Ο ΚΑΝΟΝΑΣ ΤΟΥ (στημένου) ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ


με αφορμή την ταινία «Ο ΘΥΡΩΡΌΣ ΤΗΣ ΝΥΧΤΑΣ»august-landmesser-768x496 [1]

του  Γιάννη Κιριμλίδη

Από τη μεταπολίτευση και μετά, κυκλοφορούσε ένας μύθος με ευρύτατη αποδοχή, ότι η ελληνική κοινωνία  ήταν απαλλαγμένη από φασιστικές αντιλήψεις και πρακτικές. Ο φασισμός, τάχα, ήταν εγγενές χαρακτηριστικό των γερμανών,  των ιαπώνων κλπ  και  ότι μεθοδεύεται από μία αντιδραστική δράκα ατόμων, που συνομωτούν στο σκοτάδι. Και να σκεφθεί κανείς , ότι δεν είχαν περάσει καλά-καλά 30 χρόνια από τότε, που μία Κίρκη μετεμόρφωσε τους κουκουλοφόρους και τους  ταγματαλήτες σε Εθνικόφρονες και αποτέλεσαν έκτοτε τα βάθρα του καθεστώτος και τους στυλοβάτες της κοινωνίας μας.

Τα κατοπινά χρόνια, ανέδειξαν, με αύξουσα συχνότητα και δριμύτητα, κραυγαλέες εκδηλώσεις φασισμού, εκπορευόμενες τόσο από την μεγάλη πέραν του Ατλαντικού δημοκρατία όσο και την ημετέρα Ε.Ε.  Τέλος, η οικονομική κρίση, λειτουργώντας σαν καθρέφτης της δικής μας κοινωνίας  , φανέρωσε το κτήνος, για το οποίο πρώτος μίλησε,  τον Φεβρουάριο του 1993, ο «δεξιός» Μάνος Χατζιδάκης. Αβίαστα λοιπόν, προκύπτει, ότι ο φασισμός είναι φαινόμενο, που αφορά άτομα όλων των κοινωνιών του πλανήτη.

Δεν υπάρχει καλοπροαίρετος άνθρωπος, που να μην αποδεχθεί, ότι κάποτε  συμπεριφέρθηκε ή έστω συλλογίστηκε με φασιστική νοοτροπία. Ο φασισμός ευδοκιμεί σε ψυχικά χωράφια, που πάσχουν από έλλειψη κοινωνικής συνείδησης και ευθύνης. Δεν αντιμετωπίζεται ο φασισμός αν δεν τον ανιχνεύουμε μέσα στον ίδιο μας τον εαυτό και αν δε γνωρίζουμε τους κοινωνικούς θεσμούς, που τον εκκολάπτουν καθημερινά.Στο πρόσωπο του κάθε αυταρχικού-μισαλλόδοξου-παρανοϊκού ηγέτη  αντανακλάται η απαιδευσία και η ανευθυνότητα όσων ανεπαισθήτως ή ενσυνειδήτως αφέθηκαν να παρασυρθούν. Μνημειώδης παρέμεινε η κολακία των πολιτικών, μετά από κάθε εκλογική τους νίκη, για τον «σοφό  λαό». Τον τόσο «σοφά» συμμορφωμένο και κακοφορμισμένο σε μάζα ηλιθίων και παρτάκηδων λαό. Που επί σαράντα χρόνια ψήφιζε εναλλάξ και μετά μανίας τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος- κόμματος. Το τεσσαρακοστό πρώτο έτος, έγινε θαύμα και  το νόμισμα απέκτησε και τρίτη όψη. Αυτή η τρίτη όψη του ιδίου νομίσματος έφτυσε στα μούτρα τον «σοφό λαό», αδιαφορώντας για τη «σοφή» απόφαση που πήρε στο, μετά από σαράντα χρόνια, πρώτο δημοψήφισμα. Ο «σοφός λαός», στις μετά τρίμηνο εκλογες θεώρησε τη ροχάλα ως ψιχάλα. Είδε και το παληκάρι με τον έρπητα στο χειλάκι και αποφάσισε, συσκεπτόμενος με τη «σοφία» του, πως πρέπει να του δώσει μία ευκαιρία, για να ολοκληρώσει το «έργο» του.                                                                                                         (Διακόσια χρόνια προτεκτοράτο, με ενναλαγές αλλοδαπών επικυρίαρχων και εγχωρίων οικονομικών και πολιτικών κοτζαμπάσηδων, κι΄ αυτή η έρμη η «σοφία» ακόμη δεν κατάφερε να μας σώσει)

Δεν γεννιούνται όμως οι άνθρωποι κακοί, ανεύθυνοι και εθελόδουλοι. Η κοινωνία τους κάνει, διαμορφώνοντας ανάλογα τον ψυχικό τους κόσμο.  Από 100ετίες, οι άρχουσες τάξεις γνωρίζουν και εφαρμόζουν τον Κανόνα του Παιχνιδιού, που παίζεται σε δύο ημίχρονα.  Το πρώτο ημίχρονο στοχεύει στη σχεδιασμένη και επιμελώς εφαρμοζόμενη διάπλαση του χαρακτήρα των ατόμων μέσα από επιστημονικά διαμορφωμένους κοινωνικούς θεσμούς: την αυταρχική οικογένεια, την εκπαίδευση της αποστήθισης, τα συντηρητικά ΜΜΕ, τις εργασιακές σχέσεις και συνθήκες, την κυρίαρχη κοινωνική ηθική και τις θρησκευικές αξίες.

Τρεις είναι οι τάσεις στον ανθρώπινο χαρακτήρα, που προκύπτουν κατά το πέρας του πρώτου ημιχρόνου. Η μαζοχιστική, η σαδιστική  και η σαδομαζοχιστική-ολοκληρωτική τάση. Κοινό τους  γνώρισμα, η απώλεια της αυτοεκτίμησης, η εκμηδένιση του εγώ και το αίσθημα αδυναμίας, του ατόμου. Με τελικό αποτέλεσμα κοινό, την απώλεια της ελευθερίας του ατόμου.

Στη μαζοχιστική τάση, το άτομο αισθάνεται ανίσχυρο κι΄ επιθυμεί ν΄ αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου και ισχυρότερου συνόλου  [όπως μία ιδέα, ένας ηγέτης, ένας θεσμός, ο θεός , το έθνος ή μία ανώνυμη εξουσία  (όπως η συνείδηση [2], το δημόσιο αίσθημα, η επιστήμη, η κοινή γνώμη)]. Προσδοκά να απορροφηθεί απ΄ αυτό, ώστε να συμμερίζεται τη δύναμη και τη λάμψη του

Στη σαδιστική τάση, το άτομο αισθάνεται ικανοποίηση όταν απορροφά και αποκτά πλήρη κυριαρχία επί ενός άλλου προσώπου.To σαδιστικό άτομο έχει ανάγκη από το αντικείμενό του όπως και το μαζοχιστικό. Και στις δύο περιπτώσεις, η ακεραιότητα του ατομικού εγώ χάνεται. Η ανώτερη έκφραση σαδισμού είναι ο πόθος για την εξουσία

Στην ολοκληρωτική- σαδομαζοχιστική τάση,  το άτομο αντιδρά μαζοχιστικά έναντι της εξουσίας, της μοίρας και των «ανωτέρων» αλλά ταυτόχρονα σαδιστικά έναντι των «κατωτέρων»

Ακολούθως, στο δεύτερο ημίχρονο οι άρχουσες τάξεις αναμένουν ή ακόμη και προετοιμάζουν τις κατάλληλες συνθήκες (πολεμική ήττα, οικονομική κρίση, φτώχεια και εξαθλίωση, ανεργία) , ώστε οι μάζες να προσβλέπουν την έλευση του φασισμού ως μεσία.

Και τώρα, αναφορικά με την ταινία «Ο Θυρωρός της Νύχτας», που είναι η αφορμή του κειμένου. Συχνά, στη λαϊκή αντίληψη, ο σαδομαζοχισμός εκλαμβάνεται ως έρωτας. Στην πραγματικότητα όμως η «αγάπη» αποτελεί εκδήλωση της σαδομαζοχιστικής τάσης, που πηγάζει από την ανάγκη «υποταγής-κυριαρχίας» μεταξί δύο προσώπων. Ο σαδομαζοχισμός και ο έρωτας είναι έννοιες εκ διαμέτρου αντίθετες. Ο πρώτος αποτελεί προϊον ανελευθερίας του ατόμου, ενώ ο δεύτερος δεσμό ελευθέρων προσωπικοτήτων

Κατά τον Βίλχελμ Ράιχ, ο φασισμός είναι επακόλουθο μίας καταπιεσμένης  σεξουαλικότητας (λίμπιντο), όπως συμβαίνει και σε κάθε αυταρχική κοινωνική  δομή (οικογένεια, σχολείο, στρατός, εκκλησία). Για τον Φρόυντ η χαλιναγώγηση αυτή της σεξουαλικότητας συνιστούσε αναγκαία συνθήκη ύπαρξης του πολιτισμού. Για τον Βίλχελμ Ράιχ, ο πολιτισμός της καταπίεσης είναι εκείνος που πνίγει τη σεξουαλικότητα και όχι γενικά ο πολιτισμός. Αν στα παραπάνω συνυπολογίσουμε και την πεισιθανάτια λατρεία του φασισμού (ο ένδοξος Θάνατος για την Ιδέα, για τον Ηγέτη, για το Έθνος, για την Νίκη, για τη Φυλή κλπ), βρισκόμαστε αντιμέτωποι σε μία βιοθεωρία, που ζεί στον κόσμο των ζόμπι και στον αντίποδα της ζωής και του έρωτα.

Διαβάζοντας στο διαδίκτυο την κριτική του Βασίλη Ραφαηλίδη, δεν κατάλαβα τον πραγματικό λόγο της αρνητικής θέσης του απέναντι στην ταινία. Αποδίδει στην Καβάνι «…καθαρό παραλογισμό να δεχθείς την άποψη, σύμφωνα με την οποία ο τυπικός Ναζί είναι σαδομαζοχιστής…», ενώ βλέπουμε, ότι οι ομοϊδεάτες του θυρωρού στην ταινία – το ίδιο ή και φανατικότεροι ναζιστές – δεν εκδηλώνουν παρόμοια συμπεριφορά. Παρακάτω, επαναλαμβάνεται γράφοντας «Μία μεμονωμένη περίπτωση σαδομαζοχιστικής εξάρτησης θύτη-θύματος την ανάγει σε κανόνα γενικής ισχύος…». Αναρωτιέμαι, πρώτον, από που προκύπτει η πρόθεση της Καβάνι για γενίκευση και, δεύτερο, είναι δυνατό μία ταινία, διάρκειας 118’, να αποτελέσει πλήρες ψυχογράφημα ατόμου οιασδήποτε ιδεολογίας;                         Και το «φονικό χτύπημα» για την Καβάνι: ο υπέρ ενδυματολόγου διθύραμβος!

ΥΓ : Ζητώ συγνώμη από τους συναδέλφους  ψυχιάτρους-ψυχαναλυτές για την αυθαίρετη εισβολή στον τομέα τους. Πάσα διαφωνία και διόρθωση  των απόψεων του κειμένου επιθυμητή και επιβεβλημένη, καθόσον αντανακλούν θέσεις των Σίγκμουντ Φρόιντ, Έριχ Φρομ και Βίλχελμ Ράιχ, διατυπωμένες  από τον προηγούμενο αιώνα.

 [1] : Η φωτογραφία του August Landmesser, του Γερμανού εργάτη ναυπηγείων, που δεν χαιρέτησε ναζιστικά τον Χίτλερ το 1936. Ο ίδιος και η εβραία σύζυγός του χάθηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. Οι δύο κόρες τους, μετά από περιπέτειες, επεζησαν.

[2] : Η ανώνυμη εξουσία είναι πιο αποτελεσματική από την επώνυμη εξουσία, γιατί το άτομο πιστεύει ότι αυτενεργεί. Π.χ. η εξουσία της συνείδησης, που διαμορφώνεται στη διάρκεια του πρώτου ημιχρόνου – αυτό της διάπλασης του χαρακτήρα του ατόμου – επιβάλλεται αποτελεσματικότερα από οποιαδήποτε  εξωτερική εξουσία, επειδή το άτομο πιστεύει,  ότι  οι επιλογές είναι απολύτως δικές του. Ως εκ τούτου, αδύνατον να εξεγερθεί κατά του εαυτού του.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s