Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ ΣΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΛΙΤΙΚΟ ΓΙΓΝΕΣΘΑΙ


Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ ΣΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΓΙΓΝΕΣΘΑΙ

ΣΤΕΦΑΝ ΤΣΒΑΪΓΚ

από τον Γιάννη Ν. Γκακίδη

Ποια η θέση και ο ρόλος του συγγραφέα στην κοινωνία; Είναι διαμορφωτής της κοινής γνώμης; Ποια η συμμετοχή του στο πολιτικοκοινωνικό γίγνεσθαι; Μπορεί να παρέμβει στα τεκταινόμενα εντός κοινωνίας, αλλά και στα της πολιτικής εξουσίας; Είναι θεμιτή  ή μήπως επιβάλλεται κιόλας η εμπλοκή του στις πολιτικές εξελίξεις; Τι μπορεί να σημαίνει η αναγνωρισιμότητα και η φήμη ενός συγγραφέα για την επιρροή του στην κοινωνία και τη δυνατότητα παρέμβασής του, στα της πολιτικής εξουσίας; Ποιος μπορεί τελικά να είναι ο τρόπος παρέμβασης του, εκτός βέβαια από τα γραφόμενά του;

Όλα τα παραπάνω ερωτήματα τίθενται στην εστιασμένη στα δύο τελευταία χρόνια της ζωής του συγγραφέα Στέφαν Τσβάιγκ, στην ταινία της Μαρίας Στράντερ.

Ο Τσβάιγκ μετά την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία, έφυγε καταρχήν στην Αυστρία και στη συνέχεια αυτοεξορίστηκε στην Αγγλία. Από το 1940 και μέχρι το τέλος της ζωής του έζησε σε ΗΠΑ, Αργεντινή και κυρίως Βραζιλία, όπου και απεβίωσε.

Η ταινία εστιάζει στα δύο τελευταία χρόνια της αυτοεξορίας στην αμερικάνικη ήπειρο και ενώ ο πόλεμος μαινόταν στην Ευρώπη. Παρ’ όλες τις πιέσεις που δεχόταν , αρνιόταν να πάρει θέση, καταδικάζοντας τη δράση των ναζί. Θεωρούσε πως, μια απλή καταδίκη λεκτικά ή με μιαν υπογραφή, μακριά από τα τεκταινόμενα, θα ήταν μια εκ του ασφαλούς «αντιστασιακή» πράξη. Οι αγώνες δε γίνονται με ψηφίσματα, κογκρέσα διανοούμενων και καταδίκες από ομοϊδεάτες. Αυτή ήταν η άποψή του. Ήταν σαφές πως αισθανόταν ενοχές για τη φυγή του. Από την άλλη, σε τι θα ωφελούσε η παραμονή του στην Ευρώπη και μάλιστα με τον κίνδυνο, που με τον καιρό γινόταν βεβαιότητα, η σύλληψη και ο εγκλεισμός του σε στρατόπεδο συγκέντρωσης; Μπρος γκρεμός και πίσω ρέμα. Όντως η υπογραφή καταδίκης ενός καθεστώτος, είναι ουσιαστική παράμετρος αντιστασιακής πράξης; Στις μέρες μας, συχνά πυκνά βλέπουμε καταδίκες καθεστώτων, ή γενικά αυταρχικών πολιτικών επιλογών, με υπογραφές διανοούμενων. Δεν ήταν λίγοι, αυτοί που προτίμησαν την αυτοεξορία εκείνη την εποχή, μπροστά στον κίνδυνο να βρεθούν σε στρατόπεδο συγκέντρωσης. Κανείς δε θέλει να πεθάνει ως πρόβατο επί σφαγή, με την αμφίβολη επιβράβευση του ηρωισμού. Ο ηρωισμός θέλει να έχει και αποτελέσματα, αλλιώς υπέχει θέση αυτοχειρίας.  Ο Τσβάιχ ήταν τότε αναγνωρισμένος με υψηλή αναγνωσιμότητα των βιβλίων του. Δεύτερος μετά τον Τόμας Μαν, από τους γερμανόφωνους συγγραφείς. Η ανάγκη του για συγγραφική δραστηριότητα, ήταν μεγαλύτερη από το ενδεχόμενο καθήκον της αντίστασης δια της φυσικής παρουσίας απέναντι στο ναζιστικό καθεστώς. Η γραφή ήταν ένας τρόπος αντίστασης, πέρα από την όποια επαναστατική εκτόνωση. Ωστόσο εκ του ασφαλούς, καθότι εφιλοξενείτο μακριά από τον πόλεμο. Ωστόσο στάθηκε αδύνατο ο Στέφαν Τσβάικ να ισορροπήσει ανάμεσα στις ενοχές της φυγής και στην όποια συγγραφική δράση ή παρέμβαση. Βέβαια το βιβλίο του «Σκακιστική Νουβέλα», εκδόθηκε μετά τον θάνατό του, είναι καταπληκτική μαρτυρία ενός φυλακισμένου σε στρατόπεδο συγκέντρωσης.

Αυτό το βάρος της ευθύνης για έναν κόσμο που δεν δημιουργείς εσύ, αλλά ωστόσο φέρεις και συ την ευθύνη με την ανοχή, ή τη φυγή, λύγισε τον εξηντάχρονο τότε συγγραφέα. Η βολή της συγγραφής μακριά από τις φλόγες του πολέμου, ήταν την ίδια στιγμή και ερινύα για τον εβραϊκής καταγωγής αυστριακό συγγραφέα, που τελικά τον οδήγησε στην αυτοχειρία με μαζί με τη δεύτερη και νεότατη σύζυγό του.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s