57o ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ


(αναδημοσίευση από την «ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ» ,14/11/2016)

«ΞΕΝΟΙ ΜΕΣΑ ΣΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΜΑΣ»

Κοινός τόπος

Κοινός τόπος

 

του Αλέξη Ν.Δερμεντζόγλου

dermetzo@otenet.gr

Το φεστιβάλ  είναι  ένα  οδοιπορικό .Μπροστά σου  ένα λούνα πάρκ εικόνων,δίπλα οι χώροι οι παλιοί φίλοι που ξανασυναντιέσαι μετά από καιρό. Τα στοιχήματα,οι εκπλήξεις ,οι νέες γνωριμίες, τα φίλμ και το τέλος του δρόμου. «’Εφυγε» και το 57ο φεστιβάλ κινηματογράφου ,αναδομημένο με νέες ιδέες ,με λιγότερες προκαταλήψεις, με περισσότερη ελευθερία. Ακόμα λιγότερες εμμονές ,επιτέλους ανάδειξη του εθνικού κινηματογράφου και σειρά άλλων προτάσεων ,που ήδη έχουν καταχωρηθεί. Εφ΄όσον δεχτούμε πως κάθε φεστιβάλ  είναι και μια προσωπική διαδρομή, τότε ο καθένας  δικαιούται να έχει  τους δικούς του σταθμούς, τις προσωπικές επιλογές.

Σε συζήτηση που είχα με την Σαλονικιά σκηνοθέτιδα Πέννυ Μπούσκα, σχετικά  με την πολύ  ωραία ταινία της, Κοινός τόπος, μου ανέφερε το όνομα της διακεκριμένης Βουλγάρας  κοινωνιολόγου, ανθρωπολόγου, φιλοσόφου και συγγραφέα Τζούλια Κρίστεβα. Ένα από τα δοκίμιά της τιτλοφορείται Ξένοι μέσα στον εαυτό μας .Αυτό επηρέασε πολύ και την ταινία της.Το ξένοι μέσα στον εαυτό μας είναι ουσιαστικά ένας  φόβος  που πηγάζει από εσένα και απλώνεται προς τους άλλους.

ΜΙΑ ΣΤΑΘΕΡΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ

Μια κατάσταση που συγγενεύει με την σχιζοφρένεια, έστω κι αν αυτή δεν έχει εκδηλωθεί κλινικά και φυσικά με κάποιες αντονιονικές απόψεις.Όλα αυτά τα αναφέρω γιατί σε γενικές γραμμές ό,τι ξεχώρισα σ΄ αυτό το φεστιβάλ ,απ΄όσα είδα, είναι οι ταινίες που κεντρώνονται γύρω από το Ξένοι μέσα στον εαυτό μας. Μα θα μου πείτε είναι λογικό, γιατί πέρα από καυτά  κοινωνικά προβλήματα (πρόσφυγες,ανεργία) το κυριότερο θέμα ευμαρών πληθυσμών  είναι αυτό συνοδευμένο από κρυφές ή φανερές καταθλίψεις, υπολανθάνουσες καταστάσεις και ιδίως διχασμούς.Το άτομο δηλαδή να νοιώθει πως είναι κάποιο άλλο, όταν κάνει μερικά πράγματα. Η μη αναγνώριση της ολότητας, το να μην νοιώθεις αλλά να βλέπεις τον εαυτό σου ως άλλο, το να είσαι βαθύτατα απαθής (άλλη αντονιονική άποψη) σου καταστρέφει την ανθρώπινη φύση και την μετάβασή σου  σε ανώτερα επίπεδα.

ΟΙ ΠΡΟΦΗΤΕΙΕΣ

Αυτά τα φαινόμενα πολλαπλασιάζονται ,και ήδη από χρόνια  τα κατέγραψαν κορυφαίοι σκηνοθέτες. Εφιάλτες από τον Ρόμπερτ ΄Ωλτμαν ,΄Ενοικος του Πολάνσκι ,Μπάρτον Φίνκ των  Κοέν, Η νύχτα και η  ΄Εκλειψη  του Αντονιόνι, Σολάρις  και Καθρέφτης του Ταρκόφσκι, αγγίζουν αυτές τις προφητείες για αυτό που έρχεται. Αυτό το φεστιβάλ, αυτό το μότο θα μπορούσε να έχει, δηλαδή το  Ξένοι μέσα στον εαυτό μας .Αρχίζω από το έξοχο αφιέρωμα στον Γάλλο Φιλίπ Γκραντριό που ήδη από το 1998 συνέλαβε προχωρημένα αυτές τις έννοιες της ετερότητας και της διάσπασης. Το Sombre ,που βραβεύτηκε  στο φεστιβάλ του Λοκάρνο ,είναι ακριβώς μια ταινία  που ταιριάζει απόλυτα σ΄  αυτό το μότο. Αρχικά  να μιλήσω  για μια αισθητική  πρωτοπορία. Η  μηχανή στο χέρι  ,ανορθόδοξο μοντάζ με φα-ρακόρ ,χωροχρονικά άλματα της αφήγησης. Ακόμα ρήγματα, ελλείψεις, α-συνέχεια, ενίοτε χρήση του σινεμά βεριτέ φαινομενικά (μόνον),ασύνταχτα πλάνα.

Sombre

Sombre

Η ΜΕΤΑΛΛΑΞΗ ΤΟΥ ΗΡΩΑ

Το φιλμ θα μπορούσε  να χαρακτηριστεί  θρίλερ, αλλά θα το αδικούσε η ταξινόμηση.Είναι τελικά μια μοντέρνα ,σε γραφή και προβληματισμό, δουλειά , που αναφέρεται  και στα θέματα της θυσίας.Η ιστορία ενός βίαιου τέρατος ,μια σειρά από γυναίκες ,η παρθένα και η αποτροπή. Η νέα ζωή (2002), ως γραφή, ακολουθεί αυτά τα «ασύνταχτα» πλάνα,το ανορθόδοξο μοντάζ, την μηχανή στο χέρι.΄Ενας Αμερικανός περιπλανιέται κάπου στα Βαλκάνια (Κόσοβο) και στην Ανατολική Ευρώπη. Υπάρχει μια ωραία ,πρόθυμη και σιωπηλή γυναίκα.Το φίλμ εξελίσσεται  ως οδοιπορικό και περιπλάνηση για να καταλήξει σε μια σειρά βιαιοτήτων και σεξουαλικών σκηνών. Με το πέρασμα του χρόνου η αισθητική πρόταση γίνεται πιο βίαια  και ακραία. Με πλάνα που προσφέρονται σε αρνητικό, έχουμε σκηνές με ζόμπι και φρίκη. Μου άρεσε πολύ η μετατροπή στο τέλος σε γουρουνιού στο του βασικού ήρωα.

Η νέα ζωή

Η νέα ζωή

ΕΝΑ ΑΝΑΤΡΕΠΤΙΚΟ ΣΙΝΕΜΑ

Το σινεμά του Γκραντριό   δεν μπορείς να το εξηγήσεις με όρους κριτικούς γιατί  θα παραπλανήσεις τους  αναγνώστες. Το βιώνεις και μεταφέρεις στους άλλους εικόνες και εντυπώσεις πραγματικού.Μπορεί να περιγράψεις  εικόνες  αλλά κι αυτές δύσκολα γίνονται αντιληπτές. Μέγας ανατρεπτικός δημιουργός ,που έχει συλλάβει πλήρως την παγκόσμια ψυχολογική και  κοινωνική κατάσταση. Πέραν μιας «προωθημένης» και «επιθετικής» αισθητικής, σαφώς το περιεχόμενο  των ταινιών του αποτελεί μια ακτινογραφία  των φαντασιακών ,των διαταραγμένων ψυχισμών  και της διάσπασης της προσωπικότητας των ανθρώπων. Είναι ιδίως ο μέγας καταγραφέας της αποξένωσης αλλά και της  κλινικής της μορφής. Φιλόσοφος  της βίας, αλλά με περισσότερα διανοητικά εργαλεία.

ΤΟ ΞΕΠΕΡΑΣΜΑ ΤΗΣ ΑΠΟΞΕΝΩΣΗΣ

Για την Πέννυ  Μπούσκα και τον Κοινό τόπο  (που είναι και μια μαθηματική έννοια) τα γράψαμε.Αποδίδει  υπέροχα αυτή την αποξένωση από τον ίδιο τον εαυτό μας.Θα περιμένουμε  και τις επόμενες δουλειές  της,γιατί έχει πράγματα να μας πεί,ιδίως για την αλλοτρίωσή μας. ΄Οσοι τολμηροί – όπως η ηρωίδα Ιωάννα-ξεπερνούν την αποξένωση με τον εαυτό τους, μπορούν να ησυχάζουν ,βρίσκουν τις επιλογές τους.Να το προσέξουμε αυτό το φίλμ.

Suntan

Suntan

Στο ίδιο μοτίβο περίπου κινήθηκε και η ΄Αντζελα Ισμαήλου  Η πόλη της σιωπής, με την ηρωίδα της πολλαπλά διασπασμένη, αδύναμη να ξεφύγει από τον ίδιο της τον εαυτό. Φυσικά  εδώ μπορούμε να ανθολογήσουμε και το  Suntan  του Αργύρη Παπαδημητρόπουλου ,που αναφέρεται στην ιστορία ενός μοναχικού γιατρού σε ένα νησί  και του παθιασμένου έρωτά του με μια κοπέλα που τον  σέρνει στην απόλυτη ψυχοπαθολογία. ’Εγραψα ήδη  για την Ευτυχία του Χρήστου Πυθαρά, όπου ακριβώς το μότο Ξένοι μέσα στον εαυτό μας  ταιριάζει απόλυτα. Η ηρωίδα δεν μπορεί να ωριμάσει ποτέ και να ξεχωρίσει  το παιγνίδι της απόκρυψης ,την ηδονή από την ψευδαίσθηση που η ίδια λαμβάνει, την διαδικασία της αποπλάνησης ,με τον έλεγχο όλου αυτού του διανοητικού υλικού. Η υπερσυσσώρευση του τελευταίου οδηγεί στην παράνοια  με την παραγωγή πανικών, που έρχονται από τους  φόβους της αποξένωσης.(Κάτι τέτοιο συμβαίνει  και στον ήρωα του Πολάνσκι στον ΄Ενοικο).

Ευτυχία

Ευτυχία

 ΟΙ ΑΛΛΕΣ ΕΚΔΟΧΕΣ

Και το Αγάπη-αγάπη-αγάπη  του Ζάππα μας μιλάει για ένα ανάλογο θέμα. Το Ξένοι μέσα στον εαυτό μας επιχειρεί να βρεί ένα αντίδοτο .Την αγάπη. Ωστόσο και ο ίδιος ο σκηνοθέτης  θέτει το ερώτημα. Αρκεί άραγε η αγάπη  να λύσει ένα τεράστιο και οργανωμένο πρόβλημα. Αν δεν αρκεί,  πρέπει να κάνουμε  μια απομίμησή της ,να την σκηνοθετήσουμε (Imitation of life που θάλεγε  ο Ντάγκλας Σέρκ).Ωστόσο, αυτή η συνήθεια, το να παίζουμε  δηλαδή θέατρο,(βλέποντας τους εαυτούς μας )είναι κι αυτό μια μορφή  σχιζοφρένειας και διάσπασης. Eπιδερμικά θίγει τα θέμα Ξένοι μέσα στον εαυτό μας το Short fuse. Ωστόσο  αυτό το μότο το συνάντησα ταχτικά .Κι αν με ρωτήσετε, είναι το ισχυρό φιλοσοφικό αίτημα  του σήμερα..

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s