Ο ΚΥΡ ΑΛΕΚΟΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΙΝΕΜΑ


(αναδημοσίευση από την ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ»,29/8/2016)

25 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ

Πολυτεχνίτης και ερημοσπίτης

Πολυτεχνίτης και ερημοσπίτης

του Αλέξη Ν. Δερμεντζόγλου

Εφόσον μάθαμε να μετρούμε τον αέναο  χρόνο με αιώνες, δεκαετίες και διάφορες άλλες υποδιαιρέσεις του, σίγουρα είναι ένας σημαντικός σταθμός ότι φθάσαμε στο ένα τέταρτο του αιώνα από τότε που μας έφυγε ο Αλέκος Σακελλάριος, ο αγαπημένος κυρ- Αλέκος (28 Αυγούστου 1991). Μερικά πράγματα δεν είναι υπερβολή. Με τις ταινίες του διασκέδασαν και διασκεδάζουν ακόμα όλοι οι Έλληνες.  Οι γονείς και οι παππούδες με την παρακολούθησή  τους στις αίθουσες και οι υπόλοιποι μέσω της τηλεόρασης.  Η μικρή οθόνη έχει μετατρέψει αυτόν και το έργο του αθάνατο. Δεν είναι, όμως, μόνον μια τηλεοπτική ιστορία. Είναι πάνω απ΄ όλα η αξία του δημιουργού. Τι σημαίνει ακριβώς διαχρονικά φιλμ; Μα το να αφουγκράζεσαι το DNA του Έλληνα, τα στερεότυπα, τις δεσμεύσεις και τις στρεβλώσεις του. Ο κυρ- Αλέκος  δεν χαρίστηκε σε κανέναν και σε καμία.

ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΑ ΜΙΚΡΟΑΣΤΟΥ

Μπορεί σε μια επιπόλαια και πρωτογενή ματιά το έργο του να δείχνει πολιτικά ορθό, αλλά μέσα από τα ευτυχισμένα φινάλε ανακαλύπτεις ένα αγκάθι, μια κακία, μια πικρία τελικά.  Η απομυθοποίηση του Έλληνα μικροαστού αλλά και του λαϊκού τύπου, η φαινομενολογία της γειτονιάς, το συμφέρον που  κρύβεται τις περισσότερες φορές πίσω από ένα φωτογενές πρόσωπο διαυγάζουν στο έργο του. Μα είναι και οι συμβάσεις της ελληνικής οικογένειας, του εθιμικού δικαίου που «δένουν» με αλυσίδες τους ήρωές του. Όλοι υποταγμένοι στο νόμο της γειτονιάς, της παρέας, της οικογένειας. Καμιά πρόκληση δεν επιτρεπόταν, όλα απαιτούνταν να γίνονται με τη σειρά. Κι αν είσαι και παπάς, με την αράδα σου θα πας. Κι αν έχεις βρει το ταίρι σου και είσαι άνδρας, πρώτα η αδελφή σου θα παντρευτεί και μετά εσύ. Κι αν δεν τα καταφέρεις, θα μείνεις στη μοναξιά να κλαις τη μοίρα σου.

Τα κίτρινα γάντια

Τα κίτρινα γάντια

ΕΠΙΘΕΣΗ ΣΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥΣ

Πολύ αργά για ήρωες ή η κόλαση είναι για τους ήρωες; Ο ηρωισμός στην καθημερινή ζωή δεν μπορεί να μετρηθεί μπρος στην απάτη και το ψέμα του άλλου. Πέρα, λοιπόν, από τα στερεότυπα της καθημερινής ζωής, υπάρχει και η πολιτική αλλά ποια πολιτική; Είναι δυνατό ο κυρ- Αλέκος πριν από 60 και βάλε χρόνια να περιέγραψε το διαχρονικό φαινόμενο της σήψης του σήμερα; Είναι μπορετό, όταν  έχει να κάνει με δημιουργίες του επιπέδου  του, προερχόμενες από διεισδυτικά σενάριά του. Δεν είναι μόνον Ο Θανασάκης ο πολιτευόμενος (1964) που απομυθοποιεί την εικόνα του φιλόδοξου, μελλοντικού  Έλληνα πολιτικού.

Θανασάκης ο πολιτευόμενος

Θανασάκης ο πολιτευόμενος

Προσωπικά θα μείνω στο Ένας ήρωας με παντούφλες (1958) με τον εκπληκτικό Βασίλη Λογοθετίδη. Αυτή είναι μία από τις πλέον πεσιμιστικές ελληνικές ταινίες όλων των εποχών. Γυρισμένη ακριβώς την εποχή του Κωνσταντίνου Καραμανλή, όπου αρχίζει η μικρή ανάπτυξη και η ελάχιστη ευμάρεια, καταγράφει έναν κόσμο πολλαπλών διαπλοκών, όπου κανένας άξιος δεν βρίσκει τη θέση του  που του αξίζει, δεν λαμβάνει έστω  και τιμητική ανταπόδοση, ακόμα και ο ηρωισμός διατίθεται για πούλημα. Ο Λογοθετίδης ίσως κάνει τον καλύτερο ρόλο της καριέρας του και συγκλονίζει με το φινάλε του.

΄Ενας ήρωας με παντούφλες

΄Ενας ήρωας με παντούφλες

Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΜΦΥΛΙΟΥ

Ο κυρ- Αλέκος πάντως είχε στο μυαλό του και την περίπτωση, την πιθανότητα  εμείς οι Νεοέλληνες να χρειαζόμαστε ένα καινούριο μάθημα για να νιώσουμε τι σημαίνει ελευθερία, Αντίσταση, αγώνας. Έτσι, στην τρίτη κιόλας – και μάλιστα αριστουργηματική- ταινία του Οι Γερμανοί ξανάρχονται (1948) τοποθετεί το δυνατό ερώτημα: Τι θα γινόταν, αν ξαναπέφταμε σε δεύτερη σκλαβιά; Οι προβληματισμοί του είναι ιδιαίτερα σοβαροί, γιατί δεν αφορούν μόνον σε θεωρητικά θέματα αλλά και στην ουσία. Είναι νωπή ακόμα η τραγική ιστορία των Δεκεμβριανών, ενώ ο εμφύλιος πόλεμος έχει ήδη ξεκινήσει.

Η ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙ

Ο Σακελλάριος δεν έβαζε απλοϊκά διλήμματα ή ηθικολογικές προτάσεις. Απλά θέτει μια ουσιώδη πρόταση που αφορά στην ενότητα που δεν ήλθε ποτέ, γιατί όταν η χώρα εξήλθε το `50 κατεστραμμένη, χρόνια αργότερα βυθίστηκε στο χρέος. Και μια και αναφέρθηκα σε πολιτική και πολιτικούς, η άποψή του είναι σαφής. Στο πασίγνωστο Υπάρχει και φιλότιμο (1965) ο Κωνσταντάρας τοποθετεί, πέραν όλων των διαπλοκών, μιζών, ψεμάτων, το θέμα της αξιοπρέπειας. Ο βασικός ήρωας, ο περιβόητος Μαυρογιαλούρος, εμπλέκεται με τους κομματάρχες σε μια διαδικασία συναλλαγών. Τελικά, όμως, αναγνωρίζοντας τη γελοιότητά τους, αποφασίζει να παραιτηθεί, που είναι κατά τον γράφοντα και η ουσιαστικότερη πράξη της ζωής του.

Υπάρχει και φιλότιμο

Υπάρχει και φιλότιμο

ΚΑΛΕΣ ΗΘΟΓΡΑΦΙΕΣ

Και φυσικά ο κυρ- Αλέκος είναι πολύ τσουχτερός, όταν αναφέρεται στην υποκρισία, στην καταπίεση της ελληνικής κοινωνίας και στην υποταγή στα διάφορα στερεότυπα. Έτσι, αξίζει να σημειωθούν οι κοινωνικές οικογενειακές ηθογραφίες του Ένα βότσαλο στη λίμνη (1952) και Σάντα Τσικίτα (1953) με το ζεύγος Λογοθετίδη, Λιβυκού. Τραγική σάτιρά του το Δεσποινίς ετών 39 (1954), που είναι συγκλονιστική, τραγική και δεν έχει σε τίποτα να ζηλέψει από τις ανάλογες, ιταλικές σάτιρες. Είναι για μένα ένα «κατάμαυρο», πικρό φιλμ, που καταγράφει μια κοινωνική αλλά και ψυχολογική αλήθεια.

΄Ενα βότσαλο στη λίμνη

΄Ενα βότσαλο στη λίμνη

ΦΑΟΥΣΤ ΚΑΙ ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΑ

Στο θέμα των σχέσεων, βέβαια, Ο φίλος μου ο Λευτεράκης (1963) διαθέτει συναρπαστικές ανατροπές, αλλά έχει και λίγο ηθικολογικά ή πολιτικά ορθά στοιχεία. Και από εκεί και μετά μπορούμε να μιλήσουμε για την εξαιρετική πολυφωνία στη θεματολογία του. Στο Αλίμονο στους νέους με τον Δημήτρη Χορν  η αναφορά στην περίπτωση του Φάουστ δεν είναι μόνον φανερή αλλά και ενδιαφέρουσα στις αντιστοιχίες της. Στο Ξύλο βγήκε απ’ τον παράδεισο, που αποτέλεσε και μεγάλη εμπορική επιτυχία, σμίγει τους Βουγιουκλάκη- Παπαμιχαήλ σε ένα σενάριο μάλλον αναμενόμενο. Μου άρεσε πολύ  στην ταινία δρόμου Λατέρνα, φτώχεια και φιλότιμο (1955) που, λόγω της επιτυχίας της συνεχίστηκε  ως  Λατέρνα, φτώχεια και γαρύφαλλο (1958).

Το ξύλο βγήκε από τον παράδεισο

Το ξύλο βγήκε από τον παράδεισο

ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΡΙΕΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ

Νομίζω πως ο Ηλίας του 16ου (1959) είναι ένα έξοχο φιλμ- σχόλιο για τους φτωχοδιάβολους της ελληνικής κοινωνίας. Και κλείνω με μια ταινία που αγαπώ  πολύ. Στο Δελησταύρου και υιός (1958) και πάλι με το Λογοθετίδη (ακολουθεί το ριμέικ του Γρηγορίου Υιέ μου υιέ μου) ο βασικός πρωταγωνιστής είναι τόσο συγκλονιστικός  ώστε ξεπερνάει σε ηθοποιία και τους ανάλογους Ιταλούς κωμικούς. Ωστόσο, πάνω απ’ όλα αυτά, στο φιλμ με συνταράσσει το άλλο, το ατυχές, η συγκυρία, η συνεχής ανακοπή της επιθυμίας του άντρα- ήρωα που υπερκαλύπτεται από την υπολογιστική γυναικεία φύση. Και μόνον αυτό το φιλμ να είχε υπογράψει ο Αλέκος Σακελλάριος, θα δικαιούνταν  ασφαλώς τον τίτλο του μέγιστου δημιουργού.

Δελησταύρου και υιός

Δελησταύρου και υιός

Υ.Γ. Σκηνοθέτησε συνολικά 52 ταινίες (πέρα από τηλεόραση) από το 1946 ως το 1986.

 

 

 

 

 

 

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s