσει η νύχτα και εμφανιστεί το επόμενο πρωινό έρχεται η «Έκλειψη».Αυτό το κοινωνικό νεκροζώντανο περιτυλιγμένο από πολύ lifestyle,δείχθηκε επίμονα από τους Μπέργκμαν και Αντονιόνι πρίν 60 χρόνια,και τώρα εγκαταστάθηκε οριστικά καταδυναστεύοντας τις ζωές μας.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s