«ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΤΟ ΗΦΑΙΣΤΕΙΟ»


(αναδημοσίευση από την «ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ»,5/9/2016

 ΤΟ ΣΙΝΕΜΑ «ΣΗΜΑΔΕΥΕΙ» ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΕΠΟΧΗΣ

΄Κάτω από το ηφαίστιο

Κάτω από το ηφαίστιο

 του Αλέξη Ν. Δερμεντζόγλου

Από την περασμένη Πέμπτη έφθασε η προβολή σε επανέκδοση του αριστουργήματος του Τζον Χιούστον Κάτω από το ηφαίστειο (1984). Υπήρχε πάντα το ομώνυμο μυθιστόρημα του Μάλκομ Λόουρι, δύσκολο να γίνει ταινία, αλλά ο μέγας Χιούστον το ανέλαβε και όχι απλά το διεκπεραίωσε εξαιρετικά, αλλά του έδωσε και μια υπέροχη, οπτική δομή με δύο σπουδαίους σταρ.  Η μυθοπλασία μας μεταφέρει στα 1939 η ημέρα των νεκρών στο Μεξικό. Ένας αλκοολικός αλλά και διανοούμενος και το τέλος εποχής (εδώ στην κυριολεξία το ειδικό (προσωπική ιστορία) καταπίνεται από το γενικό). Όλοι  βρίσκονται στην κυριολεξία σ’ ένα πασιφανές τέλος εποχής. Ο παγκόσμιος πόλεμος με εξαετή διάρκεια θα δημιουργήσει νέα σύνορα, νέες ανάγκες, μεγάλες ανακατατάξεις σε ιδεολογικό και πολιτικό επίπεδο. Όχι μόνον θα σημάνει την αρχή του τέλους της αποικιοκρατίας, αλλά θα δημιουργήσει τα δύο μεγάλα αντίπαλα ιδεολογικά συστήματα, εκατομμύρια άνθρωποι θα σαρωθούν, πόλεις θα διαλυθούν, ροδίζει η αυγή των ατομοβομβών!

 

ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ

Το θέμα, λοιπόν, είναι πως λογοτεχνία και σινεμά πρέπει να γνωρίζουν  να καταγράψουν εύστοχα εκείνο το μεσοδιάστημα που οδηγεί στο τέλος εποχής σε όλα τα επίπεδα, που μπορεί να ταυτίζονται είτε με το τέλος της αθωότητας είτε και με το φινάλε των ιδεολογιών, του έρωτα, της γεωγραφίας (όπως δηλώνει και ο δικός μας Αγγελόπουλος).

Τέλος εποχής

Τέλος εποχής

Το σινεμά αξιοποίησε πολλές φορές εξαιρετικά αυτό το τέλος εποχής με σημαντικές και αξιόλογες ταινίες. Τιμώντας πρώτα τη χώρα μας, θα βρούμε αυτό το θέμα σε μερικές εξαιρετικές ταινίες. Εξάλλου, και ο τίτλος του γνωστού φιλμ του Αντώνη Κόκκινου το δηλώνει. Τέλος εποχής με την παρέα να χάνεται στη διάρκεια της  δικτατορίας και να επανενώνεται θλιβερά πολύ αργότερα.  Χαρακτηριστική είναι η δημιουργία του Νίκου Γραμματικού Οι απόντες με χαρακτηριστικό τίτλο. Είναι η ιστορία των ονείρων μιας ολόκληρης γενιάς και της πλήρους διάψευσής τους με  τη συναισθηματική, ιδεολογική προδοσία και  την αλλοτρίωση να καταλαμβάνουν τους ήρωες.

Οι απόντες

Οι απόντες

ΤΡΕΙΣ ΑΠΟ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟ

Ωστόσο, ο Θόδωρος Αγγελόπουλος κατέχει τον μέγιστο λόγο πάνω σ’ αυτό το θέμα. Στο έξοχο Ταξίδι στα Κύθηρα όχι μόνον προλέγει και προφητεύει την αρχή μιας μεγάλης εθνικής κρίσης στη χώρα μας, αλλά σημειώνει και το τέλος των ιδεολογιών. Ο συγκλονιστικός Μελισσοκόμος του καταγράφει το τέλος του έρωτα, της γεωγραφίας και ιδίως του σινεμά. Και φθάνει το συγκλονιστικό Βλέμμα του Οδυσσέα (χαρακτηριστικά του πλάνα με το γκρεμισμένο άγαλμα του Λένιν μέσα σ’ ένα  πλοίο καταγράφει όχι μόνον το τέλος των ιδεολογιών αλλά και της χώρας μας. (Θυμηθείτε την αξέχαστη φράση που εξακοντίζει ο Βέγγος Η Ελλάδα πεθαίνει αλλά πεθαίνει αργά.

Το βλέμα του Οδυσέα

Το βλέμμα του Οδυσσέα

ΔΥΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΤΑΛΙΑ

Θα περάσω τώρα σε δύο κορυφαίες ιταλικές δημιουργίες. Από το μυθιστόρημα του Μαν προκύπτει Ο θάνατος στη Βενετία του Λουκίνο Βισκόντι. Λίγο πριν από τον Α’ παγκόσμιο πόλεμο ένας διακεκριμένος μουσικός (Ντερκ Μπόγκαρντ) υπό κατάρρευση  ταξιδεύει στη Βενετία για ανάρρωση και γοητεύεται από τη φιγούρα ενός πανέμορφου αγοριού. Επιδημία χολέρας, τα πάντα τελειώνουν, ο άνδρας πεθαίνει, το μακιγιάζ πάνω στο πρόσωπό του λιώνει. Είναι το τέλος εποχής για την Ευρώπη με τον πόλεμο να έρχεται, αλλά και το τέλος της σκηνοθεσίας, της αναπαραγωγής του ίδιου του σινεμά.

Θάνατος στη Βενετία

Θάνατος στη Βενετία

Τη δεκαετία του `70 επίσης φθάνει μια άκρως πολύκροτη ταινία από έναν δημιουργό όπως ο Μάρκο Φερέρι που, όντας κι αυτός προφητικός, είχε προβλέψει το τέλος πολλών πραγμάτων και καταστάσεων. Με την ταινία- σκάνδαλο, λοιπόν, Το μεγάλο φαγοπότι αναφέρεται στο τέλος του σύγχρονου πολιτισμού μας, στην ανατίναξή του, στο λάθος της υπερκατανάλωσης, στη φρίκη της ανίας.

 Ο ΛΕΝΙΝ ΚΑΙ Η ΓΙΟΥΓΚΟΣΛΑΒΙΑ

Από  τη Γερμανία το πασίγνωστο Αντίο Λένιν αναφέρεται στο τέλος του τείχους του Βερολίνου και στο άνοιγμα μιας νέας εποχής με το φινάλε του υπαρκτού σοσιαλισμού που κατεδαφίστηκε ραγδαία.  Υπάρχουν, όμως, και χώρες που κατεδαφίζονται  αστραπιαία, όπως έγινε με την πρώην Γιουγκοσλαβία. Υπάρχει  πάντα η βραβευμένη πολύωρη συγκλονιστική ταινία του Εμίρ Κουστουρίτσα Underground με το τέλος χαρακτηριστικό με ένα κομμάτι γης που αποκολλάται.  Τη δεκαετία του `90 μετά από σφαγές, βομβαρδισμούς και παραγωγή φονικών η ομοσπονδία διαλύεται και ο Εμίρ με αξιοπρέπεια κλαίει πάνω στα αποκαΐδια αυτού του δράματος.

Underground

Underground

Και φυσικά αν πάμε στο μεσοπόλεμο, θα συναντήσουμε πολλά εξαιρετικά και διεισδυτικά φιλμ, που καταγράφουν όλα εκείνα τα νοσηρά φαινόμενα που καταχωρούνται σε διάφορες ταινίες σχετικά με τη Γερμανία εκείνης της εποχής: Η δημοκρατία της Βαϊμάρης, η Ρόζα Λούξεμπουργκ, ο πληθωρισμός, η ανάδειξη του Χίτλερ, η νύχτα των κρυστάλλων προσφέρονται εξαιρετικά μέσα από τις εικόνες του σινεμά.

Η ΓΕΡΜΑΝΙΑ ΣΤΟ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟ

Η άνοδος του ναζισμού και ο Β’  παγκόσμιος  πόλεμος, που εκκίνησε την 1η Σεπτεμβρίου του 1939 με την εισβολή των Γερμανών στην Πολωνία, διέλυσαν κάθε ίχνος του παραδοσιακού τρόπου ζωής. Ο θαυμαστός νέος κόσμος που επαγγέλθηκε ο Φίρερ έφθασε με δολοφονικό τρόπο  για να καταλογιστεί έτσι το οικτρό τέλος ενός εκτρωματικού ονείρου. Η Γερμανία διαλύθηκε, πολλές χώρες (όπως και η δική μας) πλήρωσαν βαρύ φόρο τιμής. Η Χιροσίμα και το Ναγκασάκι πλήρωσαν τον εφιάλτη του λεγόμενου αστραπιαίου πολέμου. Πολύ καλές ταινίες έρχονται από πολλές πλευρές. Θυμίζω το Μ ο δράκος του Ντίσελντορφ του Φριτς Λανγκ που καταγράφει την εγκληματική νοσηρότητα της εποχής ως τη ροπή προς την αυτοδικία (λαϊκά δικαστήρια).

Ν Ο δράκος του Ντίσελντορφ

Μ  ο δράκος του Ντίσελντορφ

ΤΟ «ΑΥΓΟ» ΤΟΥ ΝΑΖΙΣΜΟΥ

Ο Μπομπ Φόσε στο οσκαρικό μιούζικαλ Καμπαρέ θα αναφερθεί στη ναζιστική περίοδο του μεσοπολέμου με υπαινιχτικό τρόπο. Η εποχή των καμπαρέ και της διασκέδασης μέχρι κραιπάλης τελειώνει οριστικά. Ο Ίνγκμαρ Μπέργκμαν θα μας προσφέρει το συγκλονιστικό, έγχρωμο φιλμ Το αυγό του φιδιού. Η μυθοπλασία μας μεταφέρει στα 1923 στη γεμάτη προβλήματα Γερμανία, όπου συμβαίνουν μια σειρά φόνων. Αφού μαθαίνουμε για κάποια τραγικά γεγονότα, πληροφορούμαστε για την ύπαρξη φρικωδών επιστημονικών πειραμάτων που γίνονται σε μικροκλίμακα πάνω σε μικρές ομάδες ανθρώπων. Ο επιστήμονας που τα διευθύνει  προαναγγέλλει σε λίγα χρόνια ότι αυτά τα πειράματα θα εφαρμοστούν μαζικά.  Η αναφορά στο Άουσβιτς και στα τρομερά πειράματα των Γερμανών στα κολαστήρια του θανάτου είναι φανερή και συγκλονιστική.

Το αυγό του φιδιού

Το αυγό του φιδιού

Να τελειώσω με μια δραματική κομεντί από τον Τζον Ίρβιν, το Ένας μήνας στη λίμνη  με τους Βανέσα Ρέντγκρέιβ, Έντουαρντ Φοξ. Η μυθοπλασία μας μεταφέρει στη μαγευτική λίμνη του Κόμο της Ιταλίας, όπου κάνουν διακοπές κάθε καλοκαίρι Βρετανοί. Ο πόλεμος θα τις διακόψει αλλά δεν θα διαλύσει το αίσθημα και την επαφή. Τέλος εποχής, λοιπόν, αλλά  ένωση ανθρώπων. Ιδού και κάτι το ελπιδοφόρο.

 

 

 

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s