ΟΙ ΜΕΤΑΜΟΝΤΕΡΝΕΣ ΦΟΡΜΕΣ ΤΟΥ ΓΟΥΕΣΤΕΡΝ


(Από την «ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ»,16/1/2017)

Πάση θυσία

Πάση θυσία

Του Αλέξη Ν. Δερμεντζόγλου

Από την προσεχή Πέμπτη, η ταινία του Ντέιβιντ Μακένζι Πάση Θυσία τοποθετεί κάποια σημαντικά μοντέρνα ζητήματα γύρω από τον κινηματογράφό. Αν το γουέστερν σπαγγέτι έσβησε οριστικά πριν τρεισήμισι δεκαετίες, το παραδοσιακό αμερικανικό δείχνει να διασώζεται. Δεν διαθέτει πλέον τον τυπικό χαρακτήρα και τις φόρμες του αλλά μετασχηματίζεται και μετεξελίσσεται. Οι ιστορίες του, είτε διαδραματίζονται σε παρελθόντες  χρόνους είτε σε τωρινούς, δείχνου μια σαφή στροφή προς μια νέα αντίληψη οπτικών. Το πως θα το αποκαλέσουμε, νεογουέστερν ή μεταγουέστερν ή μεταμοντέρνο, είναι το λιγότερο μπρος στην ακρίβεια των αναλύσεων.

Το μεταγουέστερν μπορεί να εκληφθεί ως μια προωθημένη εκδοχή του παραδοσιακού είδους όπου ενσωματώνονται νέα στοιχεία: Τα τελευταία είναι μια αύρα μεταφυσικής, μια τόλμη στην κριτική διάθεση, η περιρρέουσα βία, το απροσδόκητο και το μοιραίο. Αυτό το νέο είδος μετατρέπει το παραδοσιακό σε κάτι πιο τολμηρό, πιο διαχρονικό, πέρα από τα όρια και τους όρους του είδους. Και επειδή το νέο γεννιέται διακριτικά και βαθμιαία, το νεογουέστερν μπορεί να το συναντήσουμε εδώ και τουλάχιστον τέσσερις δεκαετίες, χωρίς κατ’ανάγκη το πλαίσιο να είναι το γουέστ ή η εποχή το παρελθόν.

ΟΙ ΟΡΟΙ ΤΗΣ ΜΕΛΑΓΧΟΛΙΑΣ

Υπάρχουν κάποιοι όροι στο μεταγουέστερν που ο δημιουργός οφείλει να σεβαστεί και να αξιοποιήσει. Αν στον πυρήνα του βρίσκεται το αμερικανικό όνειρο, τότε οφείλει να το δει θολωμένο, να το αντιμετωπίσει με μια μελαγχολία και να το συναρτήσει με τα υπαρξιακά προβλήματα των ηρώων του. Οι τελευταίοι νιώθουν εκτός τόπου και χρόνου σε μια χώρα όπου το όνειρό της δεν εκπληρώνεται, σε έναν τόπο όπου η επίσημη Ιστορία του συνεχώς ακυρώνεται και μαυρίζεται όπως το σκονισμένο αστέρι κάποιου σερίφη. Στο νεογουέστερν δεν υπάρχουν περιθώρια για ευτυχείς καταλήξεις, παρά μόνον ερωτήματα, αμφιβολίες, τρεμάμενες σκιές και ιπτάμενες ενοχές. Οι παλιότεροι θα παραμένουν πάντα μόνοι. Για τους νέους δεν υπάρχει μέλλον και ζωή. Και όταν η κατάληξη μπορεί να είναι ευτυχής, τότε ενώνεται  με τρομώδη ευρήματα, σε ανεξίτηλες ουλές. Αυτό εξάλλου δε γίνεται στο περίφημο Μοναχικό αστέρι (1996) του Τζον Σέιλς; Που οδηγεί η επίμονη ιχνηλαία; Στο οτι οι δύο νέοι εραστές αποδεικνύονται τελικά αδέρφια. Πως θα συνεχιστεί αυτή η σχέση μέσα στη σκονισμένη αμερικανική Ιστορία, όπου η άμμος θάβει αλήθειες, συγκαλύπτει ανομήματα, παραχαράσσει το φυσικό.

Μοναχικό αστέρι

Μοναχικό αστέρι

ΜΕ ΤΟΛΜΗΡΗ ΜΑΤΙΑ

Κατ’εμέ, μεταγουέστερν είναι η αστυνομική περιπέτεια δρόμου και καταδίωξης Η μεγάλη ληστεία της Μοντάνα (1974) του Μάικλ Τσίμινο. Οι λόγοι είναι οι ακόλουθοι: ο μεγάλος και ο μικρός ειναι ουσιαστικά δύο καουμπόι που ονειρεύονται το καλύτερο αύριο μέσω ενός θησαυρού. Ωστόσο, η ίδια η αμερικανική Ιστορία έχει μετατοπίσει αυτή τη γλυκιά ουτοπία. Την έχει μετακινήσει, την έχει μεταφέρει παραπλανητικά. Θρησκεία, ληστεία, απόκρυψη, Ιστορία, ελίσσονται γύρω από τους δύο άντρες. Κι εκεί, ως μακρινή ανάμνηση του αλησμόνητου αριστουργήματος του Ντίνο Ρίζι Ο φανφαρόνος (1962), το ακριβό αντίτιμο της ουτοπίας θα το πληρώσει ο μικρός με τη ζωή του. Ένας ακόμα Αμερικάνος ήρωας πετάχτηκε από την ίδια την Ιστορία στα σκουπίδια.

Η μεγάλη ληστεία της Μοντάνα

Η μεγάλη ληστεία της Μοντάνα

ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ ΓΙΑ ΤΡΕΙΣ

Με τέτοιους όρους, νεογουέστερν είναι και Οι τρεις ταφές του Μελκιάδες Εστράδα (2005). Εδώ έχουμε ένα οδοιπορικό-μετακίνηση τριών. Ο ένας είναι  νεκρός και πάει προς ταφή στη χώρα του το Μεξικό, ο άλλος ο συνειδητοποιημένος μεσήλικας αστυνομικός και ο τρίτος ο κτηνάνθρωπος νεαρός συνοριοφύλακας που οφείλει να νοιώσει.Μεταξύ των δύο ζώντων αναπτύσσεται μια σκληρή και τιμωρητική σχέση μύησης πατέρα και γιού. Όλη η μυθοπλασία στηρίζεται στο εύρημα των συνόρων. ΄Οταν περάσουν από τις ΗΠΑ στο Μεξικό, πλησιάζουν στη χώρα όπου λατρεύονται οι νεκροί, υπάρχει σεβασμός απέναντί τους, στην Ιστορία, στα μνημεία. Τρεις ταφές, λοιπόν, στο φιλμ: Η μία, της αμερικανικής αναλγησίας. Η άλλη, της ανήσυχης συνείδησης. Και η τρίτη, του ονείρου για φυγή στις ΗΠΑ.

Οι τρείς ταφές του Μελκιάδε

Οι τρείς ταφές του Μελκιάδες Εστράδα

Η ΜΙΚΡΗ ΗΡΩΙΔΑ

Η έξοχη μικρούλα (η υποψήφια για Όσκαρ Τζένιφερ Λόρενς) στο Στην καρδιά του χειμώνα (2010) είναι μια μικρή καουμπόισσα ηρωίδα. Αναζητώντας τον χαμένο πατέρα, ουσιαστικά ξορκίζει τις ενοχές ενός ολοκληρωτικά διαφοροποιημένου πολιτισμικού πλαισίου. Η ανάληψη των ευθυνών απο αυτήν καθορίζει και τη διείσδυση του νέου στο σκοτάδι των προκαταλήψεων.

Στην καρδιά του χειμώνα

Στην καρδιά του χειμώνα

Υπάρχει μεγάλη ομοιότητα με τη νεοκλασική ταινία του Τζον Μπούρμαν Όταν ξέσπασε η βία (1972), που δικαίως ο θεωρητικός του κινηματογράφου Κρίστιαν Ζίμερ χαρακτηρίζει ως το γουέστερν της ανήσυχης συνείδησης και του κλασικού ερωτήματος: “Πως εξόντωσε ο λευκός «γιος» τον «πατέρα» ερυθρόδερμο”. Οι συγκρούσεις δύο διαφορετικών οικιστικών πλαισίων αποδεικνύουν και τη ρήση ότι “υπάρχουν δυο Αμερικές”.

΄Οταν ξέσπασε η βία

΄Οταν ξέσπασε η βία

ΟΙ ΚΑΛΤ ΕΚΔΟΧΕΣ

Να αναφερθώ σε τρεις ταινίες που έχουν ως πλαίσιο το παλιό γουέστερν αλλά το διαχειρίζονται με διαφορετικό τρόπο. Στο Η Τζέιν πήρε τ’όπλο της με εκπληκτική τη Νάταλι Πόρτμαν, η ιστορία μιας γυναίκας ανάμεσα σε δύο άντρες, καθορίζουν και τον βαθμό επιρροών των επιλογών της μέσα σε ένα σύνθετο πλαίσιο όπου το ασθενές φύλο αλλάζει ρόλο αλλά και επιζητά την κλασική της θέση. Στο Τσεκούρι από κόκκαλο του Σ. Κρεγκ Ζάλερ, η μυθοπλασία τροφοδοτείται από την απαγωγή μιας γυναίκας από τους ερυθρόδερμους. Ωστόσο, η αναζήτηση της οδηγεί στα πιο σκοτεινά καταγώγια του ασυνείδητου και της κρυμμένης, φρικώδους αμερικανικής Ιστορίας.

Τσεκούρι από κόκκαλο

Τσεκούρι από κόκκαλο

Στο οσκαρικό Οι μισητοί 8, ο Κουέντιν Ταραντίνο μεταφέρει τη μυθοπλασία στο παραδοσιακό γουέστ, μόνο που το σαλούν δεν είναι τίποτα άλλο παρά ο “θεατρικός χώρος” της αμερικανικής Ιστορίας. Ο εμφύλιος πόλεμος, οι θάνατοι, οι ενοχές που ίπτανται, τα μυστικά και τα παραπλανητικά σχέδια παραπέμπουν άμεσα σε ένα καθαρόαιμο νουάρ. Μόνον που τα αίτια και οι λύσεις είναι συγκρούσεις πολιτικές, οικονομικές, ταξικές, και ολοκληρώνονται με τον μαζικό θάνατο και των 17 ηρώων-σηματοδοτών. Ο Ταραντίνο είναι εύγλωττος: η αμερικανική Ιστορία κηδεύεται!…

Οι μισητοί οχτώ

Οι μισητοί 8

ΤΖΕΦ, Ο ΤΡΟΜΕΡΟΣ

Ο Τζεφ Μπρίτζες, τρομερός στο ρόλο του στο Πάση Θυσία, καθορίζει ένα παλιομοδίτικο μοντέλο ρέιντζερ, όπως παλιομοδίτης είναι και ο αστυνομικός Τόμι Λι Τζόουνς στο Καμιά πατρίδα για τους μελλοθάνατους (2008) των αδερφών Κοέν.

Καμιά πατρίδα για τους μελοθάνατους

Καμιά πατρίδα για τους μελοθάνατους

Και οι δυο τους αντιμετωπίζουν νέες και πρωτόγνωρες προκλήσεις: έχουν να αντιμετωπίσουν ο καθένας τους κάτι το παραβατικό, που είναι όμως διαφορετικό από το κλασικό. Είναι άραγε σε θέση να βρουν τρόπους απάντησης και καταστολής. Ο Τόμι Λι Τζόουνς θα μείνει με ερωτηματικά και υπαρξιακές αγωνίες. Ο Τζεφ Μπρίτζες, όμως, θα φτάσει σε μια άκρη. Το ερώτημα είναι αν διαθέτει τη φιλοσοφική επάρκεια να διαχειριστεί τον ένοχο με τον απαιτούμενο ανθρωπισμό. Οι ποιοτικές αλλαγές που έχουν συμβεί στον παραβατικό ορίζουν και τη δύναμη των επιλογών. Η ταινία ως μεταγουέστερν επιτρέπει στον εαυτό της να εκφράσει αμφιβολίες και ερωτηματικά για την τελική διαχείριση. Το τι θα γίνει μετά είναι μια πρόκληση που απευθύνεται πια προς όλους μας. Το είδος θριαμβεύει!

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s