77 ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ


(αναδημοσίευση από την ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ,21/8/2016)

«ΞΗΜΕΡΩΝΕΙ» ΤΟ ΠΟΙΗΜΑ ΤΗΣ …ΑΠΕΛΠΙΣΙΑΣ

DAYBREAK; LE JOUR SE LEVE

Του Αλέξη Ν.Δερμεντζόγλου

dermetzo@otenet.gr

Η έξοδος μόνον στην Αθήνα (δυστυχώς) του μυθικού γαλλικού κλασικού νουάρ Ξημερώνει (1939) του Μαρσέλ Καρνέ με τον Ζάν Γκαμπέν ,αποτελεί  ένα  μεγάλο κινηματογραφικό γεγονός και αξίζει τον κόπο να σημειωθεί. Η  ταινία γυρίστηκε τον Ιούνιο του 1939 σε σενάριο του Ζάκ Βιότ και διαλόγους του μέγα  ποιητή  Ζάκ Πρεβέρ.Ένα χρόνο αργότερα  η Γαλλία κατέρρευσε και υπέκυψε στους Γερμανούς. ΄Ετσι ή αλλιώς  το φίλμ είχε προβλήματα και νωρίτερα  και η προδοτική κυβέρνηση των δοσολόγων του Βισύ υπό του  Πεταίν το απαγόρευσε ως ανήθικο. Στα 1947 γυρίζεται το αμερικανικό ρημέηκ και πάλι  σε σενάριο Ζάκ Βιότ  και σκηνοθεσία  του Ανατόλ Λίτβακ. Στον κεντρικό ρόλο αντί του Ζάκ Γκαμπέν είναι ο Χένρυ Φόντα και ο ελληνικός τίτλος  μας μιλάει για μια Ατελείωτη νύχτα.΄Ολο το κλασικό φίλμ (αλλά και το ρημέηκ  του) αρχίζουν  με πυροβολισμό και αυτοκτονία του ήρωα και στην συνέχεια έχουμε μια σειρά αναδρομών στο παρελθόν(φλάς μπάκ) που δρούν επεξηγηματικά  μ΄ ένα πολύπλοκο μοντάζ.

Η ΜΕΓΑΛΗ ΚΡΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ

Στο τέλος η γαλλική ταινία  δείχνει την αυγή ,ενώ ο καπνός από τα δακρυγόνα καλύπτει τα πάντα. ΄Οσο μεσολαβούν τα γεγονότα, τα πλήθη από κάτω κραυγάζουν  συνέχεια υπέρ του Φρανσουά που σκότωσε την αγαπημένη του επειδή ένοιωσε πως τον εξαπάτησε .Μεταξύ των κατηγοριών, σε βάρος  της ταινίας, ήταν πως  υπέσκαπτε  το φρόνημα  του λαού και του στρατού. Ωστόσο η Γαλλία ,κατά την διάρκεια  του  μεσοπολέμου, γνώρισε μια τρομερή πολιτική και ηθική κρίση.(Δείτε και τις ταινίες Το ημερολόγιο μιας καμαριέρας ,Σταβίνσκι, Κίτρινη ταυτότητα). Ο φασισμός  εξαπλωνόταν  και ο ενθουσιασμός  για την δημιουργία  του Λαϊκού Μετώπου σύντομα  εξατμίστηκε. ΄Ενας πεσιμισμός  κατέλαβε και την τέχνη. Στον κινηματογράφο γυρίστηκαν ταινίες που αναφέρονταν στο πεπρωμένο , στην μοίρα.Δημιουργήθηκε το κίνημα του γαλλικού ποιητικού ρεαλισμού και του φαταλισμού με τονΠρεβέρ να πρωτοτυπεί στην ποιητική γραφή. Οι Μαρσέλ Καρνέ ,Ζάκ  Ρενουάρ ,Ζυλιέν Ντυβιβιέ, γύρισαν μια  σειρά εξαιρετικών ατμοσφαιρικών πεσιμιστικών ταινιών που έγιναν ένα σημείο αναφοράς στο σινεμά. Ο Μέγας Ρενουάρ  θα μας προσφέρει την Σκύλα (1931) και ο Φρίτς Λάνγκ ,που τον θαύμαζε, θα γυρίσει το ρημέηκ της  στα 1945 με δομή φίλμ-νουάρ  και τον ΄Εντουαρντ Τζ,. Ρόμπινσον  φανταστικό και τραγικό στον βασικό ρόλο.

Ηνεγάλη χίμαιρα

Η μεγάλη χίμαιρα

Ο ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ «ΚΑΝΟΝΑΣ ΤΟΥ ΠΑΙΓΝΙΔΙΟΥ»

Στα 1938 ,με πρωταγωνιστή τον Ζάν Γκαμπέν, έρχεται το Ανθρώπινο κτήνος ,ταινία ορόσημο σε όλα τα επίπεδα.Στα 1954 ο Λάνγκ  και πάλι θα δώσει το ρημέηκ του στο ομώνυμο στον ελληνικό τίτλο  φίλμ νουάρ.Στον βασικό ρόλο ο Γκλέν  Φόρντ  και ο πραγματικός τίτλος  Human desire . Η μεγάλη ώρα  του Ρενουάρ φθάνει  στα 1939,την ίδια δηλαδή χρονιά που  γυρίζεται   το Ξημερώνει .Φτάνει λοιπόν Ο κανόνας του παιγνιδιού που ψηφίζεται συνεχώς  ως η καλύτερη γαλλική ταινία όλων των εποχών.Ενοχλεί γιατί  επιτίθεται  στην υποκρισία της γαλλικής αστικής τάξης, θεωρείται πως κι αυτή υποσκάπτει το φρόνημα του λαού.

ΕΝΑ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΟ ΠΟΙΗΜΑ

Μα ποιος λαός; Οι πάντες στη Γαλλία  είναι εξουθενωμένοι από την διαφθορά την κρίση και τα διάφορα σκάνδαλα. Πέραν της μεγάλης ιδεολογικής αξίας του Ο κανόνας του παιγνιδιού προτείνει  συγχρόνως μεθόδους για την κινηματογραφική αφήγηση.

Ο κανόνας του παιχνιδιού

Ο κανόνας του παιχνιδιού

Κι αν σταχυολογήσει κανείς τα διάφορα ατμοσφαιρικά νουάρ ,που γυρίζονται εκείνη την εποχή,θα έχει πολλές  επιλογές. Στα 1937 ο Ζυλιέν  Ντιβιβιέ  υπογράφει  το Αλγέρι (Πεπέ Λε Μοκό) με τον Ζάν Γκαμπέν  στον βασικό ρόλο του τυχοδιώκτη και εγκληματία με κώδικες. Ο Ζάν Πιέρ Μέλβιλ  θα στηριχθεί πάλι σ΄ αυτόν τον χαραχτήρα για να πλάσει τους δικούς του ήρωες.Την ίδια χρονιά  ο Ζάκ Ρενουάρ  θα γυρίσει την Μεγάλη χίμαιρα .Δεν είναι μεν νουάρ  αλλά έξοχη ανθρωπιστική ,ποιητική, ντελικάτη, αντιπολεμική δημιουργία. Αναφέρεται  μεν στον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο αλλά είναι πολλαπλά διαχρονική.

Πεπέ Λε Μοκό

Πεπέ Λε Μοκό

ΡΟΜΑΝΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΠΕΛΠΙΣΙΑ

Θεωρώ  πως το 1938 είναι ορόσημο για τον παγκόσμιο κινηματογράφο. Τότε ο Μαρσέλ  Καρνέ σμίγει τους Ζάν Γκαμπέ ν ,Μισέλ Μόργκαν που έχουν μεγάλη χημεία (να σημειωθεί και η πραγματική παθιασμένη  ερωτική τους σχέση) και γυρίζει το μυθικό Λιμάνι των απόκληρων ,ένα αγαπημένο  ρομαντικό νουάρ γεμάτο  ομίχλες. Ο Ζάν  Γκαμπέν  παίζει τον ρόλο ενός λιποτάκτη. Η γνωριμία του με μια γυναίκα θα επανανοηματοδοτήσει την ζωή του. Ωστόσο το μοιραίο ,το πεπρωμένο επεμβαίνουν και πάλι. Δεν υπάρχει διαφυγή ,καμιά ελπίδα για το μεγάλο «όνειρο».Είναι από τις πιο  βαθύτατα πεσιμιστικές αλλά και ρομαντικές ταινίες όλων  των εποχών ,γεμάτη ποίηση και απελπισία.

Το λιμάνι των αποκλήρων

Το λιμάνι των αποκλήρων

Δεν είναι καθόλου τυχαίο ,κατά την άποψή μου, πως το  παλιό γαλλικό φίλμ-νουάρ παραμένει πάντα διαχρονικό ,εκφράζοντας την αδυναμία επέμβασης σ΄ ένα «πεπρωμένο» που όμως έχει διαμορφωθεί κάτω από  συγκεκριμένες κοινωνικές οικονομικές και πολιτικές συνθήκες. Βλέποντας τώρα το Ξημερώνει θα νοιώσετε αυτή την βαθύτατη πικρία για την ακαθόριστη αλλά υπαρκτή αδικία.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s