ΤΟ ΦΙΛΜ ΝΟΥΑΡ ΓΟΗΤΕΥΕΙ ΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ ΣΚΗΝΟΘΕΤΕΣ


ΟΠΩΣ ΔΕΙΧΝΕΙ Η ΦΕΤΙΝΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ

(αναδημοσίευση από την «ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ»,28/11/2016)

Πλατεία Αμερικής

Πλατεία Αμερικής

Του Αλέξη Ν. Δερμεντζόγλου

Το 57ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης απέδειξε ένα πράγμα, ήδη γνωστό από τις προηγούμενες χρονιές: Tο φιλμ νουάρ παραμένει στα τελευταία χρόνια ένα κινηματογραφικό είδος ιδιαίτερα αγαπημένο στους Έλληνες σκηνοθέτες. Οι τελευταίοι, αν και το νουάρ δεν είναι της ειδικότητάς τους, εξελίσσονται συνεχώς στο να αφηγούνται ιστορίες “μαύρες”, σκοτεινές, με ανατρεπτικές εξελίξεις και πολλές κοινωνικές αναφορές. Δεν πρέπει επίσης να ξεχνάμε πως η Πανελλήνια Ένωση Κριτικών Κινηματογράφου (ΠΕΚΚ) βράβευσε τις δυο περασμένες χρονιές δυο καθαρόαιμα φιλμ νουάρ έξοχης αισθητικής αλλά και κοινωνικών αναφορών: το Μικρό Ψάρι του Γιάννη Οικονομίδη και το Τετάρτη 04.45 του Αλέξη Αλεξίου. Ακόμα και η τελευταία μυθοπλαστική ταινία του Νίκου Τριανταφυλλίδη Οι αισθηματίες ήταν αμιγώς νουάρ. Παρατηρώ ότι, ως πέρσι, τα ελληνικά φιλμ νουάρ ήταν σαφώς επηρεασμένα απο τη γαλλική σχολή ενώ φέτος εμφανίστηκαν και άλλα, επηρεασμένα από την αμερικανική.

ΚΑΘΟΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟ ΕΙΔΟΣ

Βέβαια, όταν αναφερόμαστε σε φιλμ νουάρ σημασία έχει να ορίσουμε το είδος, που εκτείνεται σε διαφορετικές ποικιλίες ταινιών. Από τοτυπικό νουάρ μπορούμε να φτάσουμε στο υπαρξιακό θρίλερ (τύπου Πολάνσκι), στην κοινωνική αστυνομική περιπετέτεια, στα διάφορα είδη του θρίλερ. Να σημειωθεί επίσης πως μεγάλες επιδόσεις σημειώνουν οι νέοι Γάλλοι δημιουργοί με τα νεονουάρ τους, ενώ και η ισπανική κινηματογραφία εμφανίζει μια άνθηση στο είδος. Η φετινή ελληνική πραγματικότητα παρουσιάζει και αντιρατσιστικά νουάρ αλλά και ψυχοπαθολογικά θρίλερ. Το ερώτημα γιατί οι Έλληνες σκηνοθέτες στρέφονται συνεχώς στο φιλμ νουάρ διαθέτει μια μάλλον απλή απάντηση:Επειδή το είδος σε βοηθάει να κάνεις κοινωνικές ανιχνεύσεις, να μιλήσεις για την οικονομική αλλά και ηθική κρίση της χώρας και να αναζητήσεις τις βαθύτερες αιτίες της παραβατικότητας.

Πέντρο Νούλα

Πέντρο Νούλα

Περνώντας στη φετινή παραγωγή, ως το πιο κλασικό νουάρ προβάλλει το Πέντρο Νούλα του Κάρολου Ζωναρά. Στη μυθοπλασία παρατηρούμε τους κλασικούς κώδικες του είδους, δηλαδή τις διαδικασίες ιχνηλάτησης,ανακάλυψης και συναρμολόγησης στοιχείων από ένα μεμονωμένο πρόσωπο-ερευνητή. Το ανατρεπτικό τέλος-λύση δεν μας αποτρέπει από το να θεωρήσουμε την ταινία ως το απόλυτο νουάρ.

 

ΚΑΙ ΤΩΡΑ Η ΨΥΧΟΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

Χαρακτηριστικό παράδειγμα διαφοροποίησης είναι η ταινία Ο έτερος εγώ του Σωτήρη Τσαφούλια. Εδώ παρατηρούνται τα ακόλουθα: ο σκηνοθέτης ακολουθεί ξεκάθαρα τη γραμμή του ενήλικου ψυχοπαθολογικού θρίλερ. Δεν είναι μόνο οι επιρροές από τη Σιωπή των Αμνών αλλά ιδίως το φιλμ μου θυμίζει εξαιρετικά φτιαγμένο επεισόδιο της τηλεοπτικής σειράς Hannibal. Η ελληνικότητά του όμως  διασφαλίζεται στο ότι η λύση  περιστρέφεται γύρω από ένα μαθηματικό θεώρημα του Πυθαγόρα. Παρά τη φαινομενικά μεταφυσική στροφή, η ταινία ολοκληρώνεται με μια πραγματιστική εξήγηση. Το μοντάζ ειναι καταπληκτικό, η φωτογραφία έξοχη, οι εσωτερικοί ρυθμοί υπέροχοι, ενώ όλοι οι ρόλοι με επικεφαλής τον πρωταγωνιστή (ιατροδικαστή) είναι άψογοι, όπως αξίζει στην παράδοση του φιλμ νουάρ.

΄Ετερος εγώ

΄Ετερος εγώ

Στο χώρο της ψυχοπαθολογίας κινείται και η ταινία του Χρήστου Πυθαρά Ευτυχία, που θα μπορούσε να θεωρηθεί μακρινό ξαδερφάκι των ταινιών του Πολάνσκι  Ένοικος και Αποστροφή. Η ουσία αυτού του ενδιαφέροντος φιλμ είναι πως θίγει με ενδιαφέροντα τρόπο τα αδιέξοδα της νέας γενιάς με ηρωίδα μια κοπέλα. Η νέα γυναίκα, μόνη και συνολικά ανικανοποίητη, ολισθαίνει σε ένα παιχνίδι παραισθήσεων, ψευδαισθήσεων και φαντασιώσεων. Μετατρέπει την πραγματικοτητα σε επικίνδυνο παιχνίδι αλλά επειδή δε μπορεί να αντέξει αυτή τη διπλή ζωή, στο τέλος καταρρέει. Εξοχή φωτογραφία, θαυμάσιο μοντάζ, πολύ καλός ήχος, εξαιρετική μουσική ολοκληρώνουν την ταινία ως υπαρξιακό νουάρ. Ψυχοπαθολογικό θρίλερ είναι και η γνωστή ταινία του Αργύρη Παπαδημητρόπουλου Suntan με την ιστορία ενός νέου γιατρού σε ένα νησί που ερωτεύεται παράφορα μια νέα κοπέλα και βαθμιαία ολισθαίνει στην απώλεια και στην τρέλα.

Ευτυχία

Ευτυχία

Η ΩΡΑ ΤΗΣ ΕΚΔΙΚΗΣΗΣ

Το Short Fuse των Κώστα Σκύφτα και Ανδρέα Λαμπρόπουλου (μια παραγωγή του Πάρι Κασιδόκωστα) ακολουθεί απόλυτα το αμερικανικό μοντέλο γραφής, δανειζόμενη ιδέες από το νέο ισπανικό νουάρ με απόκρυψη. Το στοιχείο του νουάρ βρίσκεται στο ότι ο νεαρός ήρωας δικηγόρος προσπαθεί να ανακαλύψει ποιος τον παγίδεψε με εκρηκτικά και γιατί. Στο τέλος θα ανακαλύψει πως πίσω από όλη αυτή την κατάσταση κρυβόταν μια ιστορία εκδίκησης. Είναι λοιπόν ένα νουάρ σκοτεινό, ενώ πρέπει να παρατηρήσουμε ότι οι ρυθμοί, το μοντάζ και όλες οι αξίες παραγωγής είναι αμερικανικού τύπου.

Short fuse

Short Fuse

Μια ιστορία πολλαπλής εκδίκησης αφηγείται και το αντιρατσιστικό θρίλερ Πλατεία Αμερικής του Γιάννη Σακαρίδη με εξαιρετικό τον Γιάννη Στάνκογλου στον βασικό ρόλο. Η ταινία μπορεί να θεωρηθεί και νουάρ μια και διαθέτει κάποια από τα στοιχεία του είδους.Ωστόσο,ο βασικός στόχος είναι κοινωνικός, ανιχνεύονται χαρακτήρες που ζουν στην Πλατεία Αμερικής, μεταξύ των οποίων και πολλοί μετανάστες. Ο βασικός ήρωας βρίσκεται στα 38 του, άνεργος και έντονα ρατσιστής με τους μετανάστες. Πιέζεται φοβερά, χάνει τις ψυχικές του ισορροπίες και οργανώνει μια αποτρόπαια μαζική εγκληματική ενέργεια. Ο άλλος ήρωας που είναι τατουαζίστας επιχειρεί να προστατεύσει  μια ξένη την οποία κυνηγούν οι εκμεταλλευτές της και έτσι περνάμε σε μια διπλή ιστορία εκδίκησης. Άψογη φωτογραφία, εξαιρετικό μοντάζ και ρυθμοί, πολύ καλοί ρόλοι σωστοί, αλλά όλα αυτά βασίζονται ουσιαστικά σε μια ιδέα.

ΟΙ ΑΛΛΕΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ

Η νέα ταινία του Κώστα Ζάπα Αγάπη, αγάπη, αγάπη ουσιαστικά είναι ένα αποδιαρθρωμένο φιλμ νουάρ. Δανειζόμενη κώδικες από τον Ντάγκλας Σερκ αλλά και τον Φασμπίντερ, οργανώνει μια μυθοπλασία γύρω από ένα καθαρό στοιχείο νουάρ. Είναι λοιπόν δυο ζευγάρια, ένα μεσήλικο και ένα πολύ νεαρό, κι αυτό δε θα σημαίνει  κατ’ ανάγκη τίποτα αν η μοίρα και η σύμπτωση δεν τους συνέδεε με ένα μυστικό “αίματος”. Το τελευταίο απορρυθμίζει πλήρως τις διαδικασίες των σχέσεων και οδηγεί σε τραγικές εξελίξεις. Η αισθητική αξιοποιεί τη “βρώμικη” φωτογραφία, τα κιτς ντεκόρ, για να μας μεταφέρει μια άποψη για το περιβάλλον που ζουν οι ήρωες αλλά και για τις δικές μας ενοχές. Πολύ ενδιαφέρουσα η ματιά του σκηνοθέτη.

Αγάπη αγάπη αγάπη

Αγάπη, αγάπη ,αγάπη

Διέκρινα και άλλες ταινίες που διαθέτουν στοιχεία νουάρ με πρώτη απ’όλες τη δημιουργία της Άντζελας Ισμαήλου Η πόλη της σιωπής. Βεβαίως αυτή η ενδιαφέρουσα δημιουργία διαθέτει συγγένειες με είδη όπως το μεταφυσικό ή δαιμονολογικό είδος αλλά οι έρευνες και η τελική αποκάλυψη οδηγούν σε κάποιους από τους κώδικες του νουάρ, ιδίως του τμήματος του που συγγενεύει με τον γοτθικό τρόμο. Ακόμα και η τελευταία ταινία του Αλέξανδρου Βούλγαρη Νήμα υιοθετεί κώδικες φιλμ νουάρ δανεισμένους απο την επιστημονική φαντασία και το εσχατολογικό φιλμ. Οι επιρροές του απο το Αλφαβίλ, το αριστούργημα του Γκοντάρ, είναι και φανερές και σχεδόν ομολογημένες. Μένει να δούμε τώρα αν οι Έλληνες σκηνοθέτες θα συνεχίσουν σ΄αυτό  το αγαπημένο είδος του .

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s