«ΕΦΥΓΕ” Ο ΙΤΑΛΟΣ ΣΚΗΝΟΘΕΤΗΣ ΤΟΝΙΝΟ ΒΑΛΕΡΙ


Τονίνο Βαλέρι

Τονίνο Βαλέρι

Του Κώστα Τσιναρίδη

Πέθανε την Πέμπτη 13/10 σε ηλικία 82 ετών ο Ιταλός σκηνοθέτης και σεναριογράφος Τονίνο Βαλέρι, από τους σημαντικότερους στην κατηγορία του σπαγγέτι-γουέστερν και από τους τελευταίους επιζώντες εκείνης της κινηματογραφικά ηρωικής εποχής.

Ξεκίνησε την καριέρα του ως σεναριογράφος και βοηθός σκηνοθέτης σε πρώιμα giallo θρίλερ των αρχών της δεκαετίας του ’60. Καθοριστική υπήρξε η συνεργασία του με τον Σέρτζιο Λεόνε στις ταινίες Για μια χούφτα δολλάρια (1964) και Μονομαχία στο Ελ Πάσο (1965). Ο Βαλέρι υιοθέτησε την κριτική ματιά του δασκάλου του πάνω στο γουέστερν και αντιλήφθηκε τη δημιουργία μιας νέας υποκατηγορίας, του σπαγγέτι-γουέστερν. Το 1966 πέρασε στην αυτόνομη σκηνοθεσία με το γουέστερν Η ηδονή του φόνου, με εμφανείς τις επιρροές από το στυλ του δασκάλου του. Ακολούθησε το 1967 η Εκδίκηση Μέχρι Θανάτου, ένα από τα σπουδαιότερα σπαγγέτι-γουέστερν. Οι προθέσεις των παραγωγών ήταν να εκμεταλλευτούν τη χημεία των δύο πρωταγωνιστών, Λι Βαν Κλιφ και Τζουλιάνο Τζέμα, αλλά ο Βαλέρι πήγε πολύ πιο μακριά, σε ένα σχόλιο για την απομυθοποίηση του ηρωικού αμερικανικού γουέστερν και την αντικατάσταση του από το κυνικό ιταλικό. Η ταινία ήταν το πιο επιτυχημένο γουέστερν της χρονιάς και του έφερε την αναγνώριση που χρειαζόταν. Στο επόμενο γουέστερν του, τον Κυνηγό των Εφτά Συμμοριών (1969), εισήγαγε και τον πολιτικό προβληματισμό για την Ιταλία της εποχής του, χρησιμοποιώντας παραβολικά τις δολοφονίες των Αμερικάνων Προέδρων Γκάρφιλντ και Κένεντι.

Ο κυνηγός των εφτά σαμουράι

Ο κυνηγός των εφτά συμμοριών

Ύστερα από τις παραπάνω επιτυχίες, ο Βαλέρι αποφάσισε να κάνει την υπέρβαση με τη σκηνοθεσία του ψυχολογικού δράματος Ένα κορίτσι που λεγόταν Τζούλιο (1970), βασισμένου στο ομώνυμο μυθιστόρημα της Μιλένα Μιλάνι που προκάλεσε σάλο λόγω της περιγραφής των συνθηκών και των διαδικασιών “ομοφυλοφιλοποίησης”. Η ταινία ήταν υποψήφια για τη Χρυσή Άρκτο στο Φεστιβάλ Βερολίνου και θεωρείται από τις πιο αντιπροσωπευτικές του προβληματισμού πάνω στη σεξουαλική απελευθέρωση.

Ύστερα από ένα σύντομο διάλειμμα πάνω στο giallo θρίλερ με το Αγαπητέ μου Δολοφόνε (1972), όπου τίμησε την πρώτη του κινηματογραφική περίοδο, επέστρεψε και πάλι στο γουέστερν με το Ήταν ήρωες και τους έλεγαν καθάρματα (1972), μια μεταφορά της ίντριγκας του Και οι 12 ήταν καθάρματα (1967) στην Άγρια Δύση. Και την επόμενη χρονιά υπέγραψε την πιο γνωστή του δημιουργία, το θρυλικό σατιρικό γουέστερν Το όνομά μου είναι Κανένας, σε συσκηνοθεσία με τον φίλο και δάσκαλό του Σέρτζιο Λεόνε. Δε θα ήταν καθόλου υπερβολικό να χαρακτηρίζαμε αυτή την εύθυμη και ταυτόχρονα κριτική σάτιρα της φόρμας ενός από τα πιο αγαπημένα κινηματογραφικά είδη ως το πιο φιλοσοφημένο γουέστερν που γυρίστηκε ποτέ.

Ύστερα από μερικές αναπόφευκτες αποτυχίες που προέκυψαν από τον διάχυτο αντικομφορμισμό της δεκαετίας του ’70, ο καταξιωμένος Βαλέρι πέρασε στην τηλεόραση με κλασικίζουσες σειρές και τηλεταινίες, επιστρέφοντας σποραδικά και στη μεγάλη οθόνη. Ξεχωρίζουν η περιπέτεια Συντριβή (1987) και το δράμα Όμορφη Θέα (1997), μια διασκευή της γνωστής Μαντάμ Μπάτερφλαϊ σε σενάριο του Ιάπωνα σκηνοθέτη Κον Ιτσικάβα. Και στις δύο ταινίες ο Βαλέρι αποτίιει φόρο τιμής στην ανατολική φιλοσοφία και στις ιαπωνικές κινηματογραφικές επιρροές που αποτέλεσαν τις πρωταρχικές εμπνεύσεις για το σπαγγέτι-γουέστερν.

Ανενεργός τα τελευταία 20 χρόνια, ο Βαλέρι “έφυγε” τελικά έχοντας αφήσει το στίγμα του ως αθόρυβος εκπρόσωπος ενός κινηματογράφου παραγνωρισμένου αλλά λαϊκού και ταυτόχρονα διανοητικού.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s