Ο «ΩΡΑΙΟΣ ΑΝΤΟΝΙΟ» ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΕΙ ΓΙΑ ΤΟ ΑΣΧΗΜΟ ΣΗΜΕΡΑ

    Ρεπορτάζ του Αλέξη Δερμεντζόγλου

  Every smile you fake

                                                                                                                                             -The Police

Η νύχτα

Η χθεσινή συζήτηση,μετά την προβολή από την κινηματογραφική λέσχη εργαζομένων ΕΡΤ3 και το ΚΕΜΕΣ,ανέσυρε από το παρελθόν νοσηρά φαινόμενα του σήμερα,τα σύνθεσε,άνοιξε «διάλογο» μαζί τους,τα καθόρισε και τα εξέτασε.Συζητήσαμε λοιπόν τις διαδικασίες  με το πώς ο ιδεολογικός και πολιτικός φασισμός του χθές έγινε ο καθημερινός φασισμός(για να θυμηθούμε και τον αξέχαστο Μιχαήλ Ρόμ) του σήμερα.Πώς οι «απαγορεύσεις»,οι ρατσισμοί,ο σεξισμός,κι η έννοια του εκλεκτού ανθρώπου,που τότε μετατράπηκαν στα σημερινά πρότυπα και στερεότυπα.Είδαμε και συζητήσαμε ακόμα,το πώς οι κανόνες συμπεριφοράς ενός επαχθούς ιδεολογικά παρελθόντος μετασχηματίστηκαν σε lifestyle και αυτοματισμούς.Το βασικό γεννεσιουργό συστατικό του φασισμού είναι η πλήρης υποταγή σε εθιμικά,τελικά εθνικιστικά,πρότυπα που μετατράπηκαν πια σε προτάσεις ενός νέου savoir.Ότι ήταν απαγορευμένο στο χθές,υποκριτικά επιτρέπεται στο σήμερα με όρους,όρια και προκρίματα.Το άρειο πρότυπο του παρελθόντος έγινε ένα μικτό πρόσωπο στο οποίο υποτ΄ίθεται επιτρέπονται τα πάντα,εκτός από την ειλικρίνεια και τον αυθορμητισμό.Ότι καταγγέλαμε στο παρελθόν ως χειραγώγηση και υποταγή από την εξουσία,τώρα μεταλλάχθηκε σε ενσωμάτωση,σε ένα προκατασκευασμένο τρόπο συμπεριφοράς όπου πρυτανεύουν οι τακτικισμοί και οι συσχετισμοί.Αυτό βέβαια περιορίζει αφόρητα την ελευθερία και την αλλοιώνει σε έναν σχεδιασμό,όπου ο σύγχρονος άνθρωπος υφίσταται την πιο σχιζοφρενή του διάσπαση.Του μαθαίνουν να βλέπει τον εαυτό του ως ενεργόν πλάσμα,έξω από το σώμα του,λές και παρακολουθεί κάποιον άλλον.Το άτομο λοιπόν,αλλοτριωμένο από τον ίδιο του τον εαυτό(διάβαζε και το «Ο ξένος» του Αλμπέρ Καμύ,όπου ο Μαρτσέλο Μαστρογιάννι παίζει έναν παρόμοιο ρόλο στην  κινηματογραφική του διασκευή από τον Λουκίνο Βισκόντι).Οι ελπίδες που αφήνουν οι Παζολίνι και Μπολονίνι,είναι καθαρά ταξικής μορφής κι ένα σαφές δίλημμα:επιλογή μεταξύ του «παγοβούνου» Κλαούντια Καρντινάλε,ή της φτωχής,αλλά απόλυτα αισθαντικής και γνήισας γυναίκας,που είναι η υπηρέτρια.Τη δεκαετία του ’60 βασικά ο Αντονιόνι οπωσδήποτε ο Φελλίνι,ο Βισκόντι(ο Μπέργκμαν διαφοροποιείται ξεκάθαρα) προφήτευσαν με ακρίβεια αυτό που (μας) συμβαίνει σήμερα.Μας έμειναν μόνο οι αποχαιρετισμοί.Αποχαιρετούμε τον εαυτό μας,δηλαδή το μικρό παιδί που κρύβουμε μέσα μας,λέμε αντίο στον αυθορμητισμό,και ως άλλοι ήρωες του «Blow-Up» υποτασσόμαστε στο παιχνίδι της κοινωνικής σύμβασης.Η σύγχρονη ζωή μετεβλήθη πλέον σε ένα παιχνίδι όπου δεν κερδίζουν οι καλύτεροι,αλλά αυτοί που σχεδιάζουν καλύτερα,έχουν αναπτύξει τακτικές και ιδίως αυτοματισμούς.

Γλυκειά ζωή

Τί είναι σήμερα μία σχέση;Απλά ένας σχεδιασμός στο χαρτί.Κάνουμε αυτό,εκείνο και το άλλο και κερδίζουμε το τρόπαιο.Μένουν κάποιες ενοχές για αυτή την «στημένη» νίκη,αλλά η η ζωή συνεχίζεται(δείτε το πώς ο Μαρτσέλο Μαστρογιάννι αποχαιρετά τον αυθόρμητο εαυτό του στο τέλος της γλυκιάς ζωής του Φελλίνι,όταν βλέπει εκείνο το τεράστιο,νεκρό θηλαστικό στην παραλία.Δείτε πάλι τον Μαρτσέλο Μαστρογιάννι στο τέλος της «Νύχτας» του Αντονιόνι,όπου με τη Ζάν Μορό διαβάζουν ένα παλιό τους ερωτικό γράμμα και αποχαιρετούν το σήμερα.Δείτε το «Πέρσι στο Μαρίενμπαντ» του Ρενέ,όταν η αιωρούμενη συνείδηση καταγράφει μια ευκτήρια ερωτική συνάντηση που πιθανά δεν έγινε ποτέ.Δείτε το «Σολάρις» του Αντρέι Ταρκόφσκι με την νεκρή σύζυγο που ζωντανεύει,ωκεανός των επιθυμιών.Δείτε την «Περιφρόνηση» του Ζάν-Λύκ Γκοντάρ όπου η Μπριζίτ Μπαρντό στο αίτημα του συζύγου Μισέλ Πικολί να προσέλθουν σε μία τρυφερή στιγμή κι η γυναίκα,περιφρονητικά,γυρίζοντας τα οπίσθιά της,του λέει «έλα»).Ο Μάρκο Φερρέρι είχε παρόμοιους προβληματισμούς,αλλά τους διετύπωνε πολύ εγκεφαλικά.Οι Παζολίνι-Μπολονίνι προτείνουν λύσεις στο «Bell’ Antonio».Υπάρχει ακόμα καιρός,μας λένε πρίν από 60 χρόνια.Πιστεύω πως αυτό είναι μία ελπίδα και της ταινίας,αλλά και του σήμερα.Παραλλάσσοντας τον τίτλο του κορυφαίου φίλμ του Μπερτολούτσι «Πρίν την επανάσταση»,τον μετατρέπω στο «Πρίν την αλλοτρίωση».Τί συνέβη όμως τότε,στο κρίσιμο σημείο;Ποιός υπαγόρευσε την αλλαγή.Ο διάχυτος κοινωνικός ψιθυρισμός,η θεαματοποίηση κι η εμπορευματοποίηση της ζωής και η έντονη διάθεση για ταξινόμηση και ρομποτισμό.Η ελπίδα εκπροσωπείται πια από τους νέους που ζούν πρίν από την αλλοτρίωση και αποτελεί και την μόνη θετική πολιτική στάση.Είναι πια γνωστό ότι στην θέση της πολιτικής που πολλοί φρόντισαν να δυσφημιστεί και να αποδημήσει,το μόνο που μπορεί να υποκαταστήσει την απουσία της,είναι ο πολιτισμός.Στην κορυφή του πολιτισμού βρίσκεται πάντα,σταθερά,το σινεμά.Βρισκόταν πάντα εκεί,σε δύσκολες και εύκολες στιγμές,σε κυνήγια των μαγισσών και σε μέρες ευτυχίας,σε βροχές,σε καταιγίδες και σε ηλιόλουστες εποχές,υπό φασισμό ή δήθεν ελευθερία,στα καλά και στα άσχημα.

Το μεροκάματο του διαβόλου

Μετά τις εξαιρετικές χθεσινές τοποθετήσεις στη συζήτηση,θέλω να τελειώσω με κάτι αισόδοξο και με μία πρόταση που πολύ θα χαιρόμουνα να υλοποιήσει η λέσχη μας.Πρίν 63 χρόνια,στα 1957,όταν σε όλο τον κόσμο(και στη χώρα μας) «όλα τά ‘σκιαζε η φοβέρα και τα πλάκωνε η σκλαβιά»,ο Τζάκ Άρνολντ γύρισε το «Μεροκάματο του Διαβόλου»(Man in the shadow) με τους Όρσον Γουέλς,Τζέφ Τσάντλερ.Όσο θα γυρίζονται τέτοιες ταινίες,όσο θα υπάρχουν άνθρωποι που τις βλέπουν,όσο θα τις κρατάμε κρυμμένες ως πολύτιμο θησαυρό στα μαξιλάρια μας,όσο στα αυτιά του άλλου θα τις ψιθυρίζουμε ως σύνθημα μυστικού ραντεβού,όσο οι νέοι θα τις απολαμβάνουν,τόσο είναι σίγουρο πως αυτό το σύστημα του καθημερινού φασισμού που μας έχει δέσει πισθάγκωνα,θα τιναχθεί κάποτε στον αέρα.Είναι ιστορικά βεβαιωμένο και εξελικτικά αποδεδειγμένο.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s