ΜΙΑ ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΧΩΡΙΣ ΑΥΤΟΥΣ


(αναδημοσίευση από την «ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ»,24/7/2016)

 ΑΝΤΟΝΙΟΝΙ ΚΑΙ ΜΠΕΡΓΚΜΑΝ: ΚΑΤΑΓΡΑΦΟΝΤΑΣ ΤΟ ΣΗΜΕΡΑ

΄Αγριες φράουλες

΄Αγριες φράουλες

του Αλέξη Ν. Δερμεντζόγλου

dermetzo@otenet.gr

 Και καθώς ο χρόνος περνάει, το προσεχές Σάββατο 30 Ιουλίου κλείνουν τα εννιά και περνάμε στα δέκα χρόνια από τότε που έφυγαν ταυτόχρονα οι Μικελάντζελο Αντονιόνι και Ίνγκμαρ Μπέργκμαν. Ο πρώτος ήταν 95 χρονών χωρίς δυνατότητα να μιλήσει τα τελευταία του χρόνια και ο δεύτερος 89. Στο σήμερα, πάνω από δύο αιώνες αθροιστικά από τότε που γεννήθηκαν, και οι δύο δεν αφορούν στο γράφοντα για λόγους επετειακούς αλλά βαθύτερης ουσίας. Πέρα από τις αυστηρά καλλιτεχνικές και αισθητικές τους αξίες, μας αφορούν άμεσα γιατί υπήρξαν διαχρονικοί φιλόσοφοι των σχέσεων. Με πολλές βραβεύσεις και οι δύο, με εννιά προτάσεις για Όσκαρ ο Μπέργκμαν, διακρίθηκαν  σε τέσσερις τουλάχιστον δεκαετίες, αυτές του `50,  `60, `70, `80. Έτυχαν της μεγάλης εύνοιας των κριτικών, αλλά το άξιζαν, μεγάλο μέρος του παγκόσμιου κοινού τους σεβόταν, ενώ στην Ελλάδα ήταν ιδιαίτερα αγαπητοί ειδικά στις νεανικές ηλικίες. Το πολύ ενδιαφέρον σ’ αυτή την ιστορία είναι πως όταν στις ημέρες μας επιθυμούμε να δούμε ταινίες πάνω στις σχέσεις, βλέπουμε πάντα δικές τους ταινίες.

Η έβδομη σφραγίδα

Η έβδομη σφραγίδα

ΚΛΕΙΣΤΟΦΟΒΙΑ ΚΑΙ ΦΙΛΜ- ΝΟΥΑΡ

Ο μεν Μπέργκμαν έκανε την ανατομία του μέσα σ’ ένα μεταφυσικό πλέγμα, όπου, βέβαια, η ευμάρεια της σοσιαλδημοκρατίας δημιουργεί βαθύτατα ψυχικά τραύματα στους ήρωες. Από την άλλη μεριά, ο Μικελάντζελο Αντονιόνι υπήρξε περισσότερο κοινωνιστής. «Μίλησε» οπτικά για την αλλοτρίωση, την αποξένωση και την αποστασιοποίηση (με την έννοια της αδυναμίας να πονέσουμε  τον άλλο, επειδή τα δικά μας προβλήματα μας υπερβαίνουν). Ο Μπέργκμαν είχε υιοθετήσει ένα στιλ βαριά εγκεφαλικό, κλειστοφοβικό, με πολύ λόγο. Ο Αντονιόνι, λάτρης του φιλμ- νουάρ, έδινε στις ταινίες του μια τέτοια αίσθηση υπόγειου μυστηρίου. Παράλληλα, η γραφή του ελλειπτική με νύξεις και βλέμματα, με κενά, με σημασίες στα ντεκόρ και με συμβολισμούς. Αν ο Μπέργκμαν αγαπήθηκε για τα ψυχοδράματά του, ο Αντονιόνι εκτιμήθηκε για τη σαφήνεια υπόδειξης των παραγόντων διάλυσης των ανθρώπινων σχέσεων. Είναι  η επιτυχία, το χρήμα, η αδυναμία επικοινωνίας, ο φθόνος του άλλου, η δυσκολία εύρεσης μιας ταυτότητας.

Κόκκινη έρημος

Κόκκινη έρημος

ΠΡΩΤΟΣ Ο ΧΑΝΕΚΕ

Σε συγκριτικό επίπεδο μόνον ένας σύγχρονος σκηνοθέτης στέκεται στο ύψος των δύο. Είναι ο Αυστριακός Μίκαελ Χάνεκε, που θεωρείται μεν φιλόσοφος της βίας, αλλά την αντιμετωπίζει ενταγμένη σ’ ένα δεδομένο πλαίσιο. Δυτικοευρωπαϊκή ευμάρεια, ανωνυμία,  ενοχές και αδυναμία λύσεων στα σύγχρονα προβλήματα. Δίπλα του στέκει σίγουρα ο Πολάνσκι, πέραν των 80 πλέον, που από τη δεκαετία του `60 ασχολείται με το θέμα των σχέσεων (Το μαχαίρι στο νερό). Βέβαια, είναι βαθύτατα πεσιμιστής, όπως το έχει δείξει και στη Νύχτα των βρικολάκων και στο Μωρό της Ροζ Μαρί. Φυσικά το ίδιο συμβαίνει και στο Τσάινατάουν.

Κραυγές και ψίθυροι

Κραυγές και ψίθυροι

Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΓΟΥΝΤΙ ΑΛΕΝ

Στις δημιουργίες του δείχνει ότι αποδέχεται πως το κακό θα επικρατήσει. Με αρκετή δυσκολία θα βρούμε άλλους σύγχρονους σκηνοθέτες που επεξεργάζονται το θέμα των σχέσεων. Ο Γούντι Άλεν το κάνει με επιτυχία από το `70 για πέντε δεκαετίες, αλλά στα τελευταία του φιλμ δείχνει μια τάση επανάληψης. Είναι αλήθεια, όμως, πως τις δεκαετίες του `70, `80 και `90 γύρισε μερικές εξαιρετικές  αναλύσεις των σχέσεων και των μορφών αλλοτρίωσής τους (Νευρικός εραστής, Εσωτερικές σχέσεις, Διαλύοντας το Χάρι).

Αν παρακολουθήσουμε τις επιδόσεις άλλων Αμερικανών σκηνοθετών μένουν οι Ντέβιντ Φίντσερ και Τζόελ και Ίθαν Κοέν. Ο Ντέιβιντ Φίντσερ θυμίζει πολύ το στιλ Πολάνσκι. Είναι πεσιμιστής (χαρακτηριστική η φράση που ακούγεται στο Seven «αυτή η ιστορία δεν θα έχει καλό τέλος»). Ο σπουδαίος σύγχρονος Αμερικανός δημιουργός μέσα από τις μυθοπλασίες του δείχνει το σαράκι που κατατρώει τις ανθρώπινες σχέσεις μέσα από μια διαδικασία εμμονών.

Επάγγελμα ρεπόρτερ

Επάγγελμα ρεπόρτερ

Ο ΚΥΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΚΟΕΝ

Όσο για τους αδελφούς Κοέν, θα μπορούσαν να θεωρηθούν φιλόσοφοι των σχέσεων χάρις στον έντονο κυνισμό που τον διαχειρίζονται άψογα. Ωστόσο, κάποιες φορές καταλήγουν στην υπερβολή, που ναι μεν δεν τους μειώνει σκηνοθετικά, αλλά τους αφαιρεί ιδεολογικές προσβάσεις. Στο φιλμ Ο άνθρωπος που δεν ήταν εκεί βρίσκονται στη μεγαλύτερη φόρμα τους όσον αφορά στους παράγοντες που επηρεάζουν την ανθρώπινη συμπεριφορά.

Κατά τα άλλα, αξίζει τον κόπο να σας δώσουμε μια λίστα για να παρακολουθήσετε τους Μπέργκμαν και Αντονιόνι μέσω DVD. Ιδού μια μικρή επιλογή, λοιπόν, με φιλμ που δεν χάνονται.

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΛΙΣΤΑ

Από Ίνγκμαρ Μπέργκμαν: Άγριες φράουλες, Έβδομη σφραγίδα, Κραυγές και ψίθυροι, Το αβγό του φιδιού, Περσόνα, Η σιωπή, Φάνι και Αλέξανδρος.

Από Αντονιόνι δεν χάνουμε: Η περιπέτεια, Η νύχτα, Η έκλειψη, Κόκκινη έρημος, Επάγγελμα ρεπόρτερ, Η ταυτότητα μιας γυναίκας, Η κραυγή.

Η νύχτα

Η νύχτα

Φυσικά αυτοί είναι μόνον ενδεικτικοί τίτλοι για να παραλάβετε μια γνώση των κορυφαίων του σινεμά. Θα νιώσετε πόσο είναι διαχρονικοί και ιδίως επίκαιροι. Πάνω από φιλόσοφοι υπήρξαν και σπουδαίοι προφήτες, μια και κατέγραψαν με διεισδυτικότητα και σαφήνεια αυτό που μας συμβαίνει τώρα, δηλαδή το ανείπωτο δράμα μας.

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s