Ο ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ ΚΑΤΑΓΓΕΛΛΕΙ ΤΟΥΣ ΒΑΣΑΝΙΣΜΟΥΣ


(Αναδημοσίευση από την «ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ»,26/6/2017)

Tου Aλέξη Ν. Δερμεντζόγλου

Χάππυ Νταίη

Η σημερινή Διεθνής Ημέρα Κατά των Βασανιστηρίων μας θυμίζει θλιβερά πράγματα, γεγονότα και καταστάσεις. Πολλά από αυτά που ουσιαστικά μας ενδιαφέρουν πρώτιστα είναι οι μεθοδολογίες βασανιστηρίων που αφορούν σε πολιτικούς και ιδεολογικούς σκοπούς. Φυλακίζονται και βασανίζονται άτομα για τα πιστεύω τους, τις απόψεις τους και επειδή επιθυμούν να υπερασπιστούν τη δημοκρατία και την ελευθερία, συνήθως από δικτατορίες ή επεκτατικούς μηχανισμούς.

΄Αγρια δολοφονία

Κάποιες φορές, επίσης, φυλακίζονται και βασανίζονται άτομα, έστω και ψυχολογικά, επειδή θεωρούνται ύποπτα για επικίνδυνες δραστηριότητες. Έτσι ή αλλιώς, ο βασανισμός φυλακισμένων, δυστυχώς πολύ γνωστή πρακτική, είναι αποτροπιαστικός. Όσο κι αν υπάρχουν ειδικές διεθνείς συνθήκες και απαγορεύσεις, οι βασανισμοί καλά κρατούν και συνεχίζονται και στις μέρες μας. Υπάρχουν, βέβαια, και οικογενειακοί βασανισμοί και άλλοι για σαδιστικούς λόγους, που οπωσδήποτε είναι μια ξεχωριστή ιστορία. Ο κινηματογράφος δε μπορούσε να μείνει απαθής σε όλα αυτά διότι, εκτός των άλλων, ο βασανισμός περιέχει και στοιχεία γραφικότητας και εντυπωσιασμού.

Καλά Χριστούγεννα κύριε Λώρενς

ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΕΚΔΟΧΕΣ

Στην ταινία του Ντίνου Κατσουρίδη Τι έκανες στον πόλεμο, Θανάση; (1971), ο έγκλειστος στα γερμανικά κρατητήρια ήρωας υφίσταται πρωτοφανή βασανιστήρια και ακούμε τις τρομαγμένες κραυγε του. Στο Χάππυ Νταίη (1976) του Παντελή Βούλγαρη, μια συνταρακτική δημιουργία, παρακολουθούμε βασανισμούς πολιτικών κρατουμένων κατά την εποχή   του εμφυλίου πολέμου στη Μακρόνησο. Σημειώνουμε ακόμα τις γνωστές επικές τοιχογραφίες Υπολοχαγός Νατάσα (1970), Όχι (1969), Αυτοί που μίλησαν με το θάνατο (1970), όπου οι ήρωες αντιστέκονται για την ελευθερία της πατρίδας και βασανίζονται φρικτά. Στα βασανιστήρια κατά τη διάρκεια της δικτατορίας αναφέρεται το γνωστό ντοκιμαντέρ Η δίκη των βασανιστών (1975). Για καθαρά προσωπικούς λόγους και όχι πολιτικούς, βασανιστήρια συναντάμε στο γνωστό ελληνικό θρίλερ τρόμου Ο έτερος εγώ (2016) του Σωτήρη Τσαφούλια.

Ο δρόμος για το Γκουαντάναμο

ΟΙ ΜΕΓΑΛΟΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΙ

Οι μεγάλοι δημιουργοί του σινεμά δε θα μπορούσαν να αφήσουν απαρατήρητο το θέμα των βασανιστηρίων. Στις 120 μέρες στα Σόδομα (1975), ο Πιέρ Πάολο Παζολίνι καταγράφει με εντυπωσιακό τρόπο τα βασανιστήρια των φασιστών. Στην πολύ γνωστή ταινία του Ναγκίσα Οσίμα Καλά Χριστούγεννα, κύριε Λώρενς (1982) με τον Ντέιβιντ Μπάουι, καταγράφονται σκληρά βασανιστήρια που υφίστανται οι Βρετανοί κρατούμενοι απο Ιάπωνες κατά τη διάρκεια του ‘Β Παγκοσμίου Πολέμου. Στο πολύ γνωστό, πολύκροτο και  βραβευμένο ντοκιμαντέρ τους Ο δρόμος για το Γκουαντάναμο (2006), οι Βρετανοί Μάικλ Γουίντερμποτομ και Ματ Γουάιτκρος βασίζονται σε πραγματικά γεγονότα και πρόσωπα και καταγράφουν την απαγωγή και τα βασανιστήρια κάποιων τελικά αθώων. Στο Zero Dark Thirty (2012), η Κάθριν Μπίγκελοου μας μεταφέρει σε μια κρυφή αμερικανική φυλακή στην Πολωνία και εκεί βλέπουμε τρομερά βασανιστήρια σε βάρος κάποιων υπόπτων προκειμένου να δώσουν πληροφορίες για τον Οσάμα Μπιν Λάντεν. Φυσικά, δε μπορώ να παραβλέψω το πολύκροτο ντοκουμέντο του Στάνλεϊ Κρέιμερ Τα απόρρητα της Νυρεμβέργης (1961), με πολλούς γνωστούς ηθοποιούς, όπου δικάζονται  Γερμανοί αξιωματούχοι για εγκλήματα πολέμου. Ο μέγας Ντέιβιντ Λιν είναι ένας διακριτικός δημιουργός. Έτσι, στον υπέροχο και οσκαρικό του Λώρενς της Αραβίας (1962) δείχνει πολύ υπαινικτικά μια σεξουαλική κακοποίηση του ήρωα από Οθωμανό αξιωματικό. Στη σπουδαία και γεμάτη Όσκαρ Γέφυρα του ποταμού Κβάι (1957), και πάλι του Λιν, ο Ιάπωνας διοικητής του στρατοπέδου Βρετανών αιχμαλώτων εγκλείει τον αρχηγό τους Ταγματάρχη Νίκολσον (σερ Άλεκ Γκίνες) σε μια στενή καλύβα που την πυρώνει ο ήλιος.

Τ΄απόρρητα της Νυρεμβέργης

ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ

Τα ψυχολογικά βασανιστήρια είναι πολλές φορές πιο ισχυρά από αυτά του κορμιού, μια και στο τέλος σωματοποιούνται. Αναφέρω ενδεικτικά τα εξής φιλμ: Το πείραμα (2001) του Όλιβερ Χιρσμπίγκελ, που έγινε και αμερικανικό ριμέικ και βασίζεται σε πραγματικά γεγονότα. Το κύμα (2008) του Γερμανού Ντένις Γκάνζελ. Ακόμα, η Άγρια δολοφονία (1979) του Ανρί Βερνέιγ, όπου σε βασανιζόμενο παρέχεται ψευδώς ηλεκτρικό ρεύμα. Φυσικά, ο Αυστριακός Μίκαελ Χάνεκε μας συνταράσσει με την ταινία του Funny Games (2007), που πολύ γρήγορα τη γύρισε ο ίδιος σε αμερικανικό ριμέικ: Δυο καλοσυνάτοι και λευκοντυμένοι έφηβοι ασκούν φοβερή ψυχολογική πίεση στους ένοικους μιας απομονωμένης έπαυλης και στο τέλος περνούν και σε σωματικά βασανιστήρια. Στο Κουρδιστό Πορτοκάλι (1971) του Στάνλεϊ Κιούμπρικ, μια ομάδα παραβατικών συλλαμβάνεται και υποβάλλεται σε ψυχολογική πλύση εγκεφάλου ώστε να επανενταχθεί στο σύστημα.Στον Απόρρητο Φάκελο Ίπκρες (1966) του Σίντνεϋ  Φιούρυ ο ήρωας υποβάλλεται  σε πλύση εγκεφάλου ώστε το μυαλό του να “στραγγίξει”.

Το πείραμα

ΤΟ ΣΠΑΓΓΕΤΙ ΓΟΥΕΣΤΕΡΝ

Παραδείγματα σκληρών και γραφικών βασανισμών υπάρχουν και σε πολλά ιταλικά σπαγγέτι γουέστερν. Ο Σέρτζιο Λεόνε στο Για μια χούφτα δολλάρια (1964) δείχνει τους κακούς να σπάζουν το χέρι του Κλιντ Ίστγουντ επειδή υποψιάζονται ότι είναι ο μόνος που μπορεί να τους έκλεψε μια γυναίκα. Στο Ο Καλός, ο Κακός και ο Άσχημος (1966), οι αιχμάλωτοι Νότιοι βασανίζονται από τους Βόρειους ενώ μια ορχήστρα παίζει μουσική για να σκεπάζει τις κραυγές τους, αναφορά στα στρατόπεδα συγκέντρωσης του ‘Β Παγκοσμίου Πολέμου. Στο Τζάνγκο, ο τρομοκράτης (1966) του Σέρτζιο Κορμπούτσι, οι συμμορίτες σπάζουν τα δάχτυλα του ήρωα ως τιμωρία για τη μοιρασιά που χάλασε. Στο ιδιαίτερα βίαιο Ένας ξένος, λίγο χρυσάφι, πολλά πτώματα (1967) του Τζούλιο Κούεστι, το οποίο λογοκρίθηκε, μια συμμορία ομοφυλόφιλων παρανόμων υποβάλλει σε κάθε λογής βασανιστήρια τα θύματά της.

Funny Games

H KATAΛHΞH ΣTHN EYTEΛEIA

Ποιές είναι οι τελευταίες μεγάλες ταινίες που αναφέρονται σε βασανιστήρια χωρίς να είναι αυτοσκοπός τους; Σίγουρα, το Misery (1990) του Ρομπ Ράινερ, όπου ένας διάσημος συγγραφέας (Τζέιμς Κάαν) είναι τραυματίας και κρατείται έγκλειστος από μια παρανοϊκή θαυμάστρια του (Κάθι Μπέιτς), που τον βασανίζει ψυχολογικά και σωματικά. Ακόμα, το Seven (1995), όπου ο κορυφαίος Αμερικανός δημιουργός Ντέιβιντ Φίντσερ έχει στόχο να αποδείξει την τελετουργία μιας ιστορίας που θα τελειώσει άσχημα. Φυσικά, το Χάνιμπαλ (2010), η μεταμοντέρνα εκδοχή του Ρίντλεϊ Σκοτ, όπου βλέπουμε τον Άντονι Χόπκινς να ταϊζει τον Ρέι Λιότα με τα δικά του (!) μυαλά. Επίσης, το Αn American Crime (2007) του Tόμι Ο’ Χέιβερ βασίζεται στα πραγματικά γεγονότα του βασανισμού μιας έφηβης από μια νοικοκυρά. Το Burried (2010) του Ροδρίγκο Κορτές είναι η ιστορία ενός τύπου που κλείνεται σε ένα φέρετρο. Όσο για τις ευτελείς ταινίες τρόμου με καταγωγή από τις ΗΠΑ, μας έχουν πλημμυρίσει. Τι να πει κανείς για το Hostel και Hostel II του Ελάι Ροθ, που συκοφαντεί την Ευρώπη και δείχνει να παίζεται μπάλα με κεφάλια γυναικών; Απαράδεκτη, επίσης, όλη η ατελείωτη σειρά των Σε βλέπω (Saw), όπου μόνο διεστραμμένος νους μπορεί να διανοηθεί τέτοια βασανιστήρια. Εμάς, επαναλαμβάνω, μας ενδιαφέρουν τα τελευταία για ιστορικούς, πολιτικούς και ιδεολογικούς λόγους.

 

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s