ΟΙ “ΚΡΥΦΕΣ” ΕΚΔΟΧΕΣ ΤΩΝ ΠΑΘΩΝ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ


(από την «ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ»,Μ.ΣΑΒΒΑΤΟΥ 15/ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ 16/4/2017)

Ο τελευταίος πειρασμός

Του Aλέξη Ν. Δερμεντζόγλου

dermetzo@otenet.gr

Η αυριανή μέρα με την Ανάσταση του Κυρίου μας προσανατολίζει προς τις θρησκευτικές ταινίες που αναφέρονται στα Πάθη του Χριστού και την Ανάστασή του. Οι πιο καλές από αυτές διαθέτουν τις σκηνοθετικές υπογραφές των Φράνκο Τζεφιρέλι, Τζορτζ Στίβενς, Νίκολας Ρέι, Μάρτιν Σκορσέζε και άλλων. Ωστόσο, είναι σκόπιμο αυτό το κείμενο να κατευθυνθεί σε πιο ανεξερεύνητα μονοπάτια. Να δούμε, λοιπόν, το θείο δράμα μέσα από τις δύο πλέον ανατρεπτικές εκδοχές για τα Πάθη του Κυρίου αλλά και κάποιες κινηματογραφικές δημιουργίες που αναφέρονται σε αυτά πλαγίως μεν, σαφώς δε. Είναι, δηλαδή, μετωνυμίες που μας ενδιαφέρουν για την έξυπνη και διεισδυτική ματιά τους, για τον τρόπο που μπορούμε να “διαβάσουμε” τα θεία Πάθη από άλλους διαδρόμους.

ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΑΝΑΤΡΟΠΕΣ

Οι δύο πλέον ανατρεπτικές κλασικές εκδοχές, που σχετίζονται με τη ζωή, το θάνατο και την Ανάσταση του Κυρίου είναι οι εξής: στον Βασιλέα των Βασιλέων (1961), ο Νίκολας Ρέι δίνει μια μαρξιστική, ας πούμε, εκδοχή της κλασικής ιστορίας. Χάρις στο έξοχο σενάριο του Φίλιπ Γιόρνταν, τελικά το ιδεολογικό θέμα της ταινίας είναι η πιθανή δημιουργία επαναστατικού κινήματος που θα συγκρουστεί με τους ιμπεριαλιστές Ρωμαίους. Φαίνεται, μάλιστα, σε μια αιρετική εκδοχή, Γιόρνταν και Ρέι να δικαιώνουν τον Ιούδα ως τον άνθρωπο που πίεζε τον Κύριο να επαναστατήσει δια των όπλων και όχι δια των λόγων.

Ο βασιλεύς των βασιλέων

Είναι γνωστές οι περιπέτειες του Τελευταίου πειρασμού (1988), που γύρισε ο Μάρτιν Σκορσέζε, αξιοποιώντας το ομώνυμο βιβλίο του Νίκου Καζαντζάκη. Η ταινία γνώρισε μεγάλες περιπέτειες απαγορεύσεων, ιδίως στην Ελλάδα, αλλά τελικά έγινε μεγάλη παρερμηνεία γιατί, όπως είναι γνωστό, ο Αμερικανός δημιουργός είναι ένας πιστός Καθολικός.

ΟΙ ΜΕΤΩΝΥΜΙΕΣ

Παρακολουθώντας προσεκτικά τη Θυσία (1986) του Αντρέι Ταρκόφσκι, που αναφέρεται σε έναν πυρηνικό πόλεμο στο τώρα, νιώθουμε άμεσα πως ο βασικός ήρωας είναι ένας σύγχρονος Ιησούς που επιθυμεί να σώσει τον κόσμο. Είναι σαφής η χριστιανική αλληγορία ενώ ο Ταρκόφσκι ήταν γνωστός για τη μεγάλη του πίστη, πράγμα που έδειξε και σε άλλες του ταινίες.

Η θυσία

Ο Φράνκο Τζεφιρέλι, επίσης πιστός Καθολικός, δε γύρισε μόνο τον πανέξυπνο Ιησού από τη Ναζαρέτ (1977) αλλά και τον Πρωταθλητή (1979), μια ταινία που διεξάγεται στη σύγχρονη εποχή. Ο Γιόν Βόιτ είναι ένας μποξέρ που βρίσκεται σε διάσταση με τη γυναίκα του (την παίζει η Φέι Ντάναγουεϊ), ενώ έχουν και ένα μικρό παιδάκι. Σε αυτό το τυπικό μελόδραμα, ο Ιταλός δημιουργός ενσωματώνει την ιστορία του Κυρίου. Με χαρακτηριστικές λήψεις παρατηρεί τα πάθη και τον θάνατο αυτού του άνδρα σε ένα φιλμ ιδιαίτερα εντυπωσιακό.

Ο πρωταθλητής

Στον Ιησού από το Μόντρεαλ (1989) του Ντενί Αρκάν, έχουμε έναν θίασο που επιχειρεί να αναπαραστήσει τα Πάθη του Κυρίου. Ωστόσο, μέσα από πολλές εσωτερικές ανατροπές, τα γεγονότα θα βιωθούν ανατρεπτικά και βιωματικά.

Ο Ιησούς από το Μόντρεαλ

Να σημειώσουμε, επίσης, την εκδοχή του Ζιλ Ντασέν με τη Μελίνα Μερκούρη Ο Χριστός ξανασταυρώνεται (1956), βασισμένη σε μυθιστόρημα του Νίκου Καζαντζάκη.

ΟΙ ΑΛΛΕΣ ΕΚΔΟΧΕΣ

Τολμηρότατη είναι, βέβαια, η έγχρωμη σύγχρονη εκδοχή του γενάρχη του κουβανέζικου σινεμά Τόμας Γκουτιέρεζ Αλέα, που μας πρόσφερε τον Μυστικό Δείπνο (1976), μια σύγχρονη μεταφορά στην οθόνη της κλασικής ιστορίας. Εδώ οι συμβολισμοί είναι πολλαπλοί, υπάρχουν δίπολα όπως οι σχέσεις αφέντη-σκλάβων, ειρήνης-εξέγερσης. Ο πλούσιος κτηματίας παραποιεί πονηρά τις ρήσεις του Κυρίου, ναι μεν προσφέρει ένα πλούσιο δείπνο στους σκλάβους αλλά ταυτόχρονα για το δικό του όφελος τους καλλιεργεί την παραίτηση και το αίσθημα της μη αντίδρασης. Ωστόσο, οι λόγοι δε θα μπορέσουν να ριζώσουν, η εξέγερση θα γίνει και ο Αλέα με μια διακριτική διαλεκτική συμπεραίνει πως όταν υπάρχουν σχέσεις καταπίεσης, η επανάσταση δεν ανακόπτεται και είναι η μοναδική λύση.

ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΖΟΥΪΣΟΝ ΣΤΟΥΣ ΜΟΝΤΙ ΠΑΪΘΟΝ

Να σημειώσω τη μιούζικαλ εκδοχή του Νόρμαν Τζούισον Ιησούς Χριστός Υπέρλαμπρο Άστρο (1974) από την ομώνυμη όπερα του Άντριου Λόιντ Βέμπερ. Σε ένα από τα πιο ανατρεπτικά πλάνα στην ιστορία του σινεμά, παρατηρούμε στην έρημο της Παλαιστίνη τις σκιές ισραηλινών τανκς.

Ωστόσο, θεωρώ ως πλέον ανατρεπτική εκδοχή την κατάμαυρη και πικρή σουρεαλιστική, διαχρονική κωμωδία του Τέρι Τζόουνς Ένας προφήτης, μα τι προφήτης (1979). Ο Μπράιαν, Ο ήρωας του φιλμ, στη βιβλική εκδοχή, μοιάζει πολύ με τον Ιησού. Αυτό θα δημιουργήσει τρομερές περιπλοκές. Το φιλμ είναι σκληρή σάτιρα των χολιγουντιανών υπερπαραγωγών αλλά και μια διεισδυτική ματιά στο δράμα των απλών ανθρώπων που υποφέρουν έτσι ή αλλιώς και εξοντώνονται. Επίσης, εκείνο που ξεχωρίζει ιδιαίτερα είναι η σπιντάτη σκηνοθεσία, το εκπληκτικό μοντάζ και τα ανατρεπτικά ευρήματα-γκαγκ. Επίσης, εντύπωση μου κάνει η ύπαρξη υπερβατικών αναφορών όπως η εμφάνιση ενός διαστημόπλοιου και άλλες παρόμοιες καταστάσεις. 40 χρόνια περίπου μετά από τότε που γυρίστηκε η ταινία παραμένει ολόφρεσκη, καλτ, διασκεδαστική αλλά και βαθύτατα ανατρεπτική. Δεν είναι μια τυχαία συρραφή γκαγκ αλλά μια μελετημένη και οργανωμένη παραγωγή, που στοχεύει τόσο να πλήξει τα παραμύθια του σινεμά όσο και κάποια θέματα-ταμπού.

΄Ενας προφήτης μα τί προφήτης

Υπάρχουν και πολλές άλλες ταινίες, ακόμα και γουέστερν-σπαγγέτι, με τέτοιες χριστιανικές αναφορές. Για την ώρα, όμως, σας ευχόμαστε χρόνια πολλά, ειρήνη και καλή Ανάσταση!

 

 

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s