ME EYΚΑΙΡΙΑ ΤΟ ‘ΤΗΛΕΦΩΝΗΣΑΤΕ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΑΜΕΣΟΥ ΔΡΑΣΕΩΣ”


ME EYΚΑΙΡΙΑ ΤΟ ‘ΤΗΛΕΦΩΝΗΣΑΤΕ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΑΜΕΣΟΥ ΔΡΑΣΕΩΣ”:

Η ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΜΑΤΙΑ ΤΟΥ ΧΙΤΣΚΟΚ

Του Αλέξη Ν. Δερμεντζόγλου

Ευθύς με το τέλος του πολέμου οι ψυχαναλυτικές ψηλαφήσεις των Φρόιντ και άλλων (δες και την ταινία του Τζον Χιούστον Φρόιντ: Απόκρυφα πάθη, 1962) ήταν πλέον της μόδας. Ο Χίτσκοκ πρωτοπορεί και το 1945 γυρίζει τη Νύχτα αγωνίας, όπου ιστορική αλλά και μνημειώδης παραμένει η ασπρόμαυρη, ονειρική σεκάνς που υλοποιήθηκε χάρις στον Σαλβαδόρ Νταλί. Η ιστορία ενός ιδιόρρυθμου άνδρα (Γκρέγκορι Πεκ) και της ψυχιάτρου ψυχαναλύτριας (Ίνγκριντ Μπέργκμαν) που επιχειρεί να πληροφορηθεί τι είναι αυτό που του φέρνει τόσο μεγάλη ταραχή εξελίσσεται σε ένα δραματικό, αγωνιακό αλλά και αισθηματικό νουάρ. Κάποιοι θα κατηγορήσουν τον Χίτσκοκ για υπεραπλουστεύσεις σε ψυχαναλυτικά σύμβολα και ερμηνείες, αλλά το φιλμ δεν παύει να είναι ενδιαφέρον.

ΤΗΣ ΜΟΔΑΣ Η ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ

Και άλλοι σκηνοθέτες θα ακολουθήσουν τα χνάρια του Χίτκσοκ, κι έτσι στα 1947 θα προκύψουν δύο πολύ ενδιαφέρουσες ασπρόμαυρες ταινίες: Από τον Φριτς Λάνγκ προκύπτει Το μυστικό του έβδομου δωματίου, ιστορία ενός ζεύγους νιόπαντρων, που μια σκιά, μια υποψία δεν αφήνει τη σχέση τους να ολοκληρωθεί. Ακόμα, ο Άντονι Κάμινγκς μας προσφέρει μια αξιοπρόσεκτη δημιουργία με τον Μπέρτζες Μέρεντιθ. Ο κατατρεγμένος είναι η ιστορία ενός πιλότου, που μετά τον πόλεμο εμφανίζει σοβαρά ψυχολογικά προβλήματα. Ωστόσο, ο Χίτσκοκ θα παραμένει πιστός στις ψυχαναλυτικές διαδικασίες. Αρχικά, σύμφωνα με τις απόψεις Γάλλων θεωρητικών, όλο το έργο του είναι γεμάτο από ανάλογες αναφορές. Στα 1954 ο Σιωπηλός μάρτυρας (με Τζίμι Στιούαρτ και Γκρέις Κέλι) διαθέτει σε ένα μέρος του μια τέτοια οργάνωση. Ο Άλφρεντ οργανώνει το σχήμα ηδονοβλεψία- παράπτωμα- τιμωρία- σπάσιμο και πάλι του ποδιού του ήρωα, δηλαδή τιμωρία και ευνουχισμός.

ΕΝΑΣ ΤΡΑΓΙΚΟΣ ΗΡΩΑΣ

Στα 1958 στη μνημειώδη, κορυφαία ταινία του Δεσμώτης του ιλίγγου ο ήρωας (Τζίμι Στιούαρτ) πάσχει από πολλαπλά ψυχολογικά τραύματα. Στη αρχή έχει άγχος ιλίγγου (υψοφοβία) και αργότερα μετατρέπεται σε νεκρόφιλο. Θα θεραπευτεί μεν από την υψοφοβία, αλλά θα μείνει εγκλωβισμένος σ’ έναν κόσμο ενοχικό, εξαιτίας του θανάτου της γυναίκας. Και στο Δεσμώτη του ιλίγγου μνημειώδης παραμένει η σεκάνς του ονείρου.

Παρατηρούμε, λοιπόν, πως τα όνειρα (διάβαζε και την «Ερμηνευτική των ονείρων» του Φρόιντ) παίζουν σημαντικό ρόλο στο χιτσκοκικό έργο, ευθυγραμμιζόμενα με την ψυχαναλυτική μέθοδο. Στο Δεσμώτη του ιλίγγου ο Χίτσκοκ βρίσκεται στην ωριμότερη περίοδό του, συνδυάζοντας θεωρητικά, κοινωνιολογικά θέματα με αποδέκτη ψυχανάλυση και αποφλοίωση μιας παραισθητικής διαδικασίας.

ΤΙ ΣΥΝΕΒΗ ΣΤΗΝ ΗΡΩΙΔΑ

Οι ψυχαναλυτικές διαδικασίες δεν θα λείψουν από το έργο του στη συνέχεια. Στη Μάρνι το σχήμα είναι απλοϊκό αλλά αποδεκτό. Τι μπλοκάρει σεξουαλικά την ηρωίδα, τι την έχει μετατρέψει σε κλεπτομανή, ενώ δεν υπάρχει κάποιος εξηγήσιμος λόγος; Με μια σειρά ανακλήσεων στο παρελθόν θα πληροφορηθούμε πως όταν ήταν νήπιο, παρακολουθούσε τις σεξουαλικές περιπτύξεις της πόρνης μάνας της και συμμετοχή σ’ ένα έγκλημα βίας που προέκυψε. Όλα αυτά τα χρόνια που πέρασαν «ωρίμασε» το τραύμα και εξελίχθηκε με τον τρόπο που παρακολουθούμε στην αφήγηση. Οι κριτικές δεν ήταν θετικές για το όλο σκεπτικό, αλλά ο Χίτσκοκ είχε την πλήρη νομιμοποίηση να καταγράψει έτσι το σχήμα.

Δεν είναι ακριβώς ψυχαναλυτικό αλλά ψυχιατρικό το μεγάλο αριστούργημά του Ψυχώ. Ο ήρωας (Νόρμαν Μπέιτς είναι σχιζοφρενής, έχει αποπροσωποποιηθεί και λειτουργεί και ως ο ίδιος και ταυτόχρονα ως η νεκρή μητέρα του που του είχε κατά κάποιο τρόπο δημιουργήσει μια απαγορευτική απέχθεια για τις γυναίκες. Έτσι τώρα εκείνος τις φονεύει διά υποκαταστάσεως. Δεν είναι, λοιπόν, αυτός, αλλά η … μητέρα που φονεύει. Το ψυχαναλυτικό αίνιγμα που τίθεται με το τέλος ταινίας είναι ποια είναι η ταυτότητα αυτού του πλάσματος (Νόρμαν), ποιο είναι το μεγάλο του αίνιγμα. Κι εδώ ο Χίτσκοκ πράττει σωστά και δίνει απαντήσεις.

ΤΑ ΕΠΙΘΕΤΙΚΑ «ΠΟΥΛΙΑ»

Στα 1963 τα Πουλιά θα αποτύχουν παταγωδώς, αλλά δεν παύουν να αποτελούν υπόδειγμα ψυχαναλυτική οργάνωσης ταινίας. Τι είναι, λοιπόν, εκείνο που κινητοποιεί τα πουλιά και έχουμε την τρομερή επίθεση κατά πάντων στο παραθαλάσσιο χωριό; Μα βέβαια το οιδιπόδειο. Η μητέρα δεν επιθυμεί να χάσει το γιο από την κοπέλα που αυτός έχει ερωτευθεί κι έτσι άθελά της κινητοποιεί την οργή των πουλιών. (Θυμηθείτε και μια αμερικανική ταινία επιστημονικής φαντασίας τον Απαγορευμένο πλανήτη). Τα Πουλιά αποτελούν υπόδειγμα διακριτικής, ραφινάτης, υπόγειας ψυχαναλυτικής ματιάς.

Ο Χίτσκοκ είχε μια έμμονη ιδέα μ’ αυτή την ιστορία κι έτσι υπηρέτησε την ψυχανάλυση όσο καλύτερα μπορούσε και γινόταν.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s