ΤΟ ΣΙΝΕΜΑ ΦΩΤΙΖΕΙ ΤΑ ΨΥΧΙΑΤΡΕΙΑ


(από την «ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ»,3/4/2017)

Φράνσις: μια αδέσμευτη γυναίκα

Του Αλέξη Ν. Δερμεντζόγλου

Από την προσεχή Πέμπτη θα προβάλλεται η πολυαναμενόμενη ταινία του Ιρλανδού Τζιμ Σέρινταν Η μυστική γραφή, με τη Ρούνεϊ Μάρα σε έναν εξαιρετικό αντισυμβατικό ρόλο. Είναι η ιστορία μιας γυναίκας, έγκλειστης σε μια τοπική ψυχιατρική κλινική στα δυτικά της Ιρλανδίας στο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ήταν φανταστική καλλονή στα νιάτα της και, ενώ πλησίαζε στο τέλος της ζωής της σε ηλικία 78 χρόνων, παρέμενε μόνη και ναρκωμένη από τα ψυχοφάρμακα. Αργότερα, θα ανακαλυφθούν τα απομνημονεύματά της, κρυμμένα κάτω από τα σανίδια του πατώματος. Ο διακεκριμένος Ιρλανδός συγγραφέας Σεμπάστιαν Μπάρι έγραψε επ’ αυτού του θέματος ένα βιβλίο που τώρα έγινε ταινία. Δεν είναι η πρώτη φορά που η 7η Τέχνη φωτίζει τα άδυτα ενός ψυχιατρείου. Το θέμα είναι και αβανταδόρικο αλλά και εντυπωσιακό, σηκώνει και κοινωνική καταγγελία και διερεύνηση, αλλά και ευρύτερες κοινωνικοπολιτικές διαστάσεις. Υπάρχουν πληροφορίες και καταγγελίες πως διάφορα αντισυμβατικά άτομα κλείστηκαν σε ψυχιατρεία για να εξουδετερωθούν ως ηθικές και επιδραστικές συμπεριφορές τους…

ΜΙΑ ΣΕΙΡΑ ΑΠΟ ΤΡΑΓΙΚΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Η Φράνσις Φάρμερ υπήρξε γνωστή ηθοποιός του Χόλιγουντ που ενόχλησε πάρα πολύ το κατεστημένο με την ελεύθερη συμπεριφορά και τις ερωτικές της σχέσεις. Κατάφεραν να την κλείσουν σε ψυχιατρείο, της έκαναν λοβοτομή, ξαναγύρισε στο σινεμά, αλλά ποτέ πια δεν ήταν η ίδια, αλλά ένα φάντασμα του πραγματικού καλού εαυτού της. Η Τζέσικα Λανγκ υπήρξε συγκλονιστική όταν την απέδωσε στην ταινία Φράνσις: μια αδέσμευτη γυναίκα (1982).

Η ιστορία του μαρκησίου Ντε Σαντ είναι γνωστή. Να σημειώσουμε ότι κατέληξε στο άσυλο ανιάτων της Σαρεντόν. Ο Φίλιπ Κάουφμαν μας πρόσφερε την εξαιρετική έγχρωμη δημιουργία Quills: η πένα της αμαρτίας (2000), με πολύ λειτουργική την ατμόσφαιρα του χώρου.

Quills: η πένα της αμαρτίας

ΜΙΑ ΕΦΙΑΛΤΙΚΗ ΣΚΙΑΓΡΑΦΗΣΗ

Ωστόσο, εκτιμώ πως η πιο συγκλονιστική και εφιαλτική αναπαράσταση χώρων ψυχιατρείου αποδίδεται από τον σκληρό Αμερικανό σκηνοθέτη Σάμουελ Φούλερ στο ασπρόμαυρο Shock Corridor (1963), που δεν προβλήθηκε ποτέ στην Ελλάδα, αλλά με τα χρόνια έγινε καλτ. Ο Φούλερ μου δήλωσε σε αποκλειστική συνέντευξη ότι «Ο πόλεμος είναι παντού, η κοινωνία είναι ένα τεράστιο ψυχιατρείο». Η ιστορία της ταινίας είναι η ακόλουθη: Ένας υπερφιλόδοξος δημοσιογράφος, που επιθυμεί να κερδίσει το βραβείο Πούλιτζερ, για να διαλευκάνει ένα φόνο υποδύεται έναν ψυχοπαθή και εγκλείεται σε ψυχιατρικό ίδρυμα. Ο Φούλερ μας προσφέρει συγκλονιστικές -σχεδόν υπερρεαλιστικές- σκηνές, που ορίζουν τις ψευδαισθήσεις του φανταστικού κόσμου των εγκλείστων. Αυτές οι εικονικές πραγματικότητες επηρεάζουν το βασικό ήρωα, θα τον αποξενώσουν από τον πραγματικό κόσμο και θα τον στείλουν οριστικά στην παράνοια.

Shock Corridor

ΣΤΑ ΕΣΩΤΕΡΙΚΑ ΤΩΝ ΙΔΡΥΜΑΤΩΝ

Η Αντζελίνα Τζολί, όπως είναι γνωστό, κέρδισε Όσκαρ Β΄ γυναικείου ρόλου για τη γνωστή ταινία  Το κορίτσι που άφησα πίσω (1999) του Τζέιμς Μάνγκολντ. Είναι μια σειρά από γυναίκες με πολλά ψυχικά προβλήματα, κλεισμένες σε ψυχιατρικό ίδρυμα. Κάποιες καταφέρνουν να τα ξεπεράσουν, κάποιες άλλες μένουν δυστυχώς στη μονιμότητα.

Το κορίτσι που άφησα πίσω

Ποιος είπε ότι στα ψυχιατρεία δεν αναπτύσσονται και τρυφερά ειδύλλια; Η περίφημη ασπρόμαυρη ταινία του Φρανκ Πέρι Δαβίδ και Λίζα (1963) μας μεταφέρει σε ένα ίδρυμα όπου νοσηλεύονται νέοι.  Τρυφερές, αλλά και σκληρές, καταστάσεις μας παρουσιάζει η πασίγνωστη ταινία του Ρόμπερτ Ρόσεν Παράξενο ρομάντζο (1964), με τους Γουόρεν Μπίτι και Τζιν Σίμπεργκ. Το τέλος είναι συγκλονιστικά ελλειπτικό. Ο νέος λέει τη φράση-κλειδί “χρειάζομαι βοήθεια”

Δαβίδ και Λίζα

.Η ΜΕΓΑΛΗ ΜΟΝΑΞΙΑ ΤΟΥ ΑΡΡΩΣΤΟΥ

Ο Τένεσι Ουίλιαμς, μάστορας στις καταγραφές της μοναξιάς, μας πρόσφερε το αριστούργημά του Ξαφνικά, πέρσι το καλοκαίρι. Ο κορυφαίος ακαδημαϊκός σκηνοθέτης Τζόζεφ Μάνκιεβιτς γύρισε την αξεπέραστη ομώνυμη ασπρόμαυρη ταινία το 1959, με τους Κάθριν Χέπμπορν, Ελίζαμπεθ Τέιλορ και Μοντγκόμερι Κλιφτ. Εδώ έχουμε μια διεισδυτική αναφορά για την αποτρόπαια χρήση λοβοτομής σε ένα ψυχιατρικό ίδρυμα. Λοβοτομή θα μας δείξουν και οι αδερφοί Χιούζ στη σπουδαία τους ταινία Επισκέπτης από την κόλαση (2001). Προκειμένου μια πόρνη να μην πει την τρομερή αλήθεια, της κάνουν λοβοτομή και τη μετατρέπουν σε άνθρωπο-φυτό.

Παράνομο πάθος

ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ

Να σημειώσουμε και άλλες ταινίες, που είναι σημαντικές και ως οπτικά προϊόντα, αλλά και ως μαρτυρίες για τις ζωές υπαρκτών προσώπων. Ο Βιντσέντε Μινέλι στη Ζωή ενός ανθρώπου (1956), με τον Κερκ Ντάγκλας στον βασικό ρόλο, αφηγείται στοιχεία της ζωής του Βαν Γκογκ που υπήρξε παράφρονας, έκοψε -ως γνωστόν- το αυτί του και κλείστηκε σε ψυχιατρείο. Στην περίφημη πολιτική ταινία του Τζουλιάνο Μοντάλντο Σάκο και Βαντσέτι (1971), ο Σάκο κλείνεται για μια περίοδο στο ψυχιατρείο της φυλακής. Στο μυθικό καλτ φιλμ του Τζον Κάρπεντερ Η νύχτα με τις μάσκες (1977), ένας μικρός ανήλικος δολοφόνος κλείνεται στο ψυχιατρείο, επειδή σκότωσε την αδερφή του που έκανε έρωτα. Μετά από πολλά χρόνια, επιστρέφει για να εκδικηθεί, με τον ψυχίατρό του (Ντόναλντ Πλέζανς) να τον καταδιώκει. Στο εξαιρετικό σύγχρονο ριμέικ του Ρομπ Ζόμπι (2013), θα παρακολουθήσουμε ενδεικτικές σκηνές από τη ζωή του έγκλειστου μπαμπούλα. Σπουδαία είναι η δυναμική εκδοχή του ριζοσπάστη Βρετανού Ντέιβιντ Μακένζι Παράνομο πάθος (2008), με τη γυναίκα ψυχιάτρου να ερωτεύεται σφόδρα έναν έγκλειστο στο ίδρυμα ψυχοπαθή δολοφόνο.  Φυσικά, δεν θα μπορούσα να ξεχάσω την πολύκροτη οσκαρική ταινία του Μίλος Φόρμαν Στη φωλιά του κούκου (1974) με τους Τζακ Νίκολσον, Λουίζ Φλέτσερ, Ντάνι Ντε Βίτο και Κρίστοφερ Λόιντ. Πέρα από το ότι βλέπουμε τις σκληρές μεθόδους (όπως λοβοτομή κλπ.) που εφαρμόζονται σε κάποια ψυχιατρικά ιδρύματα, η ταινία ουσιαστικά είναι μια μετωνυμία: Προτείνει το χώρο του ψυχιατρείου ως μια μικροκοινωνία και αναλύει τις διαδικασίες χειραγώγησης, αλλοτρίωσης αλλά και λύτρωσης. Το συμβολικό τέλος, με τον Ινδιάνο που δραπετεύει από το ίδρυμα, καθορίζει και το ιδεολογικό μήνυμα της ταινίας, που στην εποχή της κατακρίθηκε έντονα αλλά στη συνέχεια αποκαταστάθηκε πλήρως στη συνείδησή μας.

Στη φωλιά του κούκου

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ

Σε πολλές ελληνικές ταινίες έχουμε αναφορές σε εγκλεισμούς σε ψυχιατρικά ιδρύματα. Από το κωμικό Ευτυχώς τρελάθηκα (1962) του Κώστα Ανδρίτσου με τον Νίκο Σταυρίδη ως το δραματικό Ένας νομοταγής πολίτης (1974) του Ερρίκου Θαλασσινού με τον Σωτήρη Μουστάκα στην καλύτερη ερμηνεία της καριέρας του. Ο Παύλος Τάσιος γύρισε ένα πολύ δυναμικό φιλμ, τους Προστάτες (1973). Εκεί παρακολουθούμε το πώς η χήρα του ζωγράφου Παρθένη εγκλείεται σε ψυχιατρείο. Κορυφαία, πάντως, ελληνική μαρτυρία παραμένει το πολυβραβευμένο Κορίτσι του 17 (1969) του Πέτρου Λύκα, με τη Σοφία Ρούμπου ιδανική στο βασικό ρόλο. Είναι μια νεαρή κοπέλα που νοσηλεύεται σε ένα ψυχιατρικό ίδρυμα, σκοτώνει το φύλακα όταν επιχειρεί να τη βιάσει και ξεχύνεται στους δρόμους της Αθήνας. Είναι πια ένα επικίνδυνο, ασύμμετρο, κινούμενο, τραγικό ανθρώπινο πλάσμα. Ο Πέτρος Λύκας με μαστοριά καταγράφει αυτή την απλή, αλλά και πολύ ενδιαφέρουσα, τραγική ιστορία.

Το κορίτσι του 17

Αυτές ήταν δειγματολογικά οι πιο ενδεικτικές περιπτώσεις των σημαντικότερων ταινιών γύρω από τα ψυχιατρεία.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s