Δημήτρης Κερκινός: Είτε μας αρέσει είτε όχι, είμαστε Βαλκάνιοι


ӕ͔ͅŕ· ԕЏՠԏՠӊǍψŔǠ̐ϑɂϚ "̐ϑ͔Ϧquot; ͔ς͉ʏ‰ԓ / ć̇ԑǓ ʅъɍϓ

Σπούδασε κινηματογράφο στο καναδικό Πανεπιστήμιο της Μανιτόμπα και κοινωνική ανθρωπολογία στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Ερεύνησε εκ του σύνεγγυς τις σχέσεις κινηματογράφου και κοινωνίας στην Αβάνα της δεκαετίας του 1990. Είναι από το 2002 υπεύθυνος προγράμματος του τμήματος Ματιές στα Βαλκάνια στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης και για πρώτη φορά υπεύθυνος προγράμματος ολόκληρου του Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ. Στα επιστημονικά του ενδιαφέροντα περιλαμβάνονται το εθνογραφικό ντοκιμαντέρ, η οπτική ανθρωπολογία και η ανθρωπολογία του κινηματογράφου και των ΜΜΕ.

Το διεθνές κοινό περιμένει από έναν έλληνα σκηνοθέτη/παραγωγό, ντοκιμαντέρ με εντοπιότητα;

Υπάρχει μια γενική τάση σκηνοθέτες από τις πλούσιες χώρες της Δυτικής Ευρώπης αλλά και την Αμερική να πηγαίνουν σε χώρες που βρίσκονται σε αναταραχή και που βιώνουν κάποιου είδους κρίση – οικονομική/κοινωνική/ανθρωπιστική/προσφυγική κ.λπ.– και να γυρίζουν ντοκιμαντέρ. Δεν μου προκαλεί εντύπωση και κατανοώ τους σκηνοθέτες που θέλουν να βρεθούν στους τόπους όπου συμβαίνουν πράγματα, πολλές φορές με ιστορική διάσταση. Είμαι όμως λίγο επιφυλακτικός ως προς το αποτέλεσμα, καθώς πολλές φορές αυτό τείνει να είναι επιδερμικό, δημοσιογραφικού επιπέδου και να εξαντλείται στις εντυπώσεις. Μια ξένη κουλτούρα θέλει χρόνο για να την κατανοήσεις, ιδίως όταν αυτή είναι τελείως διαφορετική από τη δική σου. Η ματιά του ξένου πάνω στον Άλλο και τον πολιτισμό του είναι πάντα ενδιαφέρουσα και θεμιτή, αλλά ενέχει κινδύνους όταν δεν έχει προηγηθεί η δέουσα προετοιμασία και μια ειλικρινής προσπάθεια κατανόησης, καθώς μπορεί να πέσει εύκολα στην παγίδα των στερεοτύπων και γενικεύσεων.

Όσο αφορά τους Έλληνες ντοκιμαντερίστες θα έλεγα πως, παρά τις διαφοροποιήσεις, υπάρχει μια τάση να αναζητούν στο εξωτερικό ένα θέμα που να σχετίζεται με την Ελλάδα ή να κυνηγούν τους προσωπικούς τους δαίμονες – οι οποίοι πολλές φορές συνδέονται με τον ιδεολογικό τους προσανατολισμό. Δεν βρίσκω κακή την ιδέα να ανοίγονται οι Έλληνες σκηνοθέτες σε θέματα διεθνούς ενδιαφέροντος αρκεί να μπορούν να τα διαχειριστούν με επάρκεια. Το κοινό, όπου και να βρίσκεται, ενδιαφέρεται πρωτίστως για καλές, ειλικρινείς ταινίες. Είναι σίγουρο πως πάντα θα ενδιαφέρεται να δει ντοκιμαντέρ που προσεγγίζουν την εντόπια (αλλά όχι μόνο) κατάσταση των πραγμάτων, καθώς δεν έχει πια εμπιστοσύνη στην ειδησεογραφική κάλυψη των γεγονότων από την τηλεόραση – κάτι που προσδίδει στο ντοκιμαντέρ ιδιαίτερη βαρύτητα. Ανεξαρτήτως όμως θέματος, επικαιρότητας ή εντοπιότητας, τα ντοκιμαντέρ που ξεχωρίζουν και διακρίνονται είναι αυτά που ξεφεύγουν από την επιφάνεια των γεγονότων και διεισδύουν βαθύτερα σ’ αυτά, ή εκείνα που επεξεργάζονται με πρωτότυπο και δημιουργικό τρόπο την πραγματικότητα που προσπαθούν να κατανοήσουν.

Ως χρονίως βαλκανεύων και δεινός θηρευτής βαλκανικών ταινιών, ποια βλέπεις να είναι η θέση του έλληνα σκηνοθέτη στα Βαλκάνια;

Είτε μας αρέσει είτε όχι, είμαστε Βαλκάνιοι. Γεωγραφικά και πολιτισμικά. Αυτό δεν μας στερεί βέβαια την ευρύτερη ευρωπαϊκή μας ταυτότητα. Δυστυχώς όμως, πολλοί Έλληνες σκηνοθέτες, μέχρι την έλευση της κρίσης τουλάχιστον, δεν ήθελαν να λογίζονται ως Βαλκάνιοι: το θεωρούσαν μάλλον υποτιμητικό, προτάσσοντας πάντα τη δυτικοευρωπαϊκή μας ταυτότητα. Το ίδιο συμβαίνει όμως και με τους Ρουμάνους ή τους Κροάτες, που θεωρούν κι αυτοί τους εαυτούς τους πιο Ευρωπαίους απ’ ότι Βαλκάνιους. Προσωπικά πιστεύω πως θα ’πρεπε να στηριζόμαστε στην παράδοσή μας και να την ανοίγουμε συναντώντας την ευρύτερη ευρωπαϊκή. Μόνο έτσι μπορούμε να έχουμε πραγματική υπόσταση.

Δυστυχώς το boom του ελληνικού κινηματογράφου τα τελευταία χρόνια ταυτίστηκε περισσότερο με τη μυθοπλασία παρά με το ντοκιμαντέρ. Έτσι, σε αντίθεση με τις ταινίες μυθοπλασίας που βρέθηκαν στο διεθνές επίκεντρο, τα ελληνικά ντοκιμαντέρ που ξεχώρισαν και διακρίθηκαν στα φεστιβάλ ήταν πολύ λιγότερα, παρόλο που η παραγωγή ντοκιμαντέρ ήταν ποσοτικά μεγαλύτερη. Ποιοτικά ντοκιμαντέρ που με αφετηρία το τοπικό αγγίζουν την ευρύτερη βαλκανική κουλτούρα και πραγματικότητα, ή/και διαθέτουν μια οικουμενική διάσταση, όπως για παράδειγμα, τα Κουδούνια, κλωστές και θαύματα (2009) της Μαριάννας Οικονόμου, η Πρώτη ύλη (2011) του Χρήστου Καρακέπελη, η Κατινούλα (2012) της Μύρνας Τσάπα, Ο μανάβης (2013) του Δημήτρη Κουτσιαμπασάκου, Στον λύκο (2013) των Aran Hughes & Χριστίνας Κουτσοσπύρου, Kismet (2014) της Νίνας-Μαρίας Πασχαλίδου, Exotica, Erotica, Etc. της Ευαγγελίας Κρανιώτη (2015), Επόμενος σταθμός: Ουτοπία (2015) του Απόστολου Καρακάση, για να αναφέρω μερικά πρόσφατα παραδείγματα, ταξίδεψαν σε μεγάλα φεστιβάλ πέρα από τα Βαλκάνια και άρεσαν γιατί κατάφεραν να συνδυάσουν δημιουργικά το περιεχόμενο με τη φόρμα.

Το 19ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ δίνει «λευκή κάρτα» στον πατέρα του και πατέρα μαςΔημήτρη Εϊπίδη τη στιγμή που η ελληνική δικαιοσύνη τού βγάζει «κίτρινη κάρτα», η οποία ενδεχομένως [απεύχομαι] να μετατραπεί σε «κόκκινη»;

Προσωπικά, εκείνο που πάντα με ενδιέφερε όσον αφορά τον κ. Εϊπίδη ήταν το καλλιτεχνικό του έργο, το οποίο θεωρώ πάρα πολύ σημαντικό. Έστησε ένα φεστιβάλ από το τίποτα και το ανέδειξε σ’ ένα από τα σπουδαιότερα του είδους στον κόσμο. Συνεργάστηκα μαζί του από τη δεύτερη χρονιά του Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ μέχρι πέρσι, ενώ ήμουν επίσης βοηθός του στους «Νέους Ορίζοντες» για τρία χρόνια, πριν αναλάβω τον προγραμματισμό του τμήματος «Ματιές στα Βαλκάνια». Το έργο του με εμπνέει και με καθοδηγεί ως προγραμματιστή και στέλεχος του ΦΚΘ. Το Φεστιβάλ αναγνωρίζει τη συμβολή του και τον τιμά όπως οφείλει. Για τα υπόλοιπα δεν είμαι αρμόδιος να απαντήσω. Βέβαια, το γεγονός πως η ανακοίνωση στον Τύπο σχετικά με την πιθανή άσκηση ποινικής δίωξης εναντίον του έγινε λίγο πριν ξεκινήσει η συνέντευξη Τύπου για το πρόγραμμα του 19ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ, προσωπικά το θεωρώ ύποπτο.

Ο καλλιτεχνικός διευθυντής είναι αναγκαίο να έχει περάσει από διαφορετικά πόστα πριν καθίσει στην καρέκλα του τιμονιέρη; Τον βοηθάνε ουσιαστικά οι εξειδικευμένες σπουδές;

Θεωρώ πως δεν αρκεί μόνο να γνωρίζεις καλά το πώς λειτουργούν τα διαφορετικά πόστα μέσα στο ίδιο το Φεστιβάλ, αλλά πρέπει επίσης να γνωρίζεις και το πώς λειτουργεί η κινηματογραφική παραγωγή. Γιατί, σε τελική ανάλυση, ένα φεστιβάλ δεν διαφέρει στην οργάνωση του και πολύ από την παραγωγή μιας μεγάλου μήκους ταινίας. Οι εξειδικευμένες σπουδές είναι φυσικά χρήσιμες γιατί σου προσθέτουν μια επιπλέον διάσταση στον τρόπο που προσεγγίζεις τα πράγματα και εμπλουτίζουν το βλέμμα σου. Προσωπικά, οι σπουδές μου στην κοινωνική ανθρωπολογία σε συνδυασμό με εκείνες στον κινηματογράφο μ’ έχουν βοηθήσει στο να μην περιορίζομαι στα καλλιτεχνικά στοιχεία μιας ταινίας αλλά να αναζητώ και να αναδεικνύω τα κοινωνικό-πολιτικά της συμφραζόμενα.

Τα βραβεία ενός φεστιβάλ, που σέβεται τους συμμετέχοντες αλλά στερείται πόρων, πρέπει να έχουν οικονομικό αντίκρισμα;

Το οικονομικό αντίκρισμα των βραβείων είναι σημαντικό αν θέλεις να είσαι ανταγωνιστικός στο σκληρό διεθνές φεστιβαλικό στερέωμα. Δυστυχώς ή ευτυχώς, πέρα από την ποιότητα του προγράμματος του Φεστιβάλ και του brand name της διοργάνωσης πρέπει να παρέχεις επιπλέον κίνητρα στους παραγωγούς, στους σκηνοθέτες και στους sales agents, ιδιαίτερα όταν εκείνοι δεν έχουν προσωπική εμπειρία από το Φεστιβάλ που διοργανώνεις.

Οι πρεμιέρες ενός φεστιβάλ ντοκιμαντέρ έχουν κάποιο ειδικό βάρος για το κύρος του θεσμού;

Φυσικά. Παρότι σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να αποτελούν αυτοσκοπό –πράγμα που δυστυχώς είναι κανόνας σε πολλά φεστιβάλ–, είναι απαραίτητες και λειτουργούν ως βαρόμετρο του γοήτρου της διοργάνωσης. Η προτεραιότητα όμως πρέπει να δίνεται πάντα στην ποιότητα της ταινίας.

Πριν αρχίσει το 19ο ΦΝτΘ ο καλλιτέχνικός του υπεύθυνος σκέφτεται ήδη το πανηγυρικό 20ο;

Ως υπεύθυνος προγράμματος, είτε πρόκειται για το βαλκανικό είτε για το ντοκιμαντέρ, ναι, μόλις οριστικοποιηθεί το πρόγραμμα, πάντα σκέφτομαι την επόμενη χρονιά, το επόμενο αφιέρωμα. Αυτή τη στιγμή όμως, προέχει η επιτυχία της 19ης διοργάνωσης, της πρώτης χωρίς τον κ. Εϊπίδη. Το μυαλό όλων μας βρίσκεται αυτή τη στιγμή σ’ αυτή. Πιστεύω πως θα τα πάμε καλά.

Το ευχόμαστε.

Κώστας Γ. Καρδερίνης

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s