ΟΙ ΣΚΗΝΟΘΕΤΕΣ ΠΟΥ ΑΓΑΠΗΣΑΜΕ.      

 ΤΖΟΝ ΚΑΡΠΕΝΤΕΡ 

Ο ΜΟΝΟΦΘΑΛΜΟΣ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΟΥΣ ΤΥΦΛΟΥΣ

του Ωριγένη Τσιώνα – origenischopper@gmail.com

 

Τζόν Κάρπεντερ

Συνεχίζουμε και σήμερα τη στήλη που αρχίσαμε,στην οποία γράφουν όλοι οι επαγγελματίες του σινεμά,οι σινεφίλ,όσοι αγαπούν τον κινηματογράφο,τα μέλη της λέσχης μας,και φυσικά όποιος άλλος ενδιαφέρεται.Περιμένουμε τα δικά σας κείμενα στο aldermentzo@otenet.gr.

Νύχτα.Ένα ζεστό επαρχιακό σπίτι στην άκρη του δρόμου.Μία νεαρή κοπέλα ετοιμάζεται να βγεί.Βάφει επιμελώς το πρόσωπό της,τονίζοντας τα χαρακτηριστικά της όπως συνηθίζουν να κάνουν τα κορίτσια της ηλικίας της.Απόψε θέλει να περάσει καλά.Κάποιος την κοιτάζει από την άκρη του δωματίου.Κρατάει ένα μαχαίρι.POV(Point of View,πλάνο από τη σκοπιά ενός προσώπου ή χαρακτήρα) αυτού που κρατάει το μαχαίρι.Μια σφοδρή επίθεση με αλλεπάλληλα χτυπήματα.Αίμα.Κραυγές.Το μαχαίρι ανεβοκατεβαίνει,ξανά,και ξανά.Το πλάνο από POV μετατρέπεται σε κανονικό.Η πόρτα του σπιτιού ανοίγει.Ένα μικρό παιδί ντυμένο με στολή παλιάτσου ή κλόουν στέκεται μπροστά στην πόρτα με το μεγάλο μαχαίρι στα μικρά,λεπτά χεράκια του.Αίμα στάζει και πέφτει πάνω στο πάτωμα.Το μικρό αγόρι κοιτάζει τους γονείς του.Έτσι ξεκινάει το θρυλικό κι εμβληματικό θρίλερ τρόμου «Halloween»,ή αλλιώς «Η Νύχτα με τις μάσκες»,όπου ένας δολοφόνος επιστρέφει μετά από χρόνια για να δείξει ότι το κακό μέσα του δεν έχει θεραπευτεί και δεν έχει υποχωρήσει.Μάλλον το αντίθετο.Το κακό έχει θεριέψει.Η ταινία αυτή του Τζόν Κάρπεντερ τον έκανε ξαφνικά ένα από τα πρωτοκλασάτα νέα ονόματα σκηνοθετών στο Χόλλυγουντ.Με πολύ χαμηλό προϋπολογισμό,με πρωταγωνίστρια την άγνωστη-ως ηθοποιό,όχι ως όνομα-Τζέιμι Λί Κέρτις,κόρη των θρύλων Τόνι Κέρτις και Τζάνετ Λί,κακό και αφορμή της ταινίας τον συνσεναριογράφο Νίκ Κάστλ και πολύ συμπιεσμένο χρόνο γυρισμάτων,ο Κάρπεντερ και οι υπόλοιποι συντελεστές έπρεπε να είναι ιδιαίτερα εφευρετικοί και να λειτουργούν σαν μια καλά δεμένη ομάδα για να κάνουν την ταινία.Ο Κάρπεντερ με αυτή την ταινία κατάφερε να φέρει το ιταλικό φίλμ τρόμου,το giallo,στον αμερικανικό κινηματογράφο,εγκαινιάζοντας εκ νέου ένα νέο υποείδος τρόμου που είχε ξεκινήσει με το παρεξηγημένο,στην εποχή του, «Peeping Tom» και φυσικά το «Ψυχώ» του Άλφρεντ Χίτσκοκ.Δεν είναι τυχαίο ότι ο Κάρπεντερ διάλεξε εξάλλου και την κόρη της πρωταγωνίστριας του «Ψυχώ»,της Τζάνετ Λί,για να παίξει στην ταινία του.Ο Κάρπεντερ έγραψε,σκηνοθέτησε και συνέθεσε τη μουσική της ταινίας του,ζητώντας ένα πολύ μικρό ποσό για τη δουλειά του,γύρω στα 10.000 δολάρια,κάτι που έπεισε τους παραγωγούς ότι πραγματικά πίστευε στο φίλμ.Δεν είναι όμως ο Κάρπεντερ μόνο ο σκηνοθέτης του περίφημου «Η Νύχτα με τις μάσκες».Ούτε και είναι η μόνη φορά που επιτελεί τόσες διαφορετικές λειτουργίες σε ταινία του.

Απόδραση από τη Νέα Υόρκη

Στο καταπληκτικό κι επιδραστικό «Απόδρααση από τη Νέα Υόρκη»,κάνει πάλι τρείς ξεχωριστές δουλειές,τρείς διακριτούς ρόλους,αυτόν του σεναριογράφου,του σκηνοθέτη,και του συνθέτη.Σε αυτή την ταινία του 1981,μας συστήνει ένας από τους σπουδαιότερους χαρακτήρες στην ιστορία του κινμηατογράφου,τον Μπόμπ «Σνέικ» Πλίσκεν,έναν στωικό,βλοσυρό πρώην επίλεκτο στρατιώτη με καλύπτρα στο ένα του μάτι και μαλλί μέχρι τους ώμους,και μαζί με αυτόν τον κόσμο του.Ένα μέλλον με την κυβέρνηση να αποτελεί εχθρό του πολίτη,καταπιέζοντας αυτό που η ίδια θεωρεί ως έγκλημα-ή αγκάθι-στέλνοντας τον εγκληματία σε μία αποσπασμένη ζώνη,ένα «no-man’s land»,σε κάτι που κάποτε ήταν η Νέα Υόρκη.Ο Κάρπεντερ μας παραδίδει ένα εγγύς μέλλον όπου το κράτος τιμωρεί κάθε τί που εκείνο κρίνει ως «παρέκκλιση»,οτιδήποτε θα μπορούσε να διαταράξει την ομαλή συνέχισή της,ένα κράτος που δεν υπάρχει για να υπηρετεί τους πολίτες,αλλά για να εξασφαλίζει τη συνέχειά του,ένα κράτος για χάρη του κράτους.Μια δυστοπία απαγορεύσεων και συνεχούς προβαλλόμενης απειλής,όπου οι καταδικασμένοι βρίσκονται εκεί για να δείξουν στους υπόλοιπους τί μπορεί να τους συμβεί αν παραστρατήσουν.Όχι τόσο μακριά από το παρόν μας.Αυτό δεν είναι μεμονωμένη περίπτωση και διαλογική για τον Κάρπεντερ.

Ζούν ανάμεσά μας

Η θεματική του συχνά σχετίζεται με τον έλεγχο που προσπαθεί να ασκήσει η εκάστοτε εξουσία(κρατική στο «Απόδραση από τη Νέα Υόρκη»,οικονομική-μιντιακή στο «Ζούν ανάμεσά μας»,θρησκευτική στο «Βαμπίρ» και κρατική-θεοκρατική στο «Απόδραση από το Λός Άντζελες») στους ανθρώπους.Ο εμφανιζόμενος ως προστάτης της κοινωνίας,αποδεικνύεται πολύ συχνά ο χειρότερος εχθρός της,σάπιος από τα θεμέλια και ύπουλος καθώς έρπει μέσα στις σκιές.Ο Κάρπεντερ γρήγορα έδειξε ότι δεν ήταν ένας σκηνοθέτης των στούντιο.Ναι,οι ταινίες του αποτελούσαν και αποτελούν ταινίες που θα μπορούσε ένα μεγάλο σε αριθμό κοινό να απολάυσει τρώγοντας ποπ κόρν,αλλά οι ταινίες του δεν ήταν μόνο αυτό.Η αντικαθεστωτική του στάση και η επαναστατική του οπτική αποτελούσε μια ιδιάζουσα περίπτωση,ειδικά αν αναλογιστεί κανείς ότι οι ταινίες του κινούνται σε διάφορα δημοφιλή κινηματογραφικά είδη,από θρίλερ τρόμου μέχρι επιστημονική φαντασία και δράση.Παρόλο που αυτές ενδείκνυνται για να επιφέρουν έσοδα στα ταμεία και να φέρουν κόσμο στην αίθουσα,αποτελούν σχόλια πάνω στις σύγχρονες δυτικές κοινωνίες και στο άτομο ως «ρόλο» μέσα σε αυτήν.Συνήθως,ο ρόλος του ατόμου μέσα στην κοινωνία του Κάρπεντερ είναι να παράγει και να κοιτάει τη δουλειά του.Για αυτό,ίσως,και συχνά επιλέγει ήρωες με λαϊκά μπακγκράουντ για να δείξει αυτή την επιθυμία της σύγχρονης κοινωνίας να χρησιμοποιεί το άτομο ως μέσο επίτευξης βραχυπρόθεσμων ή μακροπρόθεσμων στόχων,εργασιών που αυτή του αναθέτει,και τις οποίες αν δε φέρει είς πέρας,θα βρεθεί στο περιθώριο.Τέτοιοι ήρωες είναι ο συμπαθέστατος και ξεκαρδιστικός νταλικέρης πρωταγωνιστής του «Χαμός στην Τσάιναταουν»,Τζάκ Μπέρτον(ο αιώνιος πρωταγωνιστής-πρότυπο του Τζόν Κάρπεντερ Κέρτ Ράσελ) και ο Νάδα(από το ισπανικό «nada»,που σημαίνει «τίποτα»,δίνοντάς μας ήδη με αυτό τον τρόπο πολλές πληροφορίες για τον χαρακτήρα μας και που οδεύει,παρόλο που το όνομά του μας λέει σχεδόν ακριβώς αυτό,τίποτα) που είναι εργάτης σε αναζήτηση εργασίας από πόλη σε πόλη,προσπαθώντας να βρεί ένα νόημα και να τα βγάλει πέρα.Ο τελευταίος,πρωταγωνιστής του αριστουργήματος του 1988 «Ζούν ανάμεσά μας»,περιφέρεται στο Λός Άντζελες εν μέσω ιεροκηρύκων και αστέγων,και προσπαθεί να επιβιώσει στο περιθώριο της κοινωνίας.Ένα ζευγάρι γυαλιά θα βρεθεί στην κατοχή του.Ο «Νάδα» θα τα φορέσει.Και τότε θα δεί.Θα δεί υποσυνείδητα μηνύματα πάνω σε μεγάλες οθόνες.Θα δεί τα πραγματικά πρόσωπα των εξωγήινων που έχουν έρθει στη Γή και την εξουσιάζουν ως οι αρχηγοί,και οι ηγέτες,και οι τραπεζίτες,και οι καναλάρχες μας.Θα δεί και θα πρέπει να κάνει κάτι  για αυτό.Μια σατιρική αλληγορία που αγγίζουν πολύ λίγες ταινίες,ένα καταπληκτικό σχόλιο του Κάρπεντερ πάνω στην Αμερική του Ρόναλντ Ρήγκαν και των οικονομικών πολιτικών του γνωστών ως «reaganomics» και της υπερκατανάλωσης του κόσμου μας.Μια ταινία που σατιρίζει ανοιχτά και φανερά,χωρίς αχρείαστες διακριτικές εικόνες και «υπό-κείμενο» το «yuppie culture»,την αχόρταγη για αγαθά και υπηρεσίες καπιταλιστική κοινωνία του λαίμαργου και αδυσώπητου «laissez-faire»,την Αμερική των χρηματιστηρίων και των αστέγων πρίν αρχίσει να το λέει πολύς κόσμος στον κινηματογράφο.Η ταινία αποτέλεσε μία «έξοδο» του Τζόν Κάρπεντερ από το στουντιακό σύστημα του Χόλλυγουντ.Ο έλεγχος που προσπαθούσαν να του ασκήσουν σε κάποιες από τις ταινίες τους,όπως το προαναφερθέν,παρόλα αυτά καταπληκτικό, «Χαμός στην Τσάιναταουν»,δεν του άρεσαν.Το «Ζούν ανάμεσά μας» ήταν το οξύ του σχόλιο,η κριτική του πάνω στο σύστημα.Το γύρισε σε 2 μήνες με περίπου 3 εκατομμύρια δολάρια,λεφτά λίγα για ταινία με σκηνές δράσης και εφφέ,και ειδικά για την Αμερική.Όταν ο «Νάδα» προσπαθεί να ξεσηκώσει τον κόσμο για να επαναστατήσει,κάτι που κάνει,η προδοσία θα έρθει από ένα αναπάντεχο μέρος.Ως άλλος δέσμιος του Σπηλαίου,θα προσπαθήσει να δείξει στους υπόλοιπους δεσμώτες και στις υπόλοιπες δεσμώτισσες ότι αυτά που νομίζουν ότι είναι αλήθεια είναι απλά σκιές στον τοίχο.Τα γυαλιά,το «αληθινό φώς» δηλαδή,είναι ο δρόμος για την ελευθερία,για τον κόσμο έξω από το Σπήλαιο,για την απελευθέρωση.Αλλά είναι δύσκολο να δεχτεί κανείς την αλήθεια μερικές φορές.Αυτό γίνεται και πάλι φανερό όταν ο «Νάδα» προσπαθεί να πείσει τον φίλο του να βάλει τα γυαλιά.Εκείνος αρνείται,κι αυτό που ακολουθεί είναι ένας τρομερός και υπέροχος καβγάς στο στενό όπου βρίσκονται-για πεντέμιση ολόκληρα λεπτά.Όντας φάν του Τζόν Φόρντ,ο Τζόν Κάρπεντερ βάσισε σε μεγάλο βαθμό τον καβγά στον καβγά του Τζόν Γουέιν στο «Ο ήσυχος άνθρωπος»(1952).Η εφευρετικότητα και η πρωτοτυπία πάντα ήταν κύριο μέλημα και μεγάλο ατού του Τζόν Κάρπεντερ.Τα σενάριά του συχνά είναι πολύ πρωτότυπα και προσωπικά,έχοντας την άποψη ενός ανθρώπου που δεν επιθυμεί να υποταχτεί και δεν θέλει να σκύψει,ή να παραδοθεί.Κι ο ίδιος έχει πολύ εύστοχα πεί ότι «όταν δεν έχεις χρήματα,τότε χρειάζεσαι την εφεύρεση».Με χαμηλούς σχετικά με την κλίμακα και τις σκηνές τους προϋπολογισμούς,ο Τζόν Κάρπεντερ κατάφερε να κάνει ταινίες που τον εξέφραζαν στις περισσότερες περιπτώσεις και τις αγαπούσε ως κάτι πολύ προσωπικό.Χαρακτηριστικά των ταινιών του είναι τα απροσδόκητα κι αναπάντεχα τέλη.Τα plot twists του είναι κορυφαία σε πολλές περιπτώσεις.Στο υποτιμημένο Λαβκραφτικό «Στο στόμα της τρέλας»,το τέλος της άτυπης τριλογίας του που ξεκινάει με το «The Thing»(«Η Απειλή») και συνεχίζει με το «Ο πρίγκηπας του σκότους»,ο πρωταγωνιστής βρίσκεται μπροστά σε ένα μετα-αφηγηματικό παραλήρημα που τον φέρνει αντιμέτωπο με μία άσχημη(πιθανή;) πραγματικότητα.Τα ανατρεπτικά τέλη των ταινιών του έρχονται χωρίς μεγάλη προειδοποίηση εκ των προτέρων από τον σκηνοθέτη.Χτυπάνε τον θεατή σαν ορμητικό κύμα,σαν μια ανεμοθύελλα στην μέση της Ανταρκτικής,μια βόμβα έτοιμη να εκραγεί.Στο πλέον κλασικό αριστούργημα «Η Απειλή»,ο P.J.McReady(ξανά ο καταπληκτικός Κέρτ Ράσελ) προσπαθεί να αμυνθεί με την ομάδα του ενάντια σε μία εξωγήινη οντότητα,ένα είδος θανατηφόρου συμβιωτικού,που απόκτά τις μορφές των ατόμων στα οποία εισέρχεται.Ο εχθρός δεν είναι έξω,δεν πλανάται κάπου τριγύρω τους.Ο εχθρός είναι μέσα τους.Και ίσως έτσι γίνεται και ακόμα πιο τρομακτικός εχθρός.Η ταινία έχει ένα από τα πιο αμφίρροπα αγωνιώδη φινάλε(cliffhanger) όλων των εποχών,και αποτελεί και ένα από τα θεωρούμενα ως καλύτερα ριμέικ ταινίας όλων των εποχών,και δικαιολογημένα.Τέλος,στο τρομερά υποτιμημένο αριστούργημα,και ίσως την καλύτερη ταινία του Τζόν Κάρπεντερ, «Απόδραση από το Λός Άντζελες»,βλέπουμε τον χαρακτήρα Σνέικ Πλίσκεν να επιστρέφει για δεύτερη φορά,σε έναν κόσμο φθαρμένο,γεμάτο απολυταρχικούς πολιτικούς(ο οσκαρικός Κλίφ Ρόμπερτσον ως Πρόεδρος των ΗΠΑ),στρατιωτικό έλεγχο,και τραγελαφικούς νόμους και απαγορεύσεις.Μέσα από ένα κάπως campy και b-movie τόνο,παρά το σχετικά μεγάλο του μπάτζετ,πολύχρωμους χαρακτήρες(μέσα σε αυτούς και οι «δικοί μας» Γιώργος Χωραφάς και Βαλέρια Γκολίνο) και καταπληκτικές σκηνές δράσης,ο Τζόν Κάρπεντερ μας δείχνει πως και οι δύο πλευρές κάνουν λάθος.Η Αριστερά.Η Δεξιά.Ο καπιταλισμός.Ο κομμουνισμός.Οι ακραίοι αναρχικοί τρομοκράτες της ταινίας που θέλουν τον έλεγχο για να προκαλέσουν το δικό τους χάος.Οι φασιστικοί απολυταρχικοί πολιτικάντηδες με τα μεγάλα λόγια τους και την ισχύ πυρός τους να τους καλύπτει σε κάθε βρωμερή εμφάνιση.Αυτοί θέλουν να επικρατήσει η δική τους απόλυτη,εγωιστική τάξη.Και ο Σνέικ Πλίσκεν βρίσκεται στη μέση.Και πρέπει να αποφασίσει.Μέσα από ένα πραγματικά κατακλυσμιαίο τέλος,ο Σνέικ Πλίσκεν δείχνει γιατί ανήκει περίτρανα στο πάνθεον των σπουδαιοτέρων κινηματογραφικών χαρακτήρων όλων των εποχών και ο Τζόν Κάρπεντερ δείχνει γιατί είναι ένας πραγματικός auteur.Άν ήταν να επιλέξω μονάχα ένα τέλος από όλες τις ταινίες που έχω δεί ως καλύτερο τέλος,ίσως θα ήταν αυτό.Ίσως το καλύτερο τέλος στην ιστορία του κινηματογράφου.Ο Τζόν Κάρπεντερ έχει κάνει πολλές ταινίες.Συνήθως προσπαθούσε να τις κάνει χωρίς μεγάλη ανάμειξη από τα στούντιο και το σύστημα.Οι ταινίες του μας μιλάνε για την ανθρώπινη φύση,τις ανασφάλειές μας,τους φόβους μας,τους τρόμους μας,τις κοινωνικές μας αλληλεπιδράσεις και τον κόσμο γύρω μας.Προσπαθούσε να μένει πιστός στις αξίες του και στα πιστεύω.Δεν παράτησε τις ιδέες του,τις αξίες του και δεν πρόδωσε τον εαυτό του.Οι ταινίες του αξίζουν να ειδωθούν.Ο Τζόν Κάρπεντερ είναι ένας μετριόφρων άνθρωπος που σκηνοθετεί καταπληκτικές ταινίες.Μέσα από αυτές μας είπε και μας έδειξε πολλά.Μπορούμε να πάρουμε πολλά από τις ταινίες του.

Ένα ζευγάρι μαύρα γυαλιά ηλίου,τύπου Rayban Wayfarer βρίσκεται μπροστά μας.Ίσως μια μέρα τα φορέσουμε τελικά και δούμε τον κόσμο όπως πραγματικά είναι.Έτσι μπορούμε ίσως να τον αλλάξουμε και να τον κάνουμε τον κόσμο στον οποίο θέλουμε να ζούμε.

 

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s