“ΣΑΤΑΝΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ”: ΠΡΟΦΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ


 Σήμερα Τετάρτη 5 Απριλίου στο ΒΑΚΟΥΡΑ 1 στις 22:00Ο μέγας Αμερικανός σκηνοθέτης Τζον Φρανκενχάιμερ (Επτά μέρες του Μαϊου, Κάτω από έναν άλλο ήλιο) προσφέρει την απίστευτα προφητική ταινία Σατανική Επιχείρηση, παραλλαγή του Φάουστ και σχόλιο για τις ταυτότητες. Μην το χάσετε! Αντανακλά τους ιδεολογικούς όρους της δεκαετίας του ’60. Ακολουθούν δύο εξαιρετικά κείμενα (1) του Κώστα Τσιναρίδη, γραμματέα του ΚΕΜΕΣ και (2) της Αντζέλικα Κοσμίδου, μέλους της Κινηματογραφικής Λέσχης των εργαζομένων της ΕΡΤ-3.

  • Το κείμενο του Κώστα Τσιναρίδη:

Αν υπάρχει μία χώρα που αντανακλά με τον πιο αντιπροσωπευτικό τρόπο τον σύγχρονο τρόπο ζωής, είναι σίγουρα οι ΗΠΑ. Μονοπωλιακός καπιταλισμός σε όλη του τη δυναμικότητα, υπερσύγχρονη τεχνολογία, αυτοματισμός, μοντέρνο νοικοκυριό, άνετη ζωή. Αλλά και ρουτίνα, αγχωτικό κυνήγι ευημερίας, ανικανοποίητη απληστία, φαινομενική αυτάρκεια, εύθραυστη αυτοπεποίθηση. Και μουντάδα. Αυτά θα επεσήμανε σε πρώτη φάση ένας κριτικός παρατηρητής.

Αυτό που θα ανακάλυπτε όμως σε δεύτερη φάση, με έκπληξη ίσως, είναι ένας σκοτεινός ψυχισμός ως αποτέλεσμα όλων των παραπάνω αντιφάσεων. Ένας ψυχισμός που τρομάζει, όχι μόνο επειδή φαντάζει εξόφθαλμα θλιβερός, αλλά και επειδή γεννά μία υποδόρια απειλή που ενίοτε μας διαφεύγει.

Σ’ αυτή του τη δημιουργία, ο Τζον Φρανκενχάιμερ απεικονίζει με ακρίβεια τα παραπάνω, θυμίζοντας την τραγικότητα του Φάουστ. Η ιστορία του απογοητευμένου από τη ζωή μεσοαστού Άρθουρ Χάμιλτον (Τζον Ράντολφ) που μετατρέπεται στον μποέμ ζωγράφο Τόνι Γουίλσον (Ροκ Χάτσον) προκαλεί θλίψη. Τα μέσα για την επίτευξη του αμερικάνικου ονείρου χρησιμοποιούνται στο μέγιστο βαθμό, αλλά το αποτέλεσμα είναι μια μεγάλη απογοήτευση. Πόσο μάλλον όταν βασίζονται σε πρακτικές αναχωρητικές και όχι συγκρουσιακές. Και όταν ο ήρωας αποφασίζει να επαναπροσδιορίσει τις αξίες του μακριά από τις επιλογές που του προσφέρει η “επιχείρηση”, είναι ήδη πολύ αργά. Από δω είναι που αρχίζει ο τρόμος. Το σύστημα τιμωρεί τα δημιουργήματά του όταν τολμούν να το αμφισβητήσουν.

Αυτό είναι πάντοτε το σκοτεινό φιλμικό σύμπαν του Φρανκενχάιμερ. Σ’ αυτή την ταινία, όμως, ξεπερνά τις προηγούμενες απόπειρές του και δημιουργεί κυριολεκτικά έναν κινηματογραφικό εφιάλτη. Σ’ αυτό βοήθησαν η υπέροχη ασπρόμαυρη φωτογραφία του Τζέιμς Γουόνγκ Χόου και η επιλογή του πρωταγωνιστή, που μέχρι τότε είχε σπαταληθεί άδικα σε ανώδυνες κωμωδίες.

Στους ρόλους των “μπίζνεσμεν” εμφανίζονται μαυροπινακισμένοι ηθοποιοί της αντικομουνιστικής σταυροφορίας του Μακάρθι, παίρνοντας συμβολική εκδίκηση απέναντι σε ένα σύστημα αξιών που τους απομόνωσε όταν το πολέμησαν.

  • το κείμενο της Αντζέλικα Κοσμίδου:

Η ιστορία της ταινίας είναι η εξής:

Ένας μεσήλικας οικογενειάρχης και πετυχημένος επιχειρηματίας λαμβάνει ένα τηλεφώνημα από κάποιον παλιό του φίλο (που υποτίθεται ότι έχει πεθάνει), που του προτείνει, αν θέλει, ν’ απευθυνθεί σε μία εταιρία, η οποία με το ανάλογο αντίτιμο θα τον βοηθήσει ν’ αλλάξει ζωή και ν’ αποκτήσει καινούργια ταυτότητα. Όλα πηγαίνουν καλά: η εταιρία σκηνοθετεί τον θανατό του, του αλλάζει τη μορφή και του δίνει πραγματικά μία καινούργια ταυτότητα.

Βέβαια όπως συμβαίνει και στην ζωή όλα είναι μια χαρά όταν δεν υπάρχουν διαφωνίες.

Ο Frankeheimer ασχολείται με μια ιστορία που μπορεί να χαρακτηριστεί επιστημονικής φαντασίας, καθώς αυτή δεν είναι απλώς υποθετική (όπως Οι Επτά Μέρες του Μαΐου, 1964) αλλά φαίνεται εξωπραγματική.

Μία πρώτη παρατήρηση είναι ότι ο σκηνοθέτης επιθυμεί να ξεσκεπάσει το ψεύτικο αμερικανικό όνειρο που λεέι ότι η ευτυχία στη ζωή εξαρτάται από την οικονομική επιτυχία.

Εκείνο βέβαια που είναι χαρακτηριστικό των ταινιών του [και ιδιαίτερα του Ο υποψήφιος από την Μαντσουρία (1962), Οι επτά μέρες του Μαΐου (1964) και Σατανική Επιχείρηση (1966)] είναι η εμμονή του στο θέμα της ελευθερίας, που διαρκώς μπαίνει σε κίνδυνο. Η δυσαρέσκεια του Γουΐλσον (Ροκ Χατσον) προέρχεται από το γεγονός ότι οι επιθυμίες και οι φιλοδοξίες τόσο της προηγούμενης ζωής του όσο και της νέας ορίζονται από κάποιους άλλους, οι οποίοι ορίζουν και τους κώδικες κοινωνικής συμπεριφοράς σε κάθε περίπτωση: κοινωνική προσαρμογή και οικονομική επιτυχία στην πρώτη περίπτωση και άκρατος, υποχρεωτικός ηδονισμός στην δεύτερη.

Η αισθητική της ταινίας είναι σουρεαλιστική/ψυχεδελική και αυτό φαίνεται ήδη από τους τίτλους έναρξης, σε κάποιες σκηνές (όπως στη σκηνή του υποτιθέμενου βιασμού) θυμίζει και γερμανικό εξπρεσιονισμό. Μερικές φορές χρησιμοποιούνται φακοί ευρυγώνιοι που παραμορφώνουν τις εικόνες ή παρουσιάζονται σκηνές από την οπτική γωνία του εκάστοτε πρωταγωνιστή (π.χ. η σκηνή όπου ένα μέλος της εταιρίας ακολουθεί τον Χάμιλτον) ή πάλι χρησιμοποιούνται πολύ κοντινά (ενοχλητικά) πλάνα. Ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει στον Διευθυντή Φωτογραφίας James Wong Howe, μάστορα του κιαροσκούρο και του βάθους πεδίου.

Ο ρυθμός της ταινίας είναι κανονικός έως γρήγορος αλλά όταν πρέπει γίνεται αργός (π.χ. η σκηνή της συνομιλίας του Χάμιλτον με τον Ηλικιωμένο  Διευθυντή της εταιρίας).

Τρείς από τους ηθοποιούς της ταινίας ήταν γραμμένοι στις μαύρες λίστες του Μακάρθυ: John Radolph (Arthur Hamilton), Jeff Corey (κ. Ruby) και Will Geer (ο ηλικιωμένος διευθυντής της εταιρίας). Και αυτό είναι δείγμα του πόσο ο Frankeheimer δεν τα πήγαινε καλά με τον οποιονδήποτε έλεγχο.

Πιστεύω ότι θα ήταν καλό όποιος δει τη Σατανική Επιχείρηση να δει επίσης και το Οι  Άνθρωποι του Τρόμου (Invasion of the Body Snatchers). Ενώ στο Σατανική Επιχείρηση προσφέρεται η δεύτερη ευκαιρία με το πρόσχημα της ατομικότητας και της ελευθερίας, στο Ανθρωποι του Τρόμου η δεύτερη ευκαιρία είναι η αποβολή της ατομικότητας και η απόλυτη ομοιομορφία (με αποτέλεσμα να μην υπάρχουν δαφωνίες και πόλεμοι ψυχροί ή θερμοί). Πάντως, και στις δύο περιπτώσεις το θέμα είναι η ελευθερία.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s