ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΟ “ΝΟΜΟ ΤΗΣ ΝΥΧΤΑΣ”


(Από την «ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ»,9/1/2017)

Η ΠΟΤΟΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗ ΠΑΕΙ ΣΙΝΕΜΑ

Ο νόμος της νύχτας

Ο νόμος της νύχτας

Του Αλέξη Ν. Δερμεντζόγλου

Η γκανγκστερική ταινία εποχής Ο νόμος της νύχτας του Μπεν Άφλεκ μας μεταφέρει στη Βοστώνη του ’20, στη σκληρή και επικίνδυνη περίοδο της ποτοαπαγόρευσης. Η τελευταία γέννησε πάρα πολλές ταινίες, τεράστια διαφθορά και πολλά νοσηρά φαινόμενα. Με μια λογική συνάρτηση, είναι και η μήτρα του φιλμ νουάρ. Παράλληλα, αποτέλεσε τον πόλο που επηρέασε σαφώς την ιατρική αλλά και την οικονομία των ΗΠΑ. Διήρκεσε 13 χρόνια, από το 1920 ως το 1933, και στην πρώτη περίοδό της μειώθηκαν κάθετα οι θάνατοι από αρρώστειες που είχαν σχέση με το αλκοόλ. Έπεσαν, επίσης, οι δείκτες εγκληματικότητας. Δυστυχώς, από το 1927 και μετά, οι θάνατοι άρχισαν και πάλι να αυξάνονται εξαιτίας της παράνομης διακίνησης αλκοολούχων ποτών, ενώ αυξήθηκαν οι τυφλώσεις και οι παραλύσεις από τις “μπόμπες”. Παράλληλα, ενώ οι ΗΠΑ από το 1929 βρέθηκαν στη δίνη του μεγάλου οικονομικού κραχ, το κράτος ζημιώθηκε φορολογικά με δύο τρόπους: α) έχασε αρχικά 6,5 δις δολάρια από φόρους νόμιμης πώλησης των ποτών β) ανυπολόγιστες παραμένουν οι απώλειες από τους φόρους που δεν εισπράχτηκαν από την παράνομη πώληση.

ΣΤΟΙΧΕΙΑ-ΣΟΚ

Τα παράνομα ποτά πωλούνταν σε 30 χιλιάδες σημεία, ενώ ήταν μόλις τα μισά όταν το αλκοόλ ήταν νόμιμο. Επειδή ήταν η εποχή της μεγάλης οικονομικής ύφεσης, υπήρχε τρομερή ανεργία. Στην παράνομη διακίνηση ποτών αξιοποιήθηκαν πάρα πολλοί άνεργοι που ένιωθαν ευγνωμοσύνη γι’αυτούς που τους προσέλαβαν. Παράλληλα, η διαφθορά άρχισε να προχωρεί με ταχύτατους ρυθμούς:Επειδή το ουίσκι διατίθετο νόμιμα από τα φαρμακεία, αμέτρητοι γιατροί έκαναν περιουσίες παρέχοντας συνταγές για ουίσκι. Επειδή οι αστυνομικοί αμείβονταν ελάχιστα (παραπέμπω στη μνημειώδη φράση του Κόρνελ Γουάιλντ ”παίρνω τρεις και εξήντα”, στους Αριστοκράτες του εγκλήματος του Τζόζεφ Λιούις), υπέκυψαν γρήγορα στη διαφθορά. Αστυνόμευαν πλημμελώς τις περιοχές και δεν επενέβαιναν να κλείσουν τα παράνομα αποστακτήρια ή μπαρ. Τότε, ο Αλ Καπόνε είχε δηλώσει φανφαρονικά και με ειρωνεία ότι “έχω στα μισθολόγιά μου τη μισή αστυνομία του Σικάγο”.

Κάποτε στην Αμερική

Κάποτε στην Αμερική

Η ΕΠΑΝΑΦΟΡΑ

Ενώ πριν την ποτοαπαγόρευση οι απόψεις των πολιτών, σύμφωνα με τις σφυγμομετρήσεις, ήταν 75% υπέρ της απαγόρευσης, αργότερα τροποιήθηκαν εξαιτίας της μεγάλης αύξησης της εγκληματικότητας. Έτσι, η ποτοαπαγόρευση “έκλεισε” στο μεγαλύτερο μέρος των ΗΠΑ στις 5 Δεκεμβρίου 1933,  με τελευταία την Πολιτεία του Μισισιπή, που νομιμοποίησε το αλκοόλ μετά από 33 ολόκληρα χρόνια. Θα επαναλάβω πως το φιλμ νουάρ, και χρονολογικά και κοινωνικά, έχει άμεση συνάφεια πολιτική, κοινωνική, ιδεολογική, με τη σκοτεινή περίοδο της ποτοαπαγόρευσης, η οποία δημιούργησε, εκτός των άλλων, και σκληρούς πολέμους συμμοριών. Σε κάθε σχεδόν φιλμ νουάρ, μέσα από τις επικίνδυνες μυθοπλασίες, παρατηρούμε συνεχή κατανάλωση παράνομων ποτών.

Μερικοί το προτιμούν καυτό

Μερικοί το προτιμούν καυτό

ΟΙ ΚΟΡΥΦΑΙΕΣ ΤΑΙΝΙΕΣ

Παραθέτω τώρα μια λίστα με τις 16 κορυφαίες ταινίες που είτε έχουν άμεση σχέση με την ποτοαπαγόρευση είτε διαδραματίζονται στην 13χρονη περίοδό της. Παράλληλα, γυρίστηκαν φιλμ-  βιογραφίες διάσημων αρχιγκάνγκστερ του μεσοπολέμου, όπως των Αλ Καπόνε, Τζον Ντίλινγκερ,. Λέστερ Γκίλς.Με σειρά αξιολόγησης: 1) Κάποτε στην Αμερική (1984). Το τελευταίο αριστούργημα του Σέρτζιο Λεόνε, με Ρόμπερτ Ντε Νίρο και Τζέιμς Γουντς, που είναι μία πολλαπλή δημιουργία. Και τοιχογραφία εποχής, και ρέκβιεμ για το αμερικάνικο όνειρο, ενώ εντύπωση προκαλεί η έντονη κριτική στη βιομηχανία του ψέματος, δηλ. στο Χόλιγουντ. 2) Μερικοί το προτιμούν καυτό (1959) του Μπίλι Γουάιλντερ, με τους Μέριλιν Μονρόε, Τζακ Λέμον, Τόνι Κέρτις. Υπενθυμίζουμε ότι οι αρχικές σκηνές της ταινίας παραπέμπουν άμεσα στην Ποτοαπαγόρευση και τον τον πόλεμο των γκάνγκστερ. Μέσα από συνεχείς παραπλανητικές μεταμφιέσεις, ο Γουάιλντερ σχολιάζει έξοχα την αμφίσημη ταυτότητα των ΗΠΑ. 3) Οι αδιάφθοροι (1987) του Μπράιαν Ντε Πάλμα, με τους Κέβιν Κόστνερ, Σον Κόνερι, Ρόμπερτ Ντε Νίρο. Από το σενάριο μιας πολύ πετυχημένης τηλεοπτικής σειράς, η ταινία αφηγείται την ιστορία μιας ειδικής ομάδας έντιμων αστυνομικών που καταδιώκουν τον Αλ Καπόνε και τους άλλους εγκληματίες της Ποτοαπαγόρευσης.

Οι αδιάφθοροι

Οι αδιάφθοροι

ΜΕ ΔΙΑΣΗΜΕΣ ΥΠΟΓΡΑΦΕΣ

Το πέρασμα του Μίλερ

Το πέρασμα του Μίλερ

4) Το πέρασμα του Μίλερ (1990) των αδερφών Κοέν. Είναι μια τοιχογραφία εποχής όπου η ποτοαπαγόρευση, οι γκάνγκστερ και οι αλληλοεξοντωσεις εμπλέκονται στις διαδικασίες ενός μεταμοντέρνου μελαγχολικού νεονουάρ. 5) Κότον Κλαμπ (1984) του Φράνσις Φορντ Κόπολα, με τον Ρίτσαρντ Γκιρ σε μια ιστορία γεμάτη τζαζ, καπνούς και απαγορευμένα ποτά. 6) Σφαίρες πάνω από το Μπρόντγουεϊ (1994) του Γούντι Άλεν. Μας μεταφέρει σε μια μυθοπλασία όπου γκάνγκστερ, ποτοαπαγόρευση, θέατρο και εκβιασμοί εμπλέκονται σε μια κομεντί με στοιχεία νουάρ. 7) Ο σημαδεμένος (1932) του Χάουαρντ Χοκς, με τον Πολ Μιούνι. Μια πολύ σκληρή αλλά ειλικρινής ταινία. 8) Η πόλη του αίματος (1939) του “πατριάρχη” Ραούλ Γουόλς, με τους Τζέιμς Κάγκνεϊ και Χάμφρεϊ Μπόγκαρτ, επίσης, πολύ σκληρή ταινία.

Σφαίρες πάνω από το Μπροντγουέη

Σφαίρες πάνω από το Μπρόντγουεϊ

ΒΙΟΓΡΑΦΙΕΣ ΓΚΑΝΓΚΣΤΕΡ

Αλ Καπόνε

Αλ Καπόνε

9) Αλ Καπόνε (1959) του Ρίτσαρντ Γουίλσον, με τον Ροντ Στάιγκερ με πολύ αυθεντική, σχεδόν ντοκιματερίστικη, ματιά στον διαβόητο γκάνγκστερ. 10) Ντίλινγκερ (1973) του Τζον Μίλιους, με τον Γουόρεν Όουτς εκπληκτικό στο βασικό ρόλο σε μια επίσης πολύ σκληρή και δυναμική ταινία. 11) Δημόσιος Κίνδυνος (2009) του Μάικλ Μαν. Ο δημιουργός, αξιοποιώντας στο βασικό ρόλο τον έξοχο Τζόνι Ντεπ, μας προσφέρει μια έγχρωμη και ιδεολογικά τολμηρότατη τοιχογραφία εποχής. Ο Ντίλινγκερ καταγράφεται ως ιδιαίτερα δημοφιλής, ένα είδος Ρομπέν των Δασών και λαϊκού εκδικητή. Ας μην ξεχνάμε ότι πολλά θεωρητικά κείμενα καταγράφουν τον Αμερικανό γκάνγκστερ ως τραγικό ήρωα. 12) Ο γκάνγκστερ με το παιδικό πρόσωπο (1957) του Ντον Ζίγκελ, όπου ο Μίκι Ρούνεϊ είναι εκπληκτικός στο βασικό ρόλο του αιμοδιψούς γκάνγκστερ του Μεσοπολέμου Λέστερ Γκίλις , του επονομαζόμενου μπέιμπι φέις Νέλσον

Δημόσιος κίνδυνος

Δημόσιος κίνδυνος

ΣΕ ΑΛΛΕΣ ΤΑΙΝΙΕΣ

Υπάρχουν αμέτρητες ταινίες που αναφέρονται στην ποτοαπαγόρευση και στη διαφθορά του μεσοπολέμου. Καταγράφουμε κάποιες από αυτές: 13) Χάρτινο Φεγγάρι (1973), η ασπρόμαυρη μελαγχολική κωμωδία δρόμου του Πίτερ Μπογκντάνοβιτς. 14) Η αφρόκρεμα του υποκόσμου (1971) του Ρόμπερτ Όλντριτς, με τους Κιμ Ντάρμπι και Σκοτ Γουίλσον. Ο δημιουργός μεταφέρει το εξαιρετικό μυθιστόρημα του Τζέιμς Χέιζ σε ένα κλίμα νοσηρό, γεμάτο πάθος, απρόσμενες εξελίξεις και δραματουργικές εντάσεις. 15) Δυο καθάρματα στην ίδια πόλη (1984) του Ρίτσαρντ Μπέντζαμιν,πολύ ατμοσφαιρική ταινία με τους Κλιντ Ίστγουντ και Μπάρτ Ρέινολντς. 16) Η πρώτη σελίδα (1974) του Μπίλι Γουάιλντερ, με τους Τζακ Λέμον και Γουόλτερ Ματάου. Είναι η ιστορία μιας εφημερίδας, του διευθυντή της, ενός ικανού δημοσιογράφου και της άδικης καταδίκης σε θάνατο ενός κατηγορούμενου κατά τη διάρκεια του μεσοπολέμου. Σε μια σκοτεινή εποχή, συναντάμε και το δεικτικό σχόλιο για τη σκανδαλοθηρία.

Δεκάδες άλλα φίλμ έχουν σχέση με εκείνη τη «σκοτεινή» 13χρονη ιστορία των ΗΠΑ του μεσοπολέμου, όπου η οικονομική ύφεση, η διαφθορά και η ποτοαπαγόρευση μεταβλήθηκαν σε ένα αχώριστο τρίο.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s