ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΠΩΛΕΙΕΣ ΤΟΥ 2016


(από την «ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ»,2/1/2017)

Το Παρίσι μας ανήκει

Το Παρίσι μας ανήκει

του Αλέξη Ν. Δερμεντζόγλου

Το σινεμά φτωχαίνει συνεχώς. Ολοένα φεύγουν κορυφαία ονόματά του, και το πρόβλημα είναι ότι δεν υπάρχουν επαρκείς συνθήκες διαδοχής. Η ανανέωση είναι ένα σταθερό σημείο της ζωής, είναι αναγκαία, αλλά πλέον στην εποχή μας κάποια κενά είναι δυσαναπλήρωτα. Αυτό συμβαίνει διότι διανύουμε μια μακρά περίοδο έλλειψης νέων ιδεών και προτάσεων. Έτσι λοιπόν, ο φετινός απολογισμός των απωλειών είναι ουσιαστικά μια αναφορά στο τι χάνουμε σε επίπεδο ιδεολογίας και αισθητικής, με το φόβο πάντα ότι δεν υπάρχουν από πίσω οι ανάλογες εφεδρείες. Μέσα στο 2016 είχαμε πολλούς θανάτους ανθρώπων του σινεμά, αλλά σε αυτό το σημείωμα θα απομονωθούν επιλεκτικά εκείνοι που προκαλούν περισσότερο την αίσθηση του δυσαναπλήρωτου. Κατά μια περίεργη συγκυρία ξεκληρίστηκαν ιδίως κορυφαίοι Ευρωπαίοι δημιουργοί και έτσι η γηραιά ήπειρος δείχνει να είναι η περισσότερο πληγείσα.

ΟΙ ΚΟΡΥΦΑΙΟΙ ΤΩΝ ΚΟΡΥΦΑΙΩΝ

Επιλέγω απώλειες μέσα από συνειρμούς, προσωπικές μνήμες, ταινίες που αγάπησα, δημιουργίες που συγκλόνισαν τον κόσμο, αλλά και ανθρώπους της τέχνης που έβαλαν βαθιά το μεράκι και την υψηλή τεχνική τους στην υπηρεσία μιας ψυχαγωγίας ταγμένης κοντά στην κοινωνία. Αρχικά θυμάμαι τα τεράστια ρήγματα στον πολωνικό κινηματογράφο. Έφυγε ο Αντρέι Βάιντα, στα 90 του μεν, αλλά δραστήριος μέχρι την τελευταία στιγμή. Τι να πρωτοθαυμάσει κανείς στο έργο του; Τα σχόλια για την ιστορία; Τις ιδεολογικές του συγκρούσεις και αντιπαραθέσεις; Τις υψηλές αφηγηματικές του καινοτομίες; Τις αισθητικές του παρεμβάσεις; Την ικανότητά του να λειτουργεί σε πολλά κινηματογραφικά είδη; Από την ιστορική τοιχογραφία στο φιλμ νουάρ, από τη μελαγχολία του θνήσκοντος χρόνου στην τοπιογραφία της ανθρώπινης ψυχής, από τα πλάνα-σεκάνς στις ελλειπτικές, ρωγμώδεις αφηγηματικές δομές. Ήρωες της Βαρσοβίας (1957), Ο άνθρωπος από μάρμαρο (1977), Στάχτες και διαμάντια (1958), Όλα για πούλημα (1969), Κατίν (2008), Το δάσος με τις σημύδες (1970): σταθμοί στο έργο του. Από τις σκληρές μετωπικές αφηγήσεις στις χαμηλότερες λυρικές καταγραφές.

Οι ήρωες της Βαρσοβίας

Οι ήρωες της Βαρσοβίας

ΜΝΗΜΕΙΩΔΕΙΣ ΤΑΙΝΙΕΣ

Ο Αντρέι Ζουλάφσκι, σαφώς της γενιάς μετά τον Βάιντα, έγινε ιδίως γνωστός με τις ταινίες του εκτός Πολωνίας. Με ένα παραισθητικό, ζοφερό στυλ κατάφερε να δημιουργήσει γενναίες τομές στην παγκόσμια κινηματογραφία. Το Σημασία έχει ν’ αγαπάς (1975), με τους Ρόμι Σνάιντερ και Φάμπιο Τέστι, είναι ένα μνημείο αισθητικής πρότασης και εκπληκτικό σχόλιο πάνω στο σινεμά, την αναπαράσταση, τη σχέση ρόλων και ζωής. Μνημειώδης ταινία, μνημειώδης τίτλος. Ο Ζουλάφσκι θα σοκάρει πολύ με τη ζοφερή δημιουργία του Μια γυναίκα δαιμονισμένη (1981), όπου τσαλακώνει την εικόνα της Ιζαμπέλ Αντζανί, που παίζει δίπλα στον Σαμ Νιλ. Το τείχος του Βερολίνου, τα προβλήματα ενός ζευγαριού, το ζοφερό κλίμα και η συνταρακτική μεταμόρφωση. Είναι μια ταινία που υπερβαίνει τη σχιζοφρένεια και ενδοσκοπεί στην κατάθλιψη και στην απώλεια, στη μεταμόρφωση και την παραίτηση.

ΠΡΟΣΦΕΡΑΝ ΠΟΛΛΑ

Μας έφυγε σε βαθιά γεράματα και ο Γάλλος Ζακ Ριβέτ, ένας άνθρωπος που κατάφερε να μεταφέρει το θέατρο στον κινηματογράφο και τον κινηματογράφο στο θέατρο. Ουσιαστικά σε όλες τις ταινίες του ασχολήθηκε με το βλέμμα, την αναπαράσταση και τη μορφή της θέασης. Παράλληλα, σε κάποιες εκπληκτικές δημιουργίες του υπάρχει η αίσθηση ενός ανεντόπιστου κινδύνου που βρίσκεται έξω από το κάδρο και συναντάει μια αόρατη εξουσία που στρέφει ύπουλα τους υποπρονομιούχους τον έναν εις βάρος του άλλου για να έρθει έτσι μια εξόντωση. Θυμίζουμε το αριστούργημά του Το Παρίσι μας ανήκει (1961).

Τεράστια απώλεια ο χαμός του Έτορε Σκόλα που υπήρξε εξαιρετικός σεναριογράφος, σπουδαίος σκηνοθέτης, συνεπής κομμουνιστής και μέγας κοινωνιστής, με μνημειώδεις ταινίες όπως Βίαιοι, βρώμικοι και κακοί (1976), Μια ξεχωριστή μέρα (1977), Η ταράτσα (1980), Ήμασταν τόσο αγαπημένοι (1974), κατάφερε να αναδείξει το στίγμα της αλλοτρίωσης του προλεταριάτου, αλλά και της εκφασισμού του σύγχρονου κόσμου.

Βίαιοι βρώμικοι και κακοί

Βίαιοι,βρώμικοι και κακοί

Από τη Βραζιλία, η απώλεια του Έκτορ Μπαμπένκο μας μεταφέρει μνήμες υπανάπτυξης, όπως π.χ. στο Χαμίνι του Σάο Πάολο (1981). Ο Μπαμπένκο στο ταξίδι του στις ΗΠΑ δεν συμβιβάστηκε να αλλάξει το στυλ του. Πλάνα μεγάλα, σταθερά, πολύς διάλογος, αργή κίνηση της κάμερας και κοινωνικές και ψυχολογικές επισημάνσεις. Ξεχώρισε για το οσκαρικό Το φιλί της γυναίκας αράχνης (1985), μια ταινία για τις φυλακές και τα βασανιστήρια. Εντύπωση προκάλεσε και μια πολύ σκληρή κοινωνική ταινία του, που τσαλάκωσε την εικόνα δύο κορυφαίων πρωταγωνιστών: το Ξένοι στην ίδια πόλη (1987), με τους Τζακ Νίκολσον και Μέριλ Στριπ, είναι ένας κόλαφος.

Πισότε΅:Το χαμίνι του Σάο Πάολο

Πισότε:Το χαμίνι του Σάο Πάολο

Από το Ιράν μάς έφυγε ο Αμπάς Κιαροστάμι, γενάρχης του σινεμά της χώρας του, που η απώλειά του φέρνει μια πικρή γεύση. Κατάφερε να πρωτοπορήσει σε ένα σινεμά εθνικό, αλλά συνάμα και παγκόσμιο. Από τις λυρικές καταγραφές στην κοινωνική κριτική, από τα απλά θέματα στη φιλοσοφία. Με πλάνα επίμονα, διεισδυτικά, με αραιωμένους κινηματογραφικούς χρόνους, έφτασε σε μια ήρεμη τελειότητα. Δεν είναι μόνο η βραβευμένη Γεύση του κερασιού (1997), αλλά και το αινιγματικό αριστούργημά του Ο άνεμος θα μας πάρει (1999).

ΗΤΑΝ ΑΜΕΡΙΚΑΝΟΙ ΚΑΙ ΗΤΑΝ ΣΠΟΥΔΑΙΟΙ

Όταν θυμάμαι τον Μάικλ Τσίμινο, θυμάμαι ταυτόχρονα με πόσο πάθος υπερασπίστηκε την υπέροχη, αφύλαχτη Πύλη της Δύσης (1980). Ένα φιλμ απόλυτα ανυποχώρητο, βαθιά μαρξιστικό, έντονα καταγγελτικό, συνδύασε την αισθητική των μεγάλων πλάνων-σεκάνς, αναδεικνύοντας τις «βρώμικες» ρίζες της αμερικανικής ιστορίας. Βέβαια, είχε ασχοληθεί και πάλι με την ιστορία στο προγενέστερο αριστούργημά του Η μεγάλη ληστεία της Μοντάνα (1974), με το κρυμμένο ιστορικό υπόβαθρο, τη λιωμένη ταυτότητα της ίδιας της Αμερικής.

Πόσο γέλασα, πόσο ενθουσιάστηκα με τον Τζιν Γουάιλντερ, ηθοποιό και σκηνοθέτη και μέλος της ανανεωτικής ομάδας της αμερικανικής κωμωδίας. Σκηνοθέτησε και έπαιξε στο ανατρεπτικό αριστούργημα Ο πιο πονηρός αδερφός του Σέρλοκ Χολμς (1975), ενώ έπαιξε εξαιρετικά στα Φρανκενστάιν Τζούνιορ (1974), Αρχίστε την επανάσταση χωρίς εμένα (1970), Το ασημένιο τρένο (1976), με κορυφαία υπόδυση στο Δεν βλέπω τίποτα, δεν ακούω τίποτα (1989).

Ο πιό πονηρός αδερφός του Σέρκολ Χόλμς

Ο πιό πονηρός αδερφός του Σέρλοκ Χόλμς

Γελάσαμε και κλάψαμε με τον Άρθουρ Χίλερ. Έμελλε να γίνει διάσημος με το θανατηφόρο Love Story (1970). Ωστόσο, θα τον θυμάμαι για τις ανατρεπτικές κωμωδίες Ένα τρελό, τρελό νοσοκομείο (1971) και Μη βαράτε το γιατρό (1979).

Love story

Love story

ΧΑΣΑΜΕ ΑΚΟΜΑ

Έφυγε ακόμα ο Φράνκο Τσίτι, εξαιρετικός ηθοποιός του Πιέρ Πάολο Παζολίνι (Μάμα Ρόμα, Ακατόνε).

Ο Θεός συγχωρεί, εγώ όχι: ο Μπαντ Σπένσερ δεν είναι πια εδώ και μας θυμίζει το γουέστερν σπαγγέτι και τον μέγα Τονίνο Βαλέρι (Ο κυνηγός των εφτά συμμοριών), τον αξέχαστο δημιουργό αυτού του είδους, που έφυγε κι αυτός.

Χάσαμε ακόμα τον έξοχο Αμερικανό καρατερίστα Τζορτζ Κένεντι, τον φλεγματικό Άλαν Ρίκμαν, τον Γάλλο Μισέλ Γκαλαμπρί. Όσο για άλλους κινηματογραφικούς συντελεστές, δε θα απολαύσουμε ποτέ ξανά τους εξαιρετικούς διευθυντές φωτογραφίας Ραούλ Κουτάρ (ιδίως ταινίες του Γκοντάρ) και Βίλμος Ζίγκμοντ, του οποίου η τύχη ήταν παράξενη. Το έσκασε από την Ουγγαρία και διέπρεψε στις ΗΠΑ, κέρδισε το Όσκαρ φωτογραφίας στις Στενές επαφές τρίτου τύπου (1977) του Στίβεν Σπίλμπεργκ. Ωστόσο, σε άλλα φιλμ έπιασε πιο εκπληκτικές αποδόσεις.’ Εφυγε ακόμη η  ΝτέμπυΡέηνολτς,η κόρη της Κάρι Φίσερ και ο μέγιστος έληνας δημιουργός Νίκος Παναγιωτόπουλος.

Αυτή η νύχτα μένει

Αυτή η νύχτα μένει

Αθάνατος κι αυτός και όλοι οι άλλοι!

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s