ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΒΙΑΙΕΣ, ΒΡΩΜΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΑΚΕΣ


(αναδημοσίευση από την «ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ»,15/5/2017)

Ο σχιζοφρενής δολοφόνος με το πριόνι

Του Αλέξη Ν. Δερμεντζόγλου

Η Διεθνής Ημέρα της Οικογένειας, που γιορτάζεται σήμερα, μας κατευθύνει στο να στοχαστούμε πόσο σημαντικός αλλά και αλληλέγγυος είναι αυτός ο θεσμός. Πόσες θυσίες γίνονται σε μια οικογένεια για να ανατραφούν τα παιδιά, να μορφωθούν αλλά και να κρατηθεί η συνοχή της; Η οικογένεια, λοιπόν, το μικροκύτταρο ή αν θέλετε ένα μικρό ομοίωμα κοινωνίας. Από το βαθμό συμπεριφοράς των οικογενειών εξαρτάται και η ποιότητα ενός συνόλου στον πολιτισμό, στην ιδεολογία, στην οικολογική συνείδηση, στις πολιτικές συμπεριφορές. Από την άλλη μεριά, όμως, πρέπει να παραδεχτούμε πως το σινεμά επιτέθηκε με σφοδρότητα σε οικογένειες διαβρωμένες που λειτουργούν πολλές φορές και ως σάπια μήλα. Δηλαδή, επεκτείνουν τη διάβρωσή τους προς τα έξω και έτσι μολύνεται τελικά όλη η κοινωνία. Είναι γνωστό πως υπάρχει ένας έντονος μιμητισμός, ιδίως στη σύγχρονη εποχή, και στερεότυπα συμπεριφορών μεταφέρονται στην κυριολεξία από σπίτι σε σπίτι, από γειτονιά σε γειτονιά. Δεν είναι καθόλου τυχαίο πως ενώ για την αμερικανική κοινωνία η οικογένεια είναι άκρως σημαντικός και ιερός θεσμός, υπάρχουν πάρα πολλά φιλμ που ασκούν έντονη κριτική στις συμπεριφορές των μελών της ή στις διαδικασίες μετάλλαξης των στερεοτύπων που τις καθορίζουν (πχ το Στην καρδιά του χειμώνα).

ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΕΣ

Ο Ρότζερ Κόρμαν σε μια πασίγνωστη καλτ ταινία του αφηγήθηκε την πραγματική ιστορία της οικογένειας Μπάρκερ, άκρως εγκληματικής με ηγέτιδα τη μητέρα. Αναφέρομαι στο Οι 4 αδερφοί δολοφόνοι με τον Ρόμπερτ ντε Νίρο. Υπάρχει, βέβαια, και το άκρως ανατριχιαστικό φιλμ του Τομπ Χούπερ Ο σχιζοφρενής δολοφόνος με το πριόνι, που βασίζεται μάλιστα σε πραγματικά περιστατικά. Μια οικογένεια παρανοϊκών στο Τέξας παγίδευε περαστικούς, τους έσφαζε και στη συνέχεια τους μετέτρεπε σε κρέατα προς βρώση. Και σε άλλα πολλά αμερικανικά φιλμ θα βρούμε παρόμοια μοντέλα αξέστων να ενεργούν με πρωτοφανή τρόπο που δεν έχει καμία σχέση με την αγάπη, τη λειτουργία και τις αρχές μιας οικογένειας.

Οι 4 αδελφοί δολοφόνοι

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΙ ΚΑΤΑΠΕΛΤΕΣ

Δυο μεγάλοι αξέχαστοι Ευρωπαίοι σκηνοθέτες προσέφεραν σχεδόν όλο το καλλιτεχνικό τους έργο για να καταγγείλουν τις αστικές τάξεις των πατρίδων τους Γαλλίας και Ιταλίας για σαθρές, υποκριτικές συμπεριφορές αλλά και για οικογένειες, στην κυριολεξία, εστίες δυσωδίας. Ο Κλοντ Σαμπρόλ υπήρξε ιδιαίτερα εύστοχος και σκληρός. Από το έργο του ξεχωρίζω την Άπιστη γυναίκα (έγινε και αμερικανικό ριμέικ από τον Άντριαν Λάιν) με τους Μισέλ Μπουκέ, Στεφάν Οντράν, Μορίς Ρονέ. Όταν ο σύζυγος μαθαίνει ότι η γυναίκα του έχει εραστή, τον σκοτώνει αλλά εκείνη τον καλύπτει στην αστυνομία. Στόχος της δεν είναι, βέβαια, η αγάπη αλλά η αγωνία της να διατηρηθούν τα αγαθά και η άνετη μεγαλοαστική ζωή που της παρείχε ο σύζυγος. Πάρα πολλές ταινίες του Σαμπρόλ που ακολούθησαν είχαν περίπου το ίδιο μοτίβο της κριτικής της έντονης διάβρωσης των αστικών οικογενειών. Ο μέγας μαρξιστής και αριστοκράτης Λουκίνο Βισκόντι επιτίθεται με πρωτοφανή δριμύτητα στην τάξη του. Στους Καταραμένους, η αναφορά είναι σαφώς στη γνωστή οικογένεια βιομήχανων όπλων Κρουπ, διεισδύοντας όχι μόνο στα άνομα οικονομικά τους δεδομένα αλλα και στις στρεβλωμένες εσωτερικές του σχέσεις.

Η γοητεία της αμαρτίας

Υπάρχει, πάντως, ένα φιλμ του που το θεωρώ σπάνιο αριστούργημα πάνω στο θέμα της οικογένειας: πρόκειται για τη Γοητεία της αμαρτίας με τους Μπαρτ Λάνκαστερ, Σιλβάνα Μανγκάνο, Χέλμουτ Μπέργκερ. Η μητέρα, ο εραστής της, η οικογένεια και ο ενεδρεύων φασισμός, σε μια μεγαλειώδη αλληγορία γύρω από τον ηθικό θάνατο μιας τάξης. Φυσικά, και το κύκνειο άσμα του Ο αθώος αφορά στην εγκληματική διαφθορά στα εσωτερικά μιας οικογένειας, που φτάνει μέχρι το φόνο ενός βρέφους.

Η άπιστη γυναίκα

ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ

Αν ανατρέξει κανείς στην αριστουργηματική ιστορική τοιχογραφία του Βισκόντι Ο γατόπαρδος, θα διαπιστώσει όλο το μεγαλείο της κριτικής του στο θέμα της μεγαλοαστικής και αριστοκρατικής τάξης. Οι αριστοκράτες με αρχές (Μπαρτ Λάνκαστερ) αποχωρούν και δίνουν τη θέση τους στους αριβίστες της εποχής (Αλέν Ντελόν), και, φυσικά, το κορμί της όμορφης Ιταλίας (Κλαούντια Καρντινάλε) καταλήγει βορα του μεγαλοαστισμού. Και μια και αναφέρομαι σε Ιταλούς δημιουργούς, να θυμίσω το βαθύ χάσμα που καταγράφει ο Μικελάντζελο Αντονιόνι στην Νύχτα για την οικογένεια (Μαρτσέλο Μαστρογιάννι – Ζαν Μορό) που διαλύεται. Ιστορικό παραμένει από κάθε πλευρά το φιλμ του Ιταλού Έτορε Σκόλα Βίαιοι, βρώμικοι και κακοί που, καταγράφωντας την ιστορία μιας οικογένειας λούμπεν περιθωριακών, τους προσομοιάζει με την κανονική ιταλική κοινωνία. Όσο για τον Μάριο Μονιτσέλι, στον Ανθρωπάκο (πραγματικός τίτλος Ένας μικρός μικρός αστός) δείχνει πως ο αστός, προκειμένου να εξυπηρετήσει τα συμφέροντα της οικογένειάς του, είναι γλοιώδης, δουλικός και έτοιμος να φτάσει μέχρι και το φόνο.

ΟΙ ΑΛΛΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ

Ο Δανός σκηνοθέτης Μπο Βίντερμπεργκ μας κατέπληξε στην εκκίνησή του με τη βραβευμένη Οικογενειακή γιορτή, όπου εκεί μαθαίνουμε πως οι δήθεν ενωτικές γιορτές των συγγενών καταλήγουν σε μια αποφλοίωση τόσο σοβαρή, που φτάνει στην έκρηξη, τελικό στάδιο της αποσύνθεσης.

Οικογενειακή γιορτή

Βέβαια, υπάρχουν και άλλες οικογένειες που λειτουργούν σε πολλά επίπεδα. Αναφέρομαι βασικά στη σπουδαία τριλογία του Φράνσις Φορντ Κόπολα Ο νονός. Έχουμε σαφώς μια αναφορά στη μαφία και στις οικογένειές της αλλά στην περίπτωση του μεγάλου Αμερικανού δημιουργού η οικογένεια της μυθοπλασίας του έχει διπλή θεσμική ιδιότητα: σε επίπεδο νομιμότητας είναι μια φαμίλια με κανονικούς δεσμούς αίματος, ενώ σε επίπεδο παραβατικότητας μια παρακοινωνική εγκληματική ομάδα. Το τελικό συμπέρασμα του Κόπολα (το καταλαβαίνουμε στο τρίτο φιλμ) είναι τολμηρότατο: διαχειρίζεται αλλιώς το κλασικό μυθιστόρημα του Μάριο Πούζο και πραγματοποιεί ένα υψηλό ιδεολογικό άλμα: το κράτος και το μικροκύτταρο της κοινωνίας είναι νόμιμα και παράνομα ταυτόχρονα. Κράτος και παρακράτος ταυτίζονται, και δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι στο Ο νονός 3 πληροφορούμαστε πως όλα τα λεφτά της μαφίας έχουν ξεπλυθεί κανονικά σε νόμιμες επιχειρήσεις. Έτσι, ο Κόπολα επιτίθεται σφόδρα κατά των ελεύθερων αγορών, του καπιταλισμού και των επενδυτικών κεφαλαίων.

Ο νονός

ΕΚΔΟΧΕΣ ΜΕ ΝΟΗΜΑ

Ο Γούντι Άλεν, ως γνωστόν, πάντα προβληματίζεται για το θεσμό της οικογένειας. Να θυμηθούμε την εξαιρετική εκδοχή, πικρή και ειρωνική, στο Matchpoint, με την υποκριτική οικογένεια και τη δολοφονημένη ερωμένη (Σκάρλετ Γιόχανσον). Και οι μπεργκμανικές του Εσωτερικές σχέσεις είναι εξαιρετικές σχετικά με την αποσύνθεση μιας τυπικής αστικής οικογένειας, που κρύβουν τόσα μυστικά. Όσο για την ελληνική περίπτωση, οπωσδήποτε θα απομονώσω μια ταινία που με ενθουσίασε: είναι, βέβαια, Το προξενιό της Άννας, το μικρό κομψοτέχνημα του Παντελή Βούλγαρη, με Άννα Βαγενά, Σταύρο Κολάρογλου, Κώστα Ρηγόπουλο. Εδώ η αστική οικογένεια κατά τη διάρκεια της δικτατορίας έχει μια παραδοσιακή παραδουλεύτρα ψυχοκόρη σε ένα μεγαλοαστικό αθηναϊκό σπίτι. Της φέρονται τυπικά και θεωρητικά υπέροχα αλλά ουσιαστικά ελέγχουν συνεχώς τη ζωή της και τελικά της καταστρέφουν την ευτυχία, μη επιτρέποντάς της να έχει προσωπικές επιλογές στην συναισθηματική της ζωή. Αυτό κι αν είναι έγκλημα.

Το προξενιό της ΄Αννας

 

 

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s