OUT OF THE PAST


‘Un Chien Andalou’ {1929}IΤου Αθανάσιου Αθάνατου

Ο Salvador Dalí διηγήθηκε σε κάποια συνάντησή του με τον φίλο του Luis Buñuel πως είχε δει σε όνειρο μυρμήγκια να βγαίνουν μέσα από μια τρύπα που είχε στο χέρι του.Αυτός του διηγήθηκε ευθύς ένα δικό του όνειρο’ ένα σύννεφο να σχίζει το φεγγάρι όπως ένα ξυράφι σχίζει ένα μάτι.Αυτή ήταν η αρχή της γέννησης της πλέον σουρεαλιστικής ταινίας του παγκόσμιου κινηματογράφου.

Θιασώτες και οι δυο του κινήματος του sur-réalisme και του ‘Πατέρα’ αυτού André Breton, εξέφρασαν τη δική τους αλήθεια μέσω της 7ης τέχνης.Ο Breton είχε ήδη επισημάνει πως το κίνημα αυτό έχει σκοπό να «τινάξει την αδράνεια και να καταγγείλει την ανόητη ψευδαίσθηση της ευτυχίας» και ο ποιητής Lautreamont που θεωρείται ως πρόδρομος, είχε δηλώσει με απαράμιλλο ύφος πως «το ωραίο είναι σαν τη συνάντηση μιας ραπτομηχανής με μιαν ομπρέλα πάνω σ’ ένα χειρουργικό τραπέζι» !

Την εποχή εκείνη ο κινηματογράφος είχε ήδη διάρκεια 35 ετών και γενικά είχε ξεφύγει απ’ την επιρροή του θεάτρου απ’ την μια και απ’ τις αντιλήψεις πως πρόκειται για υποδεέστερο είδος φτηνής διασκέδασης απ’ την άλλη. Ανάλογες προκαταλήψεις όμως υπήρχαν σε λιγότερο προοδευτικές κοινωνίες – ο ίδιος ο Ισπανός σκηνοθέτης έλεγε χαρακτηριστικά πως είχε γεννηθεί την εποχή του Μεσαίωνα – και ειδικά όταν αυτές είχαν αριστοκρατικό υπόβαθρο όπως η οικογένεια Bunuel.Με τη βοήθεια ενός συμβολαιογράφου, φίλου της οικογένειας, η μητέρα του επείσθη όχι τόσο για την καλλιτεχνική αξία του μέσου, όσο για το ότι έχει οικονομική προοπτική και πρόκειται για μια καλή επένδυση κι έτσι υπήρξε ο χρηματοδότης στην 1η ταινία του γιου της, που όμως δεν την είδε ποτέ.

Luis Buñuel

Luis Buñuel

Το σενάριο γράφτηκε σε λίγες μόνο μέρες με μια απόλυτα αρμονική συνύπαρξη των δυο φίλων. Ο καθένας έλεγε μια ιδέα, τη συμπλήρωνε ο άλλος κι έτσι προχωρούσε το κείμενο. Εάν κάποιος διαφωνούσε σε κάτι αμέσως το απέρριπταν και συμπλήρωναν αυτό στο οποίο και οι δυο συγκατάνευαν χωρίς ενόχληση και περιττές καθυστερήσεις. Ο Bunuel είχε ήδη θητεύσει ως βοηθός στον κινηματογραφιστή και θεωρητικό Jean Epstein και του δινόταν η ευκαιρία για πρώτη φορά να εκφραστεί’ ο ίδιος έλεγε πως δεν ήταν ικανός να γράψει ή να ζωγραφίσει, οπότε ο κινηματογράφος ήταν η μοναδική του διέξοδος. Μέλη και οι δυο της avant-garde, της ‘εμπροσθοφυλακής’ της τέχνης που αμφισβητεί και απορρίπτει τη συμβατικότητα στο καλλιτεχνικό έργο.

Όλη η ταινία δεν είναι τίποτα άλλο παρά μια συνεχής ονειρική κατάσταση’ χαρακτηριστική η έλλειψη αφηγηματικής ενότητας, η συρραφή φαινομενικά αλλοπρόσαλλων, αλλά αρμονικά «δεμένων» καταστάσεων και ελεύθερων συνειρμών. Καταλύεται ο χρόνος, η αναφορά που γίνεται σ’ αυτόν δεν έχει δομή, είναι μια επίθεση στην αστική τάξη και στα ήθη της εποχής, διάχυτη επίσης η σεξουαλικότητα’ μια δημιουργία που θα μπορούσε κάλλιστα να χαρακτηριστεί ως διαχρονικό σκάνδαλο και μια συνειδητή επαναστατική πράξη.. όχι απλώς μια κούφια έκρηξη. Τα ευρήματά της εκπληκτικά – τα στήθη που γίνονται γλουτοί, η πόρτα που οδηγεί στη θάλασσα.

Πρωτοπροβλήθηκε στις 6 Ιουνίου 1929 ιδιωτικά στο Studio des Ursulines στο Paris, παρουσία εκλεκτών καλλιτεχνών όπως ο Pablo Picasso, Jean Cocteau, Le Corbusier, Georges Auric και της σουρεαλιστικής ομάδας του André Breton. Ο ίδιος ο Bunuel είχε αφηγηθεί πως άλλαζε δίσκους στο γραμμόφωνο με Αργεντίνικα tango και μουσική απ’ το έργο «Tristan und Isolde» του Richard Wagner, καθώς επίσης πως είχε γεμίσει χαλίκια τις τσέπες του για να τα πετάξει σε ενδεχόμενα γιουχαϊσματα, κάτι το οποίο δε χρειάστηκε αφού έγινε αποδεκτή απ’ τους παριστάμενους’ επίσης αγοράστηκε, παίχτηκε δημόσια και είχε ανταπόκριση για αρκετούς μήνες.Στην ταινία εμφανίζεται και ο ίδιος παράλληλα ως ηθοποιός – στην περίφημη σκηνή με το σχισμένο μάτι – καθώς και ο Dali λίγο αργότερα, ντυμένος καλόγερος.Μια τραγική σύμπτωση επίσης συνοδεύει την ταινία, καθώς και οι δυο πρωταγωνιστές έδωσαν τέλος στη ζωή τους’ ο Pierre Batcheff λίγα χρόνια μετά, το 1932 και η Simone Mareuil το 1954.

Η επιρροή του Sigmund Freud είναι ολοφάνερη’ ο ίδιος είχε πει πως «η πραγματικότητα μας ικανοποιεί ελάχιστα, ενώ αν στραφούμε εντός μας θα μπορέσουμε μέσα σε μια φανταστική περιοχή να πραγματοποιήσουμε τους πόθους μας».Το γρήγορο γράψιμο και η ταχύτητα των γυρισμάτων μας παραπέμπει στον ασυνείδητο, ψυχικό αυτοματισμό.Οι σουρεαλιστές πίστευαν στον αυτοματισμό στην τέχνη, όπως στη γραφή ή στις εικαστικές τέχνες, απεγκλωβισμένοι από κάθε λογική που γίνεται τροχοπέδη στην έκφραση, διακηρύσσοντας την ελεύθερη δημιουργία, απαλλαγμένοι από στερεότυπα και ηθικολογίες.

Στην ταινία δεν εμφανίζεται κάτι Ανδαλουσιανό ή πόσο μάλλον κάποιος σκύλος, αλλά ο ίδιος ο Federico García Lorca, που ήταν απ’ τη Granada μέρος της Andalucía, αναγνώρισε στον τίτλο τον εαυτό του’ άλλωστε διαπιστώθηκε αργότερα πως η ταινία είχε επιρροές απ’ το έργο του ‘Ταξίδι στη σελήνη’ { Viaje a la luna}.Ο Lorca ήταν ο τρίτος της παρέας και οι αναζητήσεις και επιρροές τους ήταν κοινές την περίοδο που σπούδαζαν μαζί.Να θυμήσουμε πως ο Bunuel ήταν Αραγωνέζος και ο Dali Καταλανός και η ιδέα για τον τίτλο ανήκε στον τελευταίο, με τον οποίο ο ποιητής είχε μια ιδιαίτερη σχέση.Η συνεργασία τουBunuel με τον Dali συνεχίστηκε και στην επόμενη απόπειρα του σκηνοθέτη, στην ταινία «L’Age d’Or» {Η Χρυσή Εποχή}, όμως δεν υπήρξε αρμονική’ σύμφωνα με τον ίδιο δεν μπορούσαν να συμφωνήσουν σε τίποτα ουσιαστικά, κάτι το οποίο είχε γίνει – κατά τη γνώμη του – λόγω της παρουσίας πλέον στη ζωή του ζωγράφου, της Gala, που πίστευε πως τον είχε επηρρεάσει καθοριστικά.

Βρισκόμαστε μπροστά στη γέννηση του «άλλου» κινηματογράφου, στην καθαίρεση του καθιερωμένου, ψυχαγωγία με όλη τη σημασία της λέξης.Ονείρωξη και επανάσταση, δράση στην αντιδραστικότητα, η πλέον ίσως αμήχανη στιγμή της τέχνης του κινηματογράφου, ακόμα και σήμερα.Δεν έχει αξία κάποιος να προσπαθήσει να την κατατάξει και να την ταξινομήσει, απλούστατα χάνει τον καιρό του όποιος θέλει να την περιορίσει’ δεν καταστέλλεται η εκπεφρασμένη ψυχική διάθεση, το όνειρο δεν πιάνεται, το αφηνιασμένο άλογο της δημιουργικής φαντασίας δεν χαλιναγωγείται με μικροαστικές αντιλήψεις της ‘κοινής’ λογικής.Ο θεατής καλείται να αφεθεί και να το απολαύσει, όπως θα έστρεφε το βλέμμα τουσ’ έναν πίνακα ζωγραφικής ή σε οποιοδήποτε άλλο μέσο καλλιτεχνικής έκφρασης, χωρίς να θέλει να κρίνει τον καλλιτέχνη, ίσως ούτε καν να τον καταλάβει, αλλά μόνο να τον ‘αγγίξει’, να σεβαστεί την επιθυμία, τη ζωντάνια, το αέναο.Απευθυνόμενος στο υποσυνείδητο του θεατή, τον προσκαλεί-προκαλεί σε μια αυτογνωσία, στην κατανόηση του κατασκότεινου, μη εμφανούς και καλυμμένου με τον μανδύα του καθωσπρεπισμού,Εγώ του.Η αλληγορία και το αλλόκοτο συνυπάρχουν, η επιθετικότητα στα ‘βαρίδια’ της κοινωνίας, στο δήθεν και στο σοβαροφανές είναι καταλυτική’ «Δόξα τω Θεώ, είμαι άθεος», είχε πει κάποτε ο δημιουργός, προβάλλοντας το οξύμωρο σε μια πρόταση αρμονική.Αυτό είναι, θα λέγαμε, το καθηλωτικά ελευθεριάζον & άναρχο Μανιφέστο του.

«Κατά βάθος δεν είναι παρά μια απελπισμένη και παθιασμένη πρόκληση για δολοφονία», αυτή ήταν η δήλωση του δημιουργού για το έργο του, ως απάντηση σ’ όλους αυτούς που αναζητούν κάτι το ποιητικότερο και βαθύτερο απ’ το προφανές.

Θέαμα εφαρμοσμένης πρωτοπορίας, σοκαριστικής ατμόσφαιρας, καινοτόμας προοπτικής & αντικομφορμιστικής παρότρυνσης.Στο κάτω-κάτω ο κινηματογράφος είναι μία εμπειρία,,, ονειρική !!!

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s