ΠΡΙΝ ΑΠΟ 75 ΧΡΟΝΙΑ:ΟΤΑΝ Ο ΓΟΥΕΛΣ ΑΛΛΑΞΕ ΤΗ «ΓΛΩΣΣΑ» ΤΟΥ ΣΙΝΕΜΑ!


(αναδημοσίευση από την «ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ»,29/5/2016)

Πολίτης Κέην

Πολίτης Κέιν

του  Αλέξη Ν. Δερμεντζόγλου

dermetzo@otenet.gr

Και καθώς ο χρόνος περνάει, παρατηρούμε πως συμπληρώθηκαν κιόλας 70 χρόνια από τότε που γυρίστηκε και προβλήθηκε ο Πολίτης Κέιν του Όρσον Γουέλς. Αν είναι να συζητήσει κάτι κανείς γι’ αυτό  το μοναδικό θεμέλιο του σινεμά, δεν είναι τόσο η συμπλήρωση τριών τετάρτων του αιώνα αλλά η τομή που έφερε στο παγκόσμιο σινεμά. Όπως καταγράφεται έγκυρα, η γλώσσα του κινηματογράφου αλλάζει δυο φορές: Στα 1941 με τον Πολίτη Κέιν από τον Γουέλς και στα 1959 από  τον Γκοντάρ στο Με κομμένη την ανάσα.

Οι καινοτομίες του Γουέλς επί της κλασικής αφήγησης είναι ότι επέβαλε τελείως διαφορετικές και αντισυμβατικές τεχνικές. Είχαμε, λοιπόν, λήψεις από ψηλά (πλονζέ), από χαμηλά (κόντρα πλονζέ) και άλλες καινοτομίες. Ωστόσο, πέραν τούτων, το φαινομενικά απλό σενάριο κρύβει πολύ μεγάλες ανατροπές. Δίκαια κέρδισε το Όσκαρ στην κατηγορία του και περιέχει πολλά μοντέρνα μοτίβα που το κατοχυρώνουν ως υπέροχη πρόταση. Ως γνωστό, σ’ όλη την ταινία οι πάντες αναζητούν τι σημαίνει η τελευταία φράση (πριν πεθάνει) που εκστόμισε ο μεγιστάνας (Κέιν).

Η δίκη

Η δίκη

ΠΩΣ ΕΧΑΣΕ ΤΑ ΟΣΚΑΡ

Δεν θα μάθουμε ποτέ για το Rosebud, απλά θα υπάρξει μια ειρωνική εξήγηση στο τελικό πλάνο. Εξάλλου,  στην αρχή της ταινίας βλέπουμε την πινακίδα Απαγορεύεται η διέλευση. Ποια, όμως, διέλευση; Ουσιαστικά δηλώνεται η ανεπάρκεια της αναπαράστασης δηλαδή  του κινηματογράφου  να καταγράψει την αλήθεια

ή την πιστότητα ενός γεγονότος.  Παράλληλα, η φράση ισχύει και για τη δυναμική διαπέραση στο φαντασιακό του άλλου. Δηλαδή δηλώνεται η σωστή άποψη περί του απρόβλεπτου του ανθρώπου και η αδυναμία πρόβλεψης  των σκέψεών του. Σε μια χώρα όπου η πιστότητα της κινηματογραφικής αναπαράστασης λατρευόταν  όσο τίποτα, ο Γουέλς ως το κακό παιδί του αμερικανικού σινεμά ανέτρεψε αυτό το στερεότυπο. Αυτή ήταν μια εξίσου σημαντική παρέμβαση. Αποτέλεσμα όλων αυτών ήταν να χάσει τα βασικά Όσκαρ. Εκείνο της καλύτερης ταινίας το κέρδισε η Κοιλάδα της κατάρας του Τζον Φορντ που πήρε και το αγαλματίδιο της σκηνοθεσίας (για τρίτη φορά). Αντί του Όρσον Γουέλς καλύτερος ηθοποιός ο Γκάρι Κούπερ (Λοχίας Γιορκ του Χάουαρντ Χοκς).

Ο άγνωστος

Ο άγνωστος

ΣΤΗ ΛΙΣΤΑ ΤΩΝ 25

Από τότε χρονολογείται και η κακή σχέση του Γουέλς με το Χόλιγουντ. Τον αγάπησαν μόνον οι Ευρωπαίοι. Όσο για το A.F.I. (Αμερικανικό Ινστιτούτο Κινηματογράφου) τον κατέταξε στη 16η θέση των 25 καλύτερων ηθοποιών όλων των εποχών. Βέβαια, αγαπιόταν μόνον στην Ευρώπη, οι ταινίες του έπαιρναν καλές κριτικές, ο Γουέλς στράφηκε και στην ηθοποιία κάνοντας μερικούς εξαιρετικούς ρόλους. Οι δημιουργίες του τράβηξαν τα πάνδεινα από το κατεστημένο. Υποχρεώθηκε σε νέο μοντάζ, οι πρωτότυπες κόπιες του είχαν πολλά προβλήματα, αλλά δεν έπαυε να αποτελεί μια ιδιοφυΐα. Όσο για τους ρόλους, ήταν πάντα ιδανικοί, ενώ εκείνος εξακολούθησε να αμφισβητεί τα κινηματογραφικά στερεότυπα. Πέθανε 70 χρονών και σε 40 περίπου χρόνια του σκηνοθέτησε σχετικά λίγα φιλμ. Στο τέλος δεν έβρισκε χρήματα για τις παραγωγές του και αναγκαζόταν να τα αναζητάει από απίθανες πηγές.

 

ΜΝΗΜΕΙΩΔΗΣ «ΤΡΙΤΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ»

Συνέχισε την προβληματική του πάνω στην πλαστότητα της αναπαράστασης. Η αλήθεια και το ψέμα είναι ένα αξιομνημόνευτο φιλμ, που ακριβώς σχολιάζει την πλαστότητα της τέχνης και της αναπαραγωγής. Για να επιβιώσει, αναγκάστηκε να παίζει ρόλους και σε φιλμ β’  διαλογής ή ανήκοντα σε ταπεινά κινηματογραφικά είδη (π.χ. τον είδαμε  στο πολιτικά γουέστερν- σπαγγέτι Βίβα Τεπέπα του Τζούλιο Πετρόνι). Ωστόσο, ο ρόλος που τον καθιέρωσε έρχεται στα 1949, όταν παίζει το βασικό χαρακτήρα στον Τρίτο άνθρωπο του Κάρολ Ριντ. Παίζει ειρωνικά, με σαρδόνιο χαμόγελο, πληθωρικός, μυστηριώδης. Πολλοί ισχυρίζονται, και μάλλον δεν έχουν άδικο, πως επηρέασε πολύ τον μεγάλο Άγγλο δημιουργό στις λήψεις.

Η κυρία της Σαγκάης

Η κυρία από την  Σαγκάη

ΤΑ ΥΠΕΡΟΧΑ ΝΟΥΑΡ

Πράγματι, κάποιες απ’ αυτές με τα δάχτυλα στις άκρες του υπονόμου, δοσμένες με εξπρεσιονιστική αισθητική, υπήρξαν συγκλονιστικές.

Αγάπησε πολύ και τον Σέξπιρ και γύρισε ταινίες πάνω σε έργα του κορυφαίου Βρετανού δραματουργού. Λάτρεψε το φιλμ- νουάρ με μερικές συναρπαστικές ταινίες στις οποίες και πρωταγωνίστησε. Αξιομνημόνευτη παραμένει η συνύπαρξή του με την σύζυγό του Ρίτα Χέιγουρθ στην Κυρία από τη  Σαγκάη, όπου τσαλακώνει την εικόνα της. Το Χόλιγουντ ενοχλήθηκε πολύ και η ταινία γνώρισε περιπέτειες. Ωστόσο, το μέγα πρόβλημα υπήρξε με το καλύτερο μεταπολεμικό νουάρ του Ο άρχοντας του τρόμου. Κράτησε έναν από τους βασικούς ρόλους και ήταν υπέροχος, παράγοντας άψογα την αίσθηση του παρακμιακού όντος.

Ο άνθρωπος του τρόμου

Ο άρχοντας του τρόμου

Πριν από μερικά χρόνια είχαμε τη νέα κόπια της ταινίας σύμφωνα με το μοντάζ που είχε σχεδιάσει ο δημιουργός και όχι αυτό που επέβαλαν οι παραγωγοί.

Νουάρ αλλά όχι απόλυτο πετυχημένο Ο κύριος  Αρκάντιν  με ένα εκπληκτικό σενάριο. Τραγική φιγούρα με συγκλονιστικό τέλος στον Άγνωστο. Και το Χόλιγουντ τι έκαμε; Του πέταξαν κατάμουτρα ένα τιμητικό Όσκαρ στα 1971 (δεν παρέστη) για να ξεπλύνει τις ενοχές του που καθρεφτίζονται στη  τη Δίκη (1962), άλλο αριστούργημα  του Όρσον.

Ο κύριος Αρκάντιν

Ο κύριος Αρκάντιν

 

 

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s