ΤΑΠΕΙΝΑ ΑΙΣΘΗΜΑΤΑ ΑΥΤΟΔΙΚΙΑΣ


9 Christopher Plummer - Remember (1)από τον Γιάννη Ν. Γκακίδη

«Ένα Γράμμα από το Παρελθόν» και  «Το Σώμα»

Ο Ζεφ, επιζήσας από το Άουσβιτς, ξεκινά ένα οδοιπορικό αναζήτησης του υπεύθυνου για την εξόντωση της οικογένειάς του, στο γνωστό στρατόπεδο συγκέντρωσης. Ο υπεύθυνος άκουγε στο όνομα Κουρλάντερ, αλλά υπάρχουν τέσσερα άτομα με το όνομα αυτό και έτσι ο Ζεφ αρχίζει το οδοιπορικό ταυτοποίησης. Η πορεία προς την εκδίκηση ή αυτοδικία έχει ξεκινήσει προ πολλού, αλλά ολοκληρώνεται με το ίδιο ασίγαστο πάθος 60-70 χρόνια μετά. Αν λοιπόν η εκδίκηση σερβίρεται ως κρύο πιάτο, ετούτη τη φορά έχουμε ένα παγωμένο πιάτο. Αυτά στο «Ένα Γράμμα από το Παρελθόν» του Ατόμ Εγκογιάν.

Το αυτοκίνητό του, που οδηγεί ο αστυνομικός Πένια, έχοντας συνεπιβάτες τη σύζυγό του και την κορούλα τους, θα διεμβολιστεί από ένα τζιπ. Ο υπαίτιος  της σύγκρουσης θα εγκαταλείψει αβοήθητα τα θύματα, με αποτέλεσμα να χάσει τη ζωή της, η σύζυγος του αστυνομικού. Αν το μέγεθος του πόνου για τον Πένια μπορεί να αμφισβητηθεί, για την μικρούλα Κάρλα, το ψυχικό τραύμα είναι αδιαμφισβήτητο.  «Το Σώμα» του Οριόλ Πάουλο.

Υπάρχουν άνθρωποι που κάνουν σκοπό ζωής την εκδίκηση. Συχνά από την ανεπάρκεια της θεσμοθετημένης Δικαιοσύνης. Άλλοτε από την ψυχική φόρτιση και την ανάγκη άμεσης εκτόνωσης δια της επιβολής τιμωρίας. Και στις δύο ταινίες έχουμε να κάνουμε με δύο ιδιότυπες ιστορίες αυτοδικίας. Στην ιστορία του Ζεφ, από μόνο του το γεγονός της επιμονής για πολλές δεκαετίες αργότερα, είναι μια ιδιαιτερότητα. Βέβαια εδώ υπάρχει και μια άλλη ιδιαιτερότητα, σχετικά με την μέθοδο και την τακτική της εφαρμοσμένης αυτοδικίας, που ξεφεύγει από τα στενά όρια της εκδίκησης. Αλλά δε θα ήθελα να φανερώσω ένα κλειδί της πλοκής. Έχει να κάνει με θέματα, όπως η πανουργία στην μεθόδευση της εκδίκησης, αλλά κυρίως με την μνήμη και ότι αυτή φέρει, ως ιστορικό φορτίο που, καθορίζει το σήμερα και το αύριο, όχι μόνο σε προσωπικό, αλλά κυρίως σε κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο.

Στο «Σώμα» υπάρχει το στοιχείο της πανουργίας σε ιδιάζουσα μορφή, με έντονη τη σωματική και ψυχική παρουσία, αλλά προσομοιάζει με μια «πύρρειο» εκδίκηση.

Η δύναμη της επιθυμίας για άμεση δικαιοσύνη είναι τόσο δυνατή που δημιουργεί τις ατραπούς της αυτοδικίας. Εδώ συμβάλλει και ο νομικός πολιτισμός μας, που άλλοτε από αβελτηρία, άλλοτε γραφειοκρατία και άλλοτε από στρεψοδικία. Αλλά το φαινόμενο της Βεντέτας, γνωστό και στα μέρη μας, μπορεί να είναι με βάση την λογική, μια ατέρμων πορεία βίας, αλλά η ανθρώπινη ψυχοσύνθεση εμπεριέχει τόσο το καλόν, όσο και το κακόν. Πάντως αν θέλουμε να δούμε την πραγματικότητα, τουλάχιστον σε επίπεδο κρατικής εξουσίας, δεν έχουμε παρά να διαβάσουμε τον Θουκιδίδη, περί ισχύος και δικαιοσύνης, στον περίφημο διάλογο Αθηναίων-Μηλίων, ο οποίος επιβεβαιώνεται καθημερινά, «το δίκιο επιβάλλεται από τον ισχυρό».El-cuerpo-5Επομένως και στον μικρόκοσμό μας, όποιος έχει την ισχύ, με τον έναν ή άλλον τρόπο, είναι ο κυρίαρχος του παιχνιδιού. Εδώ βέβαια έρχεται και η ψυχική φόρτιση που, μπορεί να υπαγορέψει σε επιλογές πέραν λογικής. Το θυμικό είναι σπουδαίο εργαλείο και επικίνδυνο συνάμα. Ιστορίας εκδίκησης υπάρχουν στο σινεμά ουκ ολίγες. Εξάλλου δεν είναι σκοπός αυτού του κειμένου η παράθεση τίτλων με το θέμα αυτό, παρά η προβληματική αυτής της ανθρώπινης κατάστασης. Ωστόσο θα σημειώσω μια ταινία του Βάλτερ Σάλες «Σπασμένος Απρίλης», όπου η διαδικασία της εκδίκησης έχει μιαν απίστευτη τελετουργία η οποία έχει μετεξελιχθεί σε μιαν ατέρμονη βεντέτα. Όπου ωστόσο τηρούνται κανόνες και νόρμες μιας ηθικής πρωτόγνωρης, που επιβάλλονται από την αναπόδραστη μοιρολατρική παράδοση.

Η ανάγκη αυτοδικίας υφίσταται παρά τα πολιτισμικά άλματα του ανθρώπου και την καλλιεργούν η ανθρώπινη ψυχοσύνθεση και η νομική αβελτηρία. Ποια άραγε μπορεί να είναι η έκφραση αυτοδικίας, απέναντι στους πολιτικούς και διαχειριστές της εξουσίας, που συχνά έως πάντα αποκλίνουν από τα υπεσχημένα; Η καταψήφισή τους στις κάλπες, κάτι που βέβαια είναι θεσμός. Αλλά και τούτο συχνά είναι ανεπαρκές και αναποτελεσματικό. Η δήμευση της περιουσίας και η υποχρέωση να ζούνε το υπόλοιπο της ζωής τους ως συνταξιούχοι της κατώτατης σύνταξης, ίσως ικανοποιούσε καλύτερα το περί δικαίου αίσθημα. Πάντως το σινεμά λειτουργεί ως βαλβίδα ασφαλείας για τον φορτισμένο θεατή-πολίτη, εκτονώνοντας τα ταπεινά αισθήματα της αυτοδικίας. Ας είναι καλά.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s