ΚΥΡΙΑΚΗ ΟΠΩΣ… ΧΙΡΟΣΙΜΑ


Χιροσίμα, αγάπη μου

του Αλέξη Ν. Δερμεντζόγλου

dermetzo@otenet.gr

Τι είναι ακριβώς αυτό που επικαιροποιεί την ερχόμενη Κυριακή; Μα οι συνεχείς αναφορές, ειδήσεις και παρεμβάσεις για τα πυρηνικά προγράμματα του Ιράν και της Κορέας. Η ιστορική μνήμη λιώνει, χάνεται μέσα από αμετανόητες λογικές, στρατηγικές και συσχετισμούς. Κι όμως ακριβώς σαντην ερχόμενη Κυριακή πριν από 72 χρόνια, λίγο μετά τις 8 το πρωί, το αμερικανικό βομβαρδιστικό Ενόλα Γκέι εξαπέλυσε την πρώτη ατομική βόμβα πάνω από την Χιροσίμα. Η πόλη έγινε στάχτη, ακολούθησε (9 Αυγούστου) το Ναγκασάκι, ο πόλεμος τελείωσε , εισήλθαμε με τον πιο άσχημο τρόπο στην πυρηνική εποχή αλλά οι δυό ιαπωνικές πόλεις εξακολουθούν να «πληρώνουν» ακόμα και σήμερα: Γενετικές μεταλλάξεις, χρόνιες ασθένειες, θύματα που συνεχώς καταγράφονται. Το αρχικό άλλοθι «έπρεπε να τελειώσει ο πόλεμος για να γλυτώσουμε τις απώλειες χιλιάδων Αμερικανών στρατιωτών» σύντομα ξέφτισε. Ξεσπάει λοιπόν σύντομα ο «ψυχρός» πόλεμος. Η Σοβιετική Ένωση μπαίνει στο ατομικό πρόγραμμα, στις ΗΠΑ εκτελούν τους Τζούλιους και ΄Εθελ Ρόζενμπεργκ με την κατηγορία ότι προμήθευσαν ατομικά μυστικά στους Ρώσους. Σε λίγο ακούμε για βόμβες υδρογόνου ενώ πολλοί θερμοκέφαλοι ζήτησαν από τον πρόεδρο Τρούμαν να χρησιμοποιήσουν ατομικά όπλα  οι Αμερικανοί στον πόλεμο της Κορέας (1950-1953). Οι ανταγωνισμοί συνεχίζονται και ο κόσμος κρατούσε την ανάσα του στην δεκαετία του ’60 όταν για 13 ημέρες ξέσπασε η πυραυλική κρίση στην Κούβα που παραλίγο να «τινάξει» τον κόσμο στον αέρα. Ο κινηματογράφος δεν μπορούσε να μείνει ασυγκίνητος τόσο για το δράμα της Χιροσίμα και του Ναγκασάκι αλλά ιδίως για την πιθανότητα να συμβεί μια καθολική σύγκρουση με φοβερές συνέπειες και καταστροφές. Το σινεμά λοιπόν, σε αντίθεση με τις άφρονες συμπεριφορές των ισορροπιών του τρόμου από τις δύο μεγάλες δυνάμεις, έπραξε στο ακέραιο το καθήκον του. Κατήγγειλε και προειδοποίησε, σατίρισε και έλαβε όχι μόνο σαφώς αντιπολεμική θέση αλλά και κατά των πυρηνικών όπλων. Το όμορφο και το ενδιαφέρον είναι πως η απάντησή του ήλθε νωρίς, λίγα χρόνια μετά το διπλό ιαπωνικό ολοκαύτωμα. Μνημειώδης παραμένει το ασπρόμαυρο φίλμ του Ρενέ «Χιροσίμα αγάπη μου» που έντεχνα συναρτά την προσωπική με την συλλογική συντριβή. Στα 1959 ο προοδευτικός Αμερικανός δημιουργός Στάνλεϊ Κρέιμερ αξιοποιώντας πολλούς γνωστούς ηθοποιούς (Γκρέγκορι Πέκ, Άβα Γκάρντνερ, Άντονι Πέρκινς) θα γυρίσει το ασπρόμαυρο «Όσο θα υπάρχει ο κόσμος».Πυρηνικός πόλεμος έχει καταστρέψει τα πάντα, λίγοι επιζώντες υπάρχουν στην Αυστραλία και ο Κρέιμερ, με το τέλος του φίλμ, προειδοποιεί πως «Υπάρχει ακόμα λίγος χρόνος».Οι Σοβιετικοί αργότερα θα προσφέρουν ένα συγκινητικό φίλμ με την υπογραφή του Ντανσκόι: Το « Γεια σας παιδιά» αφορά στα μικρά παιδάκια της Ιαπωνίας που προσβλήθηκαν από λευχαιμία εξαιτίας της ραδιενέργειας.

Την δεκαετία του ΄60 τα πράγματα γίνονται σκούρα μια και ο «ψυχρός» πόλεμος εντατικοποιείται. Τότε βγαίνουν μπροστά κορυφαίοι Αμερικανοί δημιουργοί και καταγγέλλουν με αιχμηρότατο τρόπο. Στα 1964 γυρίζονται δυό υπέροχα ασπρόμαυρα κλασικά φιλμ. Είναι το «SOS Πεντάγωνο καλεί Μόσχα» (με έξοχο σε πολλούς ρόλους τον Πήτερ Σέλερς) που αναλύει πως από μια εντολή ενός παράφρονα στρατιωτικού μπορεί να καταστραφεί άδικα ο κόσμος. Σπουδαία «μαύρη» σάτιρα. Ο Λουμέτ με τον «Συναγερμό του θανάτου» αφηγείται  την ίδια περίπτωση, να γίνει δηλαδή μια ατομική σύγκρουση από λάθος. Ατομόβομβα στη Μόσχα, ατομόβομβα και στην Νέα Υόρκη  για να μην συνεχιστεί και άλλο ο παραλογισμός. Ριμέικ του φιλμ έκαμε ως τηλεταινία ο Στίβεν Φρίαρς το 2000 με τους Τζορτζ Κλούνεϊ σε χαρακτηριστικό ρόλο. Όσο πλησιάζει η ύφεση τόσο θα υπάρχει το όχι του σινεμά στα πυρηνικά. Απίστευτη θεαματικότητα γνώρισε τόσο σε ΗΠΑ όσο και σε Σοβιετική Ένωση τη δεκαετία του ΄80 η άκρως ρεαλιστική και εντυπωσιακή τηλεταινία του Μέγιερ «Η επόμενη μέρα».Και το σινεμά συνεχίζει, εντυπωσιάζει.. Μια «μικρή» αλλά άξια ταινία είναι ο «Μεγάλος πανικός σε μικρή πόλη» όπου αναλύεται συνεχώς η έκπληξη, το σοκ από ένα αιφνιδιαστικό ατομικό χτύπημα. Προτού φτάσουμε στο τέλος των ανταγωνισμών, πάντα το ΄80, οι μαρτυρίες είναι σημαντικές. Ξεχωρίζω το κύκνειο άσμα του Ταρκόφσκι « Η θυσία».Ακόμα από την Μεγάλη Βρετανία φτάνει ένα σπουδαίο κινούμενο σκίτσο το « Όταν φυσάει ο άνεμος». Επιτομή όλων ένα λιτό ασπρόμαυρο αριστούργημα του 1989. Επιτέλους η Ιαπωνία «μιλάει» με μια συγκλονιστική και πολυβραβευμένη ταινία του Σοϊέι Ιμαμούρα: «Η μαύρη βροχή» αναφέρεται στα κατάλοιπα των ραδιενεργών νερών που σκεπάζουν ανθρώπους και χώρους. Στα 1991 ο Κουρουσάουα θα γυρίσει την ευαίσθητη ταινία «Ραψωδία τον Αύγουστο». Με την πτώση του υπαρκτού σοσιαλισμού οι ταινίες αυτού του τύπου παύουν σταδιακά να γυρίζονται. Τώρα το θέμα μετατοπίζεται στην περίπτωση μήπως έχουμε τρομοκρατικά χτυπήματα με πυρηνικά. Αυτή την περίπτωση αποδίδει εξαιρετικά ο «Απόλυτος κίνδυνος» όπου μόλις την τελευταία στιγμή διασώζεται ο πρόεδρος των ΗΠΑ από έκρηξη πυρηνικού βλήματος. Πέρα απ’ αυτό, το σινεμά στρέφεται επίσης στην περίπτωση να μην καταστραφεί ο κόσμος από ατομικούς πολέμους (κάτι που πρόλαβε και έδειξε και η εξαιρετική ταινία του Σοβιετικού Λοπουσάνσκι «Γράμματα ενός νεκρού ανθρώπου») αλλά να κινδυνεύσουν μεγάλες κοινότητες από ατυχήματα ή διαρροές σε πυρηνικά εργοστάσια. Οι περιπτώσεις του Τσέρνομπιλ (1986) και της Φουκουσίμα (2011) αποδεικνύουν πως τέτοιοι φόβοι δεν είναι καθόλου αβάσιμοι. Έτσι είχαμε αρκετές ταινίες πάνω σε ανάλογα θέματα.(«Το σύνδρομο της Κίνας», «Σκοτώστε τον, ξέρει πολλά», « Η εξαφάνιση της Κάρεν Σίλκγουντ», «Αλυσιδωτή αντίδραση» κ.λπ.).Ωστόσο η σημερινή επέτειος μας κατευθύνει πάνω στην χρήση ατομικής ενέργειας για πολεμικούς σκοπούς και στόχους, έστω επιλεγμένους: Δεν μπορούμε π.χ. να ξεχάσουμε τα έξυπνα όπλα με εμπλουτισμένο ουράνιο που χρησιμοποιήθηκαν στον πρώτο πόλεμο του Ιράκ (1991) και το σύνδρομο του Κόλπου από το οποίο πάσχουν και βασανίζονται αμέτρητοι Αμερικανοί βετεράνοι στρατιώτες. Το, σαν σήμερα, ολοκαύτωμα της Χιροσίμα, πέρα από μια ημέρα ευλαβικής υπόκλισης, μας θυμίζει πως ο κυριότερος εχθρός της ανθρωπότητας είναι ο παραλογισμός στην υπερβολή παραγωγής και χρήσης όπλων μαζικής καταστροφής.

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s