ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗΝ “ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΤΡΟΜΟΣ”


“ΑΟΡΑΤΟΙ” ΕΧΘΡΟΙ

Αμφιβολίες

Αμφιβολίες

του Κώστα Τσιναρίδη

Στο θρίλερ “Επιχείρηση Τρόμος”, η πρωταγωνίστρια (Λι Ρέμικ) τρομοκρατείται από έναν άγνωστο που δεν βλέπει (Ρος Μάρτιν), αλλά εκείνος βρίσκεται πάντοτε μια κίνηση μπροστά. Η ύπαρξη αυτού του σχεδόν “αόρατου” εχθρού δημιουργεί έναν ασφυκτικό, σχεδόν καφκικό, κλοιό για εκείνη. Τέτοιοι “αόρατοι” εχθροί έχουν εμφανιστεί κατά καιρούς στο σινεμά.

Μια και ο Κάφκα αναφέρθηκε ήδη, επιβάλλεται να αναφερθούμε στη Δίκη (1962), που μεταφέρθηκε στη μεγάλη οθόνη από τον Όρσον Γουέλς. Ο ήρωας (Άντονι Πέρκινς) κατηγορείται για κάτι το οποίο δε γνωρίζει ούτε ο ίδιος, αλλά ούτε και οι κατήγοροί του. Απλώς πρέπει να εκτελέσουν το καθήκον της σύλληψης και φυλάκισής του προς αναμονή μιας μελλοντικής δίκης που αναβάλλεται διαρκώς.

Κομαντσέρος

Κομαντσέρος

Το καφκικό στοιχείο της διαρκούς καταδίωξης από άγνωστο εχθρό εμφανίζεται σε πολλές ταινίες αστυνομικής πλοκής που εξελίσσεται σε πολιτική. Στο Ρεβόλβερ (1973) του Σέρτζιο Σολίμα, η γυναίκα ενός αστυνομικού απάγεται από εγκληματίες με θολά κίνητρα. Όσο ο ήρωας προχωράει προς εκείνους, αντιλαμβάνεται ότι πρόκειται για μια συνομωσία με πολιτικές προεκτάσεις. Ωστόσο, οι μεγάλοι “παίκτες” δε φαίνονται ποτέ. Φαίνονται μόνο τα “πιόνια” τους που έχουν στήσει έναν τεράστιο και αδιόρατο κλοιό γύρω από τον ήρωα. Στις Δολοφονίες Διακεκριμένων (1976) του Φραντσέσκο Ρόζι, οι ανεξιχνίαστες δολοφονίες δικαστικών από άγνωστα πυρά δημιουργούν ένα μεγάλο μυστήριο που δυσκολεύει τον αστυνομικό που ερευνά την υπόθεση (Λίνο Βεντούρα). Τελικά, η βασανιστική έρευνα τον οδηγεί στην αποκάλυψη ενός εκκολαπτόμενου στρατιωτικού πραξικοπήματος. Τον περιμένει όμως ένα ίδιο, ανεξιχνίαστο τέλος. Στο Φοβάμαι (1977) του Νταμιάνο Νταμιάνι, μια σειρά τυχαίων γεγονότων οδηγεί τον ήρωα (Τζιάν Μαρία Βολοντέ) στο συμπέρασμα της σύνδεσης της τρομοκρατίας με τις μυστικές υπηρεσίες. Από εκεί και πέρα έχει να αντιμετωπίσει τους εκτελεστές που έρχονται εναντίον τού κατ’εντολή του “αόρατου” αρχηγού της μυστικής υπηρεσίας.

Στην κατηγορία των ταινιών με “αόρατους” εχθρούς ξεχωρίζουν ορισμένες σπουδαίες εμφανίσεις του Κλιντ Ίστγουντ. Στον Επιθεωρητή Κάλαχαν (1971), την πρώτη ταινία της σειράς του Βρώμικου Χάρι, ο ήρωας έρχεται αντιμέτωπος με έναν παρανοϊκό ελεύθερο σκοπευτή. Ο καθένας μπορεί να γίνει στόχος και ο Χάρι είναι υποχρεωμένος να χρησιμοποιήσει τις ίδιες μεθόδους για να μπορέσει να τον εντοπίσει. Στη συνέχεια της προηγούμενης ταινίας Ένα Μάγκνουμ 44 για τον Επιθεωρητή Κάλαχαν (1973), ο Βρώμικος Χάρι έρχεται αντιμέτωπος με το πρόβλημα της αυτοδικίας και της παράβασης καθήκοντος. Μια σειρά ανεξιχνίαστων φόνων ανθρώπων του υποκόσμου τον οδηγούν σταδιακά στο συμπέρασμα ότι γίνονται από κάποιον αστυνομικό. Ωστόσο, δεν υποψιάζεται ότι οι δολοφόνοι είναι παραπάνω από ένας, πράγμα που οδηγεί και στη δική του στοχοποίηση. Στο καθηλωτικό Σε τεντωμένο σκοινί (1984), την καλύτερη εμφάνισή του στην παραπάνω κατηγορία ταινιών, ο αστυνομικός αναζητά κάποιον άγνωστο δολοφόνο που όμως του υπενθυμίζει τη δική του σκοτεινή πλευρά. Κοινός τόπος τα σεξουαλικά τους βίτσια. Ο ήρωας οδηγείται στην αυτογνωσία στην προσπάθεια του να εντοπίσει τον δολοφόνο και βελτιώνεται σταδιακά ως άνθρωπος, μέχρι την τελική λύτρωση με την εμφάνισή του. Και στη Δεύτερη Ευκαιρία (1993) υποδύεται έναν μυστικό πράκτορα που καταδιώκει έναν επίδοξο δολοφόνο του Προέδρου των ΗΠΑ (Τζον Μάλκοβιτς) με ικανότητα στις μεταμφιέσεις. Η έρευνά του τον οδηγεί στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για έναν παλιό του συνάδελφο που αποτάχθηκε άδικα. Ουσιαστικά, ο Μάλκοβιτς λειτουργεί ως το αντεστραμμένο του είδωλο που τον φέρνει αντιμέτωπο με την ανάμνηση όλων των προηγούμενων αποτυχιών του.

Σε τεντωμένο σκοινί

Σε τεντωμένο σκοινί

Το γουέστερν, ένα παρεξηγημένο είδος, έχει παρουσιάσει ανάλογα δείγματα. Στο Κομαντσέρος (1961), την τελευταία ταινία του σκηνοθέτη της Καζαμπλάνκα Μάικλ Κέρτιζ, ο ηρωικός ρέιντζερ Τζον Γουέιν διαισθάνεται ότι κάτι το μυστηριώδες υπάρχει πίσω από την έκρηξη βίας που ταλαιπωρεί το Τέξας. Ξαφνικές επιθέσεις Ινδιάνων, μυστηριώδεις εξαφανίσεις, σκόρπιοι κωδικοί ξετυλίγουν ένα νήμα που τον οδηγεί στην αποκάλυψη μιας μυστικής εγκληματικής κοινότητας. Στο Πέντε Σημαδεμένα Τραπουλόχαρτα (1968), ένα εκκεντρικό γουέστερν του βετεράνου Χένρι Χάθαγουεϊ, μια σειρά φόνων αναστατώνει μια μικρή πόλη και βγάζει στην επιφάνεια όλα τα κρυμμένα μυστικά της. Ένας χαρτοπαίκτης (Ντιν Μάρτιν) που ερευνά την υπόθεση αρχίζει να πιστεύει ότι όλα συνδέονται με το λυντσάρισμα ενός αθώου στο οποίο άθελα συμμετείχε και ο ίδιος. Και στη Μεγάλη Μονομαχία (1973) του Σαμ Πέκινπα, η Άγρια Δύση απεικονίζεται σε μια κατάσταση σήψης πολύ μεγαλύτερης απ’ότι στην Άγρια Συμμορία (1969). Ο κλοιός σφίγγει γύρω από τους ήρωες που έχουν να αντιμετωπίσουν τους δολοφόνους του αγελαδοτρόφου Τσίζαμ, ο οποίος δεν εμφανίζεται ποτέ.

Από διάφορες άλλες περιπτώσεις ξεχωρίζουν ο Δρ. Νο (1962) του Τέρενς Γιανγκ, η πρώτη ταινία της σειράς του Τζέιμς Μποντ, και το Seven (1995) και οι  Συνήθεις Ύποπτοι (1995), δύο πασίγνωστα θρίλερ της δεκαετίας του ’90. Ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει στο αριστουργηματικό Άρωμα (2006) του Τομ Τίκβερ, που δε μπόρεσε να κρατήσει μια ανάλογη σκηνοθετική συνέχεια.

Μια ξεχωριστή τηλεοπτική περίπτωση είναι η βραβευμένη τηλεταινία του Ντέιβιντ Γουίκς Τζακ ο αντεροβγάλτης (1988), βασισμένη στο γνωστό μύθο και ίσως πιο ενδιαφέρουσα από τον Επισκέπτη από την Κόλαση (2001) των Αδερφών Χιούζ.

Τέλος, μια μικρή αναφορά οφείλει να γίνει και στον ελληνικό κινηματογράφο. Από τις πρώτες απόπειρες πάνω στο θέμα ήταν το αστυνομικό θρίλερ του Ερρίκου Ανδρέου Εφιάλτης (1961), με αναφορές τόσο στο Ψυχώ (1960), όσο και στη Λάουρα (1944) του Όττο Πρέμινγκερ. Ακολούθησε το Ο θάνατος θα ξανάρθει (1961) του Ερρίκου Θαλασσινού, βασισμένου στο ομώνυμο θεατρικό του Νίκου Φώσκολου. Ο Θαλασσινός υιοθετεί ένα δυναμικό όσο και εύθυμο στυλ αφήγησης (μέσω της παρουσίας του μεγάλου Βασίλη Διαμαντόπουλου) και διατηρεί αμείωτη την αγωνία του θεατή, κρατώντας την έκπληξη για το τέλος. Διαφορετικό ύφος έχει ο αριστουργηματικός Ουρανός (1962) του Τάκη Κανελλόπουλου. Παρόλο που πρόκειται για ένα γνωστό γεγονός της νεοελληνικής ιστορίας, τον πόλεμο του ’40, ο Κανελλόπουλος αναπτύσσει μια έντονη αφαιρετικότητα που απομονώνει τους ήρωες από τον χώρο και το χρόνο. Οι ήρωες πέφτουν νεκροί από σφαίρες άγνωστης προέλευσης που ρίχνει ένας εχθρός ο οποίος δεν εμφανίζεται ποτέ. Και ο Γρηγόρης Γρηγορίου επανέρχεται στο στυλ των δύο πρώτων ταινιών με τις Αμφιβολίες (1964), ένα ενδιαφέρον νουάρ με θέμα την απειλητική ατμόσφαιρα που δημιουργεί σε μια γυναίκα ο, κατά τα άλλα, νεκρός της σύζυγος.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s