ΟΙ ΠΡΟΠΟΛΕΜΙΚΕΣ ΣΕΡΡΕΣ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΗΜΕΝΕΣ


Του Αργύρη Τσιάπου

Δεν είναι εύκολο να προσδιορίσουμε με ακρίβεια και αξιοπιστία πότε ήταν η πρώτη φορά που η κινημα­τογραφική κάμερα βρέθηκε στην περιοχή των Σερρών. Γνωρίζουμε βέβαια ότι από το 1905 οι αδερφοί Μίλτος και Ιωάννης Μανάκη από τα Γρεβενά, οι πρώτοι κινηματογραφιστές των Βαλκανίων, βρέθηκαν σε διάφορα σημεία της τουρκοκρατούμενης – τότε – Μακεδονίας, όμως δεν είναι εύκολο να πιστοποιήσουμε αν η κάμερά τους ταξίδεψε μέχρι και τις Σέρρες.

Με βεβαιότητα όμως μπορούμε να πούμε ότι ο κινηματογραφικός φακός βρέθηκε στην περιοχή μας κατά τη διάρκεια των βαλκανικών πολέμων, ενώ το καλοκαίρι του 1913 την προέλαση του ελληνικού στρα­τού στην κοιλάδα του Στρυμόνα κατέγραψε ο Γερμανός οπερατέρ Robert Schwobthaler ύστερα από επίση­μη πρόσκληση του βασιλιά Κωνσταντίνου, για να κινηματογραφήσει τις πολεμικές επιχειρήσεις.

Στην ταινία του κατέγραψε «την από Θεσσαλονίκης διά Σερρών-Στρυμόνος και Δεμίρ-Ισσάρ στρατιωτι­κήν πορείαν», αλλά και «τα περίφημα στενά της Κρέσνας, τις ηρωικές εφόδους του πεζικού, τα αθάνατα και τιμημένα ευζωνάκια, το πυροβολικό εν δράσει, το ιππικό, επελάσεις, το Γενικό Στρατηγείο, την ζωή του στρατοπέδου, τις καταστραφείσες γέφυρες, το μηχανικό σώμα, τις καταστραφείσες Σέρρες, τους τραυ­ματίες, τον Ερυθρό Σταυρό κλπ», όπως διαβάζουμε σε διαφημίσεις στις αθηναϊκές εφημερίδες της εποχής.

Η πρώτη προβολή της ταινίας στην Ελλάδα (υπό τον τίτλο «Η μάχη της Τζουμαγιάς») πραγματοποιήθη­κε στο «Modern Cinema» του επιχειρηματία Εμπέογλου, που φιλοξενούταν στο θέατρο της Κυβέλης, με­ταξύ 4 και 10 Νοεμβρίου 1913. Είχαν προηγηθεί προβολές σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες, ενώ στις αρχές του 1914 προβλήθηκε και στη Νέα Υόρκη, με τον κινηματογράφο «Weber» του Μπρόντγουεϊ να κατακλύ­ζεται από Έλληνες θεατές. Ο επίσημος τίτλος της ταινίας στις ΗΠΑ ήταν «With the Greeks on the Firing Line», δηλαδή  «Με τους Έλληνες στην πρώτη γραμμή του πυρός».

Σε συνέντευξή του στο αμερικανικό περιοδικό The Motion Picture News το Νοέμβριο του 1913, ο  Schwobthaler θυμόταν: «Οβίδες εξερράγησαν 50, 80 και 100 γιάρδες μακριά μας, σράπνελ έπεφταν σφυρί­ζοντας στον αέρα και άνδρες πέθαιναν παντού. Η ζέστη ήταν τρομερή. Στη συνέχεια, από καθαρή τύχη κι­νηματογράφησα την έκρηξη μιας οβίδας και την πτώση της σε ελληνική πυροβολαρχία, σκοτώνοντας έξι άνδρες και τραυματίζοντας δεκατρείς. Μπορείτε ν’ αντιληφθείτε πως ήταν σχεδόν ανέφικτο να κινηματο­γραφήσω τις εκρήξεις των οβίδων, καθώς έπεφταν προς όλες τις κατευθύνσεις. Απλά έπρεπε να στρέφω τη φωτογραφική μηχανή μου στον αέρα τυχαία, ελπίζοντας για το καλύτερο».

Στην ίδια συνέντευξη σχολίασε και τη συζήτηση που είχε ξεσπάσει για το κατά πόσο η ταινία του ξυ­πνούσε τα αντιπολεμικά αισθήματα της κοινής γνώμης ή αν αντίθετα προπαγάνδιζε υπέρ του πολέμου. «Αν αυτές οι ταινίες δεν καταφέρουν να στρέψουν τους θεατές εναντίον του πολέμου, τότε φοβάμαι ότι τίποτα ποτέ δεν θα το καταφέρει» ήταν η απάντηση του οπερατέρ, που σε γερμανικό περιοδικό της εποχής υπερα­μύνθηκε της δουλειάς του σημειώνοντας: «Οι εφημερίδες παγκοσμίως ανέφεραν την απελπισία και την κα­ταστροφή των πόλεων Δεμίρ-Ισάρ, Σέρρες, Καβάλα κλπ. στα χέρια των Βουλγάρων. Αποτυπώσαμε αυτές τις αναφορές, όσο ήταν δυνατό, σε ζωντανές εικόνες, που ιστορικά καταγράφουν την απίστευτη καταστροφή στη Μακεδονία και τη θηριωδία του πολέμου. Είναι η γυμνή αλήθεια ενός αυτόπτη μάρτυρα».

Ο Schwobthaler και ο βοηθός του παρασημοφορήθηκαν, ενώ ζητήθηκε αντίγραφο του φιλμ, προκει­μένου να κατατεθεί στα αρχεία του κράτους. Κόπια της ταινίας σώζεται στη συλλογή του αμερικανικού πα­νεπιστημίου UCLA, όπου μάλιστα προβλήθηκε την άνοιξη του 2013 στα πλαίσια φεστιβάλ.

Εξάλλου, οι «πυρποληθείσες Σέρρες» αποτέλεσαν μία από τις 68 σκηνές μιας δεύτερης ταινίας του  Schwobthaler, μήκους 680 μέτρων, με τίτλο «Η Νέα Ελλάς», για την οποία γνωρίζουμε ότι προβλήθηκε στους ομογενείς της Νέας Υόρκης το Φεβρουάριο του 1915.

Κινηματογραφική δραστηριότητα από ξένους κινηματογραφικούς οίκους επιδείχθηκε στην περιοχή των Σερρών και τους πρώτους – τουλάχιστον – μήνες του 1916 με αφορμή την παρουσία των Συμμάχων στην περιοχή της Θεσσαλονίκης. Έτσι, στη σειρά Selig-Tribune νο.25 υπήρχε μια σκηνή με τον πολεμικό ανεφο­διασμό των Συμμάχων στις Σέρρες. Το αμερικανικό περιοδικό The Moving Picture World σχολίαζε ότι η συγκεκριμένη σκηνή παρείχε «κάποια ιδέα για το κόστος του πολέμου».

Για τα πολλά επόμενα χρόνια δεν υπάρχουν πληροφορίες για την ύπαρξη κινηματογραφικής δραστη­ριότητας στην περιοχή μας, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα ότι οι Σέρρες δεν τράβηξαν το ενδιαφέρον του κινηματογραφικού φακού. Ωστόσο, μια πολύ σημαντική ταινία, που γνώρισε αρκετή δημοσιότητα, γυ­ρίστηκε το 1931 με αφορμή τα παραγωγικά, αντιπλημμυρικά και εξυγιαντικά έργα που πραγματοποιήθηκαν στον ποταμό Στρυμόνα, η υπερχείλιση του οποίου ταλαιπωρούσε κάθε χρόνο τους Σερραίους αγρότες.

Η ταινία είχε διάρκεια 8 λεπτών και σ’ αυτήν παρουσιάζονταν (όπως διαβάζουμε σε διαφημιστικές κα­ταχωρήσεις στον ημερήσιο τύπο): Οι μεγάλες πλημμύρες στη Μακεδονία – Τα κολοσσιαία μηχανήματα, που προετοιμάζουν τα αντιπλημμυρικά έργα – Τεράστιες βυθοκόροι και πλοία επί της ξηράς – Μηχανήμα­τα εν λειτουργία, που προκαλούν θαυμασμό και κατάπληξη. Επίσης, προβάλλονταν οι αριθμοί δαπάνης και απόδοσης μετά την αποπεράτωση των έργων.

Η πρώτη προβολή της πραγματοποιήθηκε στον αθηναϊκό κινηματογράφο «Σπλέντιτ» από τις 15 Ια­νουαρίου 1932. Στην πρεμιέρα παρευρέθηκαν εκπρόσωποι της εταιρίας που είχε αναλάβει το έργο, γερου­σιαστές, υπουργοί και ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος, ο οποίος προλόγισε  ταινία εξηγώντας στους θεατές τα «πράγματι κολοσσιαία» έργα που βρίσκονταν σε εξέλιξη και τα οποία θα συντελούσαν «σημα­ντικώτατα εις την αύξησιν της παραγωγής και την ευημερίαν του Μακεδονικού πληθυσμού».

Βλέπουμε ότι έστω και περιστασιακά, οι προπολεμικές Σέρρες αποτυπώθηκαν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο σε κινηματογραφικά φιλμ. Η τύχη ορισμένων αγνοείται, όμως θα είχε ενδιαφέρον μια ενδεχόμενη ανεύρεσή τους ή η προβολή του σπάνιου και σωζόμενου κινηματογραφικού ντοκουμέντου, μιλώντας για την ταινία του Robert Schwobthaler, που αποτυπώνει την πιο σημαντική συγκυρία στη σύγχρονη ιστορία των Σερρών, την απελευθέρωση της περιοχής το καλοκαίρι του 1913!

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s