ΟΤΑΝ ΕΝΩΘΟΥΝ ΤΑ ΑΚΡΑ


κριτική του Κωνσταντίνου Σαμαρά από το Cine.gr για τον ΚΟΚΚΙΝΟ ΚΥΚΛΟ

KOKKINOS KYKLOS««Ο Βούδας πήρε μια κόκκινη κιμωλία, έσυρε έναν κύκλο και είπε: Όταν οι άνθρωποι πρέπει να ξανασυναντηθούν κάποτε, ό,τι κι αν τύχει στον καθένα απ’ αυτούς, όσο διαφορετικούς δρόμους κι αν ακολουθούν, την ημέρα που πρέπει αναπόφευκτα θα ξανασμίξουν μέσα στον κόκκινο κύκλο». Ο Ζαν Πιέρ Μελβίλ παραπέμπει στον Ράμα Κρίσνα κι εγώ επιστρέφω στο υπέροχο σύμπαν ενός εκ των «παππούδων» της νουβέλ βαγκ. Φόρος τιμής στον δάσκαλο, λοιπόν, στον πρώην τυχοδιώκτη, λαθρέμπορο και γενναίο πολεμιστή, στον σκηνοθέτη που γύρισε ουσιαστικά 13 εκδοχές της ίδιας ταινίας, στην υπερφίαλη ιδιοφυΐα που κάποτε δήλωσε «Το γαλλικό σινεμά είμαι εγώ»!

Οι αντιφάσεις του Μελβίλ δεν σταματούν εδώ: αντιδιαλεκτικός και αντιδραστικός, ατομικιστής αλλά φιλοκομουνιστής, κυνικός, πεσιμιστής και θιασώτης της ανατολικής μεταφυσικής, ένα ιδεολογικό αλαλούμ που καθαγιάζεται στο χωνευτήρι μιας συνταρακτικής κινηματογραφικής φόρμας.

Λειτουργώντας ως επιτομή των ηρώων του γαλλικού νουάρ, το βλέμμα του Iβ Μοντάν και η ερωτική του αλληλεπίδραση με τον κατακτημένο στόχο αποδεικνύει οριστικά ότι η παρανομία δεν γίνεται «για να». Μέσα από την χαρά της παρέας (οι μελβιλικοί άντρες μοιάζουν με «καταραμένη» εκδοχή των «Εντιμότατων φίλων μου»), την ηδονή της τελετουργίας και το ξόρκισμα των προσωπικών φαντασμάτων απολαμβάνεται ως αυτοσκοπός. Το ίδιο βλέμμα λειτουργεί και σαν χαραμάδα προς τον ψυχολογισμό, που ο πρώιμα μοντέρνος Μελβίλ απεχθάνεται στις ταινίες του. Ο υπαινισσόμενος καημός του πρώην αστυνομικού είναι ανείπωτος, αφανέρωτος, άρα πιο ερεθιστικός για τον θεατή.

O ερωτικός καημός, από την άλλη, μετατρέπεται επίσης σε φετίχ, αλλά εντελώς ανεπιθύμητο. Πρόκειται για τις φωτογραφίες της γυναίκας που πρόδωσε τον Αλέν Ντελόν, αντανακλάσεις συναισθημάτων που ζητούν να κηδευτούν – γι’ αυτό και διογκώνονται… για να καταλήξουν στον κάλαθο των αχρήστων. Μοιάζει παράδοξο, αλλά η σωματική υπόσταση της ίδιας γυναίκας (τη βλέπουμε μόνο μια φορά) απεικονίζεται πολύ πιο «χάρτινη» και απρόσωπη, σαν κακέκτυπο του φωτο(αγιο)γραφικού της πορτρέτου. Εδώ ο Μελβίλ είναι σπαρακτικός μες την απλοϊκότητά του – ή το αντίστροφο, αν προτιμάτε. Είναι βεβαίως και ανυπόκριτα μισογύνης, χωρίς καν να απονέμει στο θηλυκό το ρόλο της «ανάπαυσης του πολεμιστή» ή της προσμένουσας Πηνελόπης. Μόνο στην τελευταία του ταινία, τον «Μπάτσο», θα αναβαθμίσει την Κατρίν Ντενέβ ως ικανή διαχειρίστρια σχέσεων και ισορροπιών.

Εκεί όπου μια κίνηση θεσπίζει κώδικα κι η ανταπόδοσή της προσδίδει σε αυτόν ιερή νομιμότητα, ο Μελβίλ κάνει επίδειξη αφηγηματική οικονομίας. Το πέταγμα του αναπτήρα είναι ένα μνημείο στιλ και αληθινής μαγκιάς, ένα συμβόλαιο αλληλεγγύης μεταξύ δύο φύσει κυνηγημένων. Το πέταγμα του όπλου είναι η επικύρωσή του, αλλά και το σήμα κατατεθέν μιας διακριτικής αντίφασης στη μελβιλική κοσμοθεωρία: μπορεί λοιπόν να νικηθεί η μοναξιά; Μπορούν να ενωθούν οι παράλληλες τροχιές, ή απλώς τέμνονται, για να επιστρέψουν σύντομα στην εμμονοληψία του Μοντάν; Ειδικότερα στα 5 λεπτά που ενώνουν τα δύο πλάνα, η αμφιταλάντευση είναι εμφανής στα βλέμματα των ηρώων, τη μουσική υπόκρουση και τις κινήσεις της κάμερας. Η ψυχρή, ελαφρά απόκοσμη φωτογραφία καταδεικνύει πόσο επίπονη είναι η παραμικρή προσέγγιση. Τελικά, ο Μελβίλ πιστεύει ότι η φιλία δεν είναι αντίδοτο στη μοναξιά, αλλά ένα κάποιο καταπραϋντικό της.

Ίσως εδώ να βρίσκονται κρυπτογραφημένοι οι κανόνες του μελβιλικού σύμπαντος. Σε μια παρτίδα μπιλιάρδου, ενός παιχνιδιού που εξαρτάται εν πολλοίς από την τύχη/μοίρα και δεν διαθέτει τρύπες/διεξόδους. Μιλώντας με τους ίδιους όρους, κάθε μπάλα έχει ίσο βάρος, άρα η διάκριση καλών-κακών είναι απολύτως καταργημένη – δεν υπάρχει καν συμπάθεια προς την πλευρά των παρανομούντων, όλα είναι συγκρούσεις και καραμπόλες σε έναν αφιλόξενο και απαθή κόσμο. Ο Μελβίλ τον απεικονίζει με μια υπέροχη φιλμική γεωγραφία, αλαφροΐσκιωτη και παραπλανητική, αποκορύφωμα της οποίας αποτελεί το δάσος – νοητός «κόκκινος κύκλος» του φινάλε. Το φιλμ είναι στο σύνολό του ένα στιλιστικό κομψοτέχνημα νεκρικών ρυθμών, το οποίο ωστόσο δε συνιστώ στους «τηλεοπτικοποιημένους» οφθαλμούς: κάτι θα χάσουν, κάπως θα ενοχληθούν και δεν θα καταλάβουν το γιατί.»

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s