ΟΤΑΝ Ο ΦΡΑΝΚΟ ΕΠΕΤΕΘΗ ΣΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ


(αναδημοσίευση από την «ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ»,18/7/2016)

ΟΙ ΤΑΙΝΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΣΠΑΝΙΚΟ ΕΜΦΥΛΙΟ

Πεθαίνοντας στη Μαδρίτη

Πεθαίνοντας στη Μαδρίτη

του Αλέξη Ν. Δερμεντζόγλου

 dermetzo@otenet.gr

80 χρόνια πριν σαν σήμερα  στις 18 Ιουλίου του 1936, μια μεσογειακή χώρα, η Ισπανία, δέχθηκε τους πιο ισχυρούς, φασιστικούς κραδασμούς. Οι εθνικιστές, ενισχυμένοι από τους φεουδάρχες και την εκκλησία, με στρατό υπό την αρχηγία του Φράνκο, επιτέθηκαν κατά της νόμιμα εκλεγμένης δημοκρατικής κυβέρνησης της χώρας. Ακολούθησαν τρία περίπου χρόνια σφαγών ώσπου τον Απρίλιο του 1939 έληξε ο πόλεμος με την επικράτηση του Φράνκο, του οποίου η δικτατορία τελείωσε μετά από ολόκληρα 36 χρόνια, όταν πέθανε στα 1975. Τρομερές σφαγές και  βιαιότητες έλαβαν χώρα σ’ αυτό το τριετές διάστημα. Εκτελέστηκαν αμέτρητοι κληρικοί αλλά και διανοούμενοι όπως ο Λόρκα. Δυνάμεις από τη Γερμανία και Ιταλία βοήθησαν τον Φράνκο ιδίως με αεροπλάνα, τα οποία έκαμαν θανατηφόρες επιδρομές. Ο βομβαρδισμός της Γερμανίας πέρασε στην Ιστορία χάρις και στον πασίγνωστο ζωγραφικό πίνακα Γκουέρνικα του Πικάσο. Η αλληλεγγύη των δημοκρατικών δυνάμεων από άλλες χώρες έφερε τη συγκρότηση των διεθνών ταξιαρχιών που βοήθησαν πολύ. Δυστυχώς με διεθνείς αποφάσεις αυτές κάποτε αναγκάστηκαν να αποχωρήσουν.

Στη ράχη του διαβόλου

Στη ράχη του διαβόλου

Η ΠΕΡΙΒΟΗΤΗ ΠΕΜΠΤΗ ΦΑΛΑΓΓΑ

Ο Φράνκο, εξαιτίας των τρομερών στρατηγικών λαθών κάποιων στρατηγών του, κινδύνεψε να χάσει τον πόλεμο. Τελικά κατέλαβε τη Μαδρίτη χάρις και στην περιβόητη πέμπτη φάλαγγα, που από τότε πέρασε στο διεθνές λεξιλόγιο ως συνώνυμο της προδοσίας. Κατά τα άλλα, άνοιξαν  τα σύνορα με τη Γαλλία και χιλιάδες Ισπανοί αγωνιστές έφυγαν για τη Γαλλία, κάνοντας εκεί μια δική τους παροικία. Στήθηκε ένα μάλλον πρόχειρο αντάρτικο με αποστολές που εκκινούσαν από τη Γαλλία, αλλά τελικά ο φρανκισμός και η δικτατορία επικράτησαν πλήρως.

Και φυσικά ο κινηματογράφος δεν θα μπορούσε να μείνει ασυγκίνητος από αυτό το συνταρακτικό γεγονός. Αμέτρητες ταινίες μυθοπλασίας αλλά και εξαιρετικά ντοκιμαντέρ μας μετέφεραν συναρπαστικές αλλά και συγκλονιστικές εικόνες και πληροφορίες για το τι συνέβη στην Ισπανία και γιατί. Να σημειώσω το έξοχο ντοκιμαντέρ του Γιόρι Ίφενς Γη της Ισπανίας (1937), που δείχνει τα τραγικά γεγονότα που έφεραν τη σύγκρουση. Ιστορικό παραμένει επίσης το ντοκιμαντέρ του Ροσίφ Πεθαίνοντας στη Μαδρίτη με εξαιρετική  μουσική, έξοχο σχόλιο και εικόνες σοκ.

Για ποιόν χτυπάει η καμπάνα

Για ποιόν χτυπάει η καμπάνα

Ο ΧΕΜΙΝΓΟΥΕΪ ΚΑΙ Η ΤΑΙΝΙΑ

Πέρα από πολλές άλλες δημιουργίες τεκμηρίωσης, υπάρχουν και  εκείνες της μυθοπλασίας. Ο Χέμινγουέι, που στρατεύθηκε ενεργά με τους δημοκρατικούς στον εμφύλιο πόλεμο, έγραψε το πασίγνωστο βιβλίο Για ποιον χτυπάει η καμπάνα. Στα 1943 γίνεται η γνωστή ομώνυμη ταινία με τους Γκάρι Κούπερ, Ίνγκριντ Μπέργκμαν, Κατίνα Παξινού (Όσκαρ για το ρόλο της). Η σκληρότητα του εμφυλίου απεικονίζεται και στον τρόπο που διαπόμπευαν οι εθνικιστές τη γυναίκα (δες το κουρεμένο κεφάλι της Μπέργκμαν). Ο Γάλλος Αλέν Ρενέ, στρατευμένος κι αυτός  στα δημοκρατικά ιδεώδη, θα γυρίσει δύο δεκαετίες μετά ένα σπουδαίο φιλμ με τον παροιμιώδη τίτλο Ο πόλεμος τελείωσε. Απαγορεύθηκε αρχικά και βάζει πολλά πολιτικά και ηθικά διλήμματα σχετικά με τους τρόπους με τους οποίους πρέπει να συνεχιστεί ο αγώνας.

Η ημέρα της εκδίκησης

Η ημέρα της εκδίκησης

ΤΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ

Παρόμοια διλήμματα τοποθετεί και ο Φρανκ Ζίνεμαν στη σπουδαία δημιουργία του Ημέρα της εκδίκησης με τους Γκρέγκορι Πεκ, Άντονι Κουίν,. Ένας φημισμένος αρχηγός ανταρτών (του πρώην δημοκρατικού στρατού της Ισπανίας) ζει στη Γαλλία και από εκεί κάνει επιδρομές σε στόχους στην Ισπανία. Καταγράφεται, όμως, το όλο παλιομοδίτικο στιλ της δράσης, καθώς και η άποψη για το μπέρδεμα του αντάρτικου με την τρομοκρατία. Πολύ σπουδαίο φιλμ. Φυσικά, ο δημοκρατικός Κεν Λόουτς δεν μπορούσε να μείνει ασυγκίνητος από το ισπανικό δράμα. Έτσι μας πρόσφερε μια συγκλονιστική μαρτυρία με το Γη και ελευθερία, που δείχνει και την ιδεολογική σύγκρουση μεταξύ των ανδρών της διεθνούς ταξιαρχίας.

Γή και ελευθερία

Γή και ελευθερία

Πώς επηρέασε ο ισπανικός εμφύλιος πόλεμος τις καρδούλες και τις ψυχούλες των μικρών παιδιών; Επ’ αυτού υπάρχουν τουλάχιστον τρεις σπουδαίες ταινίες. Από τη δεκαετία του `70 έχουμε Το πνεύμα του μελισσιού του Βίκτορ Έριθε. Ισπανική ύπαιθρος, θερινός κινηματογράφος και ένας αντάρτης που κρύβεται.

Το πνεύμα του μελισσιού

Το πνεύμα του μελισσιού

Η ΖΩΗ ΜΕ ΤΟ ΤΕΡΑΣ

Σε μια χαμηλότονη ταινία μπλέκεται θαυμάσια το φανταστικό με τη ζωή, η ανατροπή με τη ζωή, το σινεμά με  την πολιτική.  Ο Γκιγιέρμο Τελ Τόρο θα μας προσφέρει δύο υπέροχα φιλμ πάνω στη σχέση της παιδικής αθωότητας και της βαρβαρότητας του πολέμου. Αρχικά Η ράχη του διαβόλου μας μεταφέρει σ’ ένα ισπανικό ορφανοτροφείο όπου τα παιδιά των δημοκρατικών βρίσκουν καλή μεταχείριση, όμως σύντομα οι ανατροπές θα κομίσουν άλλες εξελίξεις σε μια σπουδαία δημιουργία πολλών επιπέδων και έξοχου στοχασμού. Η πιο γνωστή ταινία του Ντελ Τόρο είνα ο οσκαρικός Λαβύρινθος του Πάνα. Κατά τη διάρκεια του ισπανικού εμφυλίου ένα μικρό κοριτσάκι ζει μεταξύ πραγματικότητας και φαντασιώσεων. Συνδιαλέγεται συνεχώς με ένα  παράξενο τέρας. Δημιουργεί μια «σχέση» μαζί του. Το τέρας μοιάζει  ως να τη μυεί σε κάτι άλλο. Δεν είναι μόνον η σεξουαλικότητα αλλά και μια πρόταση για διαφυγή μέσω των διόδων της φαντασίας. Καταπληκτική ατμόσφαιρα γεμάτη κατάθλιψη, «τραύματα», αργούς ρυθμούς, έξοχη φωτογραφία, σε μια από τις κορυφαίες ταινίες του 21ου αιώνα.

Λαβύρινθος του Πάνα

Λαβύρινθος του Πάνα

Η ΑΛΛΗ ΜΑΤΙΑ

Πέρα από τις δημοκρατικές απόψεις για τον εμφύλιο, υπάρχουν και φιλμ που διαχειρίζονται το θέμα με μια προσπάθεια να υπάρξει μια αντικειμενική προσέγγιση με εκτεταμένες αναφορές και στους εθνικιστές. Από ένα πολύκροτο και πολυδιαβασμένο βιβλίο προέκυψε η  γνωστή η ταινία Οι στρατιώτες της Σαλαμίνας, μια ουμανιστική δημιουργία, αργή, ατμοσφαιρική με δομή νουάρ και αναδρομές στο παρελθόν. Πολύς λόγος και σαφής μια προσπάθεια συμφιλίωσης με το παρελθόν. Να σημειώσω πως ο Ισπανός Φερνάντο Τρουέμπο θα βραβευθεί με την ταινία του Μπελ Επόκ. Η λιποταξία ενός στρατιώτη και η ζωή του σε μια φάρμα με πολλά νέα και ωραία κορίτσια (παίζει και η Πενέλοπε Κρουζ) θα τον απομακρύνουν πρόσκαιρα από τη δίνη του εμφυλίου.

Στρατιώτης της Σαλαμίνας

Στρατιώτης της Σαλαμίνας

ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΙΣΠΑΝΩΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΩΝ

Σπουδαίοι Ισπανοί σκηνοθέτες γύρισαν και κωμωδίες με θέμα τον σπανικό εμφύλιο. Το 1985 (μια δεκαετία μετά το θάνατο του φράνκο) ο Λουίς Γκαρσία Μπερλάνγκο θα γυρίσει τον Μικρό  ταύρο. Σε μια γιορτή Ισπανών εθνικιστών διεισδύουν δημοκρατικοί και το θέμα τελικά είναι ποιος θα καταβροχθίσει ένα μικρό ταύρο. Φυσικά ο Κάρλος Σάουρα, που έκαμε τόσες πολλές αντιφρανκικές αλληγορίες (Το κυνήγι, Η Άννα και οι λύκοι), τη δεκαετία του `90 θα γυρίσει το Ω Καρμέλα. Όπως είναι γνωστό, αυτό υπήρξε το πιο γνωστό, αγαπημένο και ενθουσιαστικό άσμα των δημοκρατικών κατά τη διάρκεια του εμφυλίου. Εδώ, λοιπόν, έχουμε την ιστορία ενός φασίστα στρατιωτικού διοικητή που αγαπάει το θέατρο και καλεί ένα θίασο κρατουμένων να αναβιώσει ένα θεατρικό μιούζικαλ. Και τότε γίνονται οι κορυφαίες ανατροπές. Και φυσικά ο  ισπανικός εμφύλιος γεννάει στο χώρο του κινηματογράφου και πολλές αντιφρανκικές αλληγορίες. Πέραν εκείνων του Σάουρα, συνιστώ την εκπληκτική και βραβευμένη δημιουργία του Μπουνιουέλ Βιριδιάνα για το βιασμό της Ισπανίας. Το φιλμ εξόργισε τον Φράνκο που διέταξε να καούν οι κόπιες του. Φυσικά ο Χουάν Αντόνιο Μπαρντέμ με τον Θάνατο του ποδηλάτη θα καταγράψει υπέροχα τη διαμόρφωση της ισπανικής κοινωνίας υπό το φόβο των απαγορεύσεων του Φράνκο και των καταδοτών.

Ο πόλεμος μπορεί να τελείωσε, αλλά τα βαθύτατα τραύματά του παραμένουν νωπά, επίκαιρα χάρις ιδίως τις μαρτυρίες πολλών διεισδυτικών ταινιών.

 

 

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s