Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΕΦΙΑΛΤΗΣ


(αναδημοσίευση από την «ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ»,16/5/2016)

Μ Ο Δράκος του Ντίσελντορφ

Μ  Ο Δράκος του Ντίσελντορφ

ΣΕ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΩ, ΜΕ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΕΙΣ, ΜΑΣ…  ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ

του Αλέξη Ν. Δερμεντζόγλου

Η παγκόσμια ημέρα τηλεπικοινωνιών και κοινωνίας της πληροφορίας που γιορτάζεται αύριο μας κατευθύνει σε μια άκρως σημαντική περίπτωση, που αφορά σ’ όλο τον κόσμο. Δεν είναι μόνον η παγκοσμιοποίηση, δεν είναι μόνον οι γνωστές διαχρονικές σημαντικές πληροφορίες και απόρρητα ούτε οι περιπτώσεις βιομηχανικής κατασκοπίας. Αν παραφράσω αιρετικά το σκέφτομαι άρα υπάρχω, στη σύγχρονη εποχή, εισέρχεται η μεταλλαγμένη ρήση γνωρίζω- πληροφορούμαι άρα υπάρχω ως γνώση. Οι υποκλοπές εδώ και χρόνια Η παγκόσμια ημέρα τηλεπικοινωνιών αποτελούν ένα σημαντικό στοιχείο. Τα περιβόητα βαλιτσάκια που καταγράφουν τηλεφωνικές συνομιλίες είναι πια στη ζωή μας. Στην τελευταία έχει καταργηθεί το απόρρητο. Βίντεο, ταινίες, κασέτες συνθέτουν το μαγικό αλλά ταυτόχρονα και εφιαλτικό κόσμο της κοινωνίας της πληροφορίας.  Και φυσικά το θέμα των τηλεπικοινωνιών είναι διαφορετικό. Η τεχνολογική πρόοδος βοηθάει πολύ με εξαίρεση τις περιπτώσεις που χρησιμοποιούνται για παραβατικές ενέργειες

Η συνομιλία

Η συνομιλία

ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ

Υπάρχουν και τα ευαίσθητα δεδομένα του κράτους. Οι μυστικές υπηρεσίες ακροβατούν στα όρια του νόμου, παίρνουν εισαγγελικές άδειες για παρακολουθήσεις. Πολλές φορές συμφωνίες και εκβιασμοί χτίζονται πάνω στις υποκλοπές. Τα πάντα για τον καθένα είναι πια γνωστά. Ωστόσο, οι πληροφορίες αποτέλεσαν ανέκαθεν ένα σημαντικό θέμα της ανθρώπινης εμμονοληψίας. Γνωρίζοντας τις κινήσεις του άλλου, ετοιμάζω τις δικές μου στη σκακιέρα του ελέγχου. Αν θυμηθούμε τους Αθλίους του Ουγκό, θα παρατηρήσουμε πως οι Θερναδιέροι με μια τρύπα που είχαν ανοίξει στον τοίχο, παρακολουθούσαν τις κινήσεις του Μάριου. Θυρωροί χρησιμοποιούνται σε συλλογή πληροφοριών και καταδοσίες. Ο Φριτς Λανγκ στο προπολεμικό αριστούργημά του Μ ο δράκος του Ντίσελντορφ αναφέρεται σε ένα εφιαλτικό σύστημα παρακολούθησης που, χάρις στις εξπρεσιονιστικές λήψεις, αποχτά μια αναπαραστατική φρικώδη οπτική. Οι ζητιάνοι μέσα στη νύχτα κυνηγούν το δολοφόνο (Πίτερ Λόρε) και του μαρκάρουν το παλτό με μια κιμωλία. Συνταρακτικό.

Δημόσιος κίνδυνος

Δημόσιος κίνδυνος

ΤΟ ΣΚΑΝΔΑΛΟ ΓΟΥΤΕΡΓΚΕΪΤ

Ο Λανγκ ασχολήθηκε με το θέμα και το ανέδειξε και σε άλλες ταινίες. Να θυμίσω ειδικά τα 1000 μάτια του Δρ Μαμπούζε. Όσο εξελίσσεται η τεχνολογία τόσο η επικοινωνία και η πληροφόρηση οργανώνονται. Από τα φιλμ παρακολούθησης τηλεφώνων και σπιτιών φτάνουμε πια σε μια οργουελική κατάσταση. Οι παρακολουθήσεις κατά κάποιο τρόπο εγκαθίστανται οριστικά τη δεκαετία του `70. Τότε, όπως είναι γνωστό, οι Ρεπουμπλικάνοι υπό τον πρόεδρο Νίξον παρακολουθούσαν τους Δημοκρατικούς στο ξενοδοχείο Γουότεργκέιτ. Έτσι, ξέσπασε το ομώνυμο σκάνδαλο, που έστειλε  τους υπεύθυνους σε δίκη και τον πρόεδρο σε παραίτηση. Έγιναν και ταινίες εύγλωττες από  πολιτικοποιημένους σκηνοθέτες:  Όλιβερ Στόουν (Νίξον) και φυσικά το Όλοι οι άνθρωποι του προέδρου του Άλαν Τζ. Πάκουλα.  Αυτή η ιστορία βρήκε και άλλες αντιστοιχίες σε εξαιρετικά φιλμ που παρέπεμπαν στο σκάνδαλο Γουότεργκέιτ. Έτσι, ο Σίντνεϊ Λουμέτ θα γυρίσει τη Μεγάλη ληστεία της Νέας Υόρκης με τον Σον Κόνερι. Σε μια πολυκατοικία οι πάντες παρακολουθούνται και ειδικές ταινίες καταγράφουν την ιδιωτική ζωή τους. Παράλληλα, οι παρακολουθήσεις αφορούν και ταινιάκια που φτιάχνονται παράνομα.

ΚΑΛΩΔΙΩΜΕΝΟΙ ΗΡΩΕΣ

Στα 1974 ο Κόπολα θα εντυπωσιάσει στο φεστιβάλ των Κανών με τη Συνομιλία με τον Τζιν Χάκμαν. Ένας ιδιωτικός ντετέκτιβ παρακολουθεί ένα ζευγάρι για να το  προστατεύσει. Στο τέλος θα εμπλακεί σε καφκικό εφιάλτη. Στο φιλμ παρατηρούμε τα πρώτα πολύ μοντέρνα συστήματα παρακολούθησης. Μινιμαλιστική, έξοχη ταινία, που φθάνει μέχρι τα υπαρξιακά αδιέξοδα. Και συνεχώς πλέον πολλά και διάφορα φιλμ αναφέρονται στο θέμα. Παρατηρούμε καλωδιωμένους ήρωες που παγιδεύουν τρίτους και η ιστορία «ανάβει». Η πραγματικότητα συνδέεται άμεσα με τη μυθοπλασία. Ιδιωτικοί ντετέκτιβ παρακολουθούν άπιστους και άπιστες. Η συζυγική ζωή βασίζεται σε υποκλοπή. Οι ρίζες αυτής της ιστορίας είναι βαθιές. Βλέπουμε τέτοιες περιπτώσεις ε φιλμ της δεκαετίας του `50 (Στον ανεμοστρόβιλο των παθών, 1959, του Τζακ Κλέιτον).

Οι ζωές των άλλων

Οι ζωές των άλλων

«ΜΠΑΙΝΟΥΝ» ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ ΣΟΥ

Σε πραγματικό επίπεδο διαζύγια εκδίδονται με στοιχεία υποκλοπών. Η βιομηχανική κατασκοπία οργιάζει. Οι μυστικές υπηρεσίες παρακολουθούν τη ζωή και τις κινήσεις της στρατηγικής αρχηγών κρατών (π.χ. η περίπτωση της κ. Μέρκελ). Όσο για την κατασκοπία την περίοδο του ψυχρού πολέμου, τα πράγματα ήταν σοβαρά. (Δες και Γέφυρα των κατασκόπων του Σπίλμπεργκ).

Στη σύγχρονη εποχή δεν υφίσταται πλέον το απόρρητο. Τα πάντα καταγράφονται με το πρόσχημα πολλές φορές των λόγων ασφάλειας, ενώ το σινεμά εξακολουθεί να καταγγέλλει. Σημαντική ταινία Ο δημόσιος κίνδυνος του Τόνι Σκοτ με τους Γουίλ Σμιθ και Τζον Χάκμαν. Στο φιλμ μαθαίνουμε πως υπάρχουν τόσο τέλεια εξελιγμένοι δορυφόροι ώστε μπορούν και αποτυπώνουν το τι γίνεται μέσα σ’ ένα δωμάτιο σπιτιού, οπουδήποτε στον κόσμο. Με έναν επεξηγηματικό τίτλο επιβεβαιώνεται πως τα μυθοπλαστικά γεγονότα βασίζονται σε ακριβείς πληροφορίες για το πού έφτασε η τεχνολογία την εποχή που γυρίστηκε το φιλμ.

ΠΡΩΤΟΓΟΝΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ

Όλα αυτά δείχνουν μια συντριπτική ανωτερότητα σε σχέση με τον τρόπο που γίνονταν  οι έλεγχοι στο παρελθόν. Η βραβευμένη με ξενόγλωσσο Όσκαρ γερμανική ταινία Οι ζωές των άλλων μας μεταφέρει στην πρώην Ανατολική Γερμανία τον καιρό που οι παρακολουθήσεις γίνονταν μόνο με μαγνητόφωνα που υπέκλεπταν τις τηλεφωνικές συνομιλίες. Οι Αμερικανοί δεν δίστασαν  πάντως να γυρίζουν ανάλογες ταινίες. Ο Τζον Μπαντάμ στα 1987 θα μας ψυχαγωγήσει με τους Κοριούς. Το 1992 θα επανέλθει με τη συνέχειά τους Οι τσιλιαδόροι. Το 1992 ο Φιλ Άλντεν Ρόμπινσον θα γυρίσει μια εξαιρετική ταινία. Πολλοί γνωστοί ηθοποιοί πρωταγωνιστούν στους Αθόρυβους. Μια ομάδα με ένα φορτηγάκι παρακολουθεί τα πάντα σε μια σκοτεινή ιστορία.

Η πλεκτάνη

Η πλεκτάνη

ΟΙ ΔΟΡΥΦΟΡΟΙ Σ’ ΕΝΤΟΠΙΖΟΥΝ

Και όσο πλησιάζουμε στις ημέρες μας οι ταινίες γίνονται όλο και περισσότερο αποκαλυπτικές. Δεν γνωρίζω τι ακριβώς πρέπει να υποθέσω με μια σειρά φιλμ που γυρίζονται. Προτείνουν να προσέχουμε ή, το χειρότερο, δρουν και λειτουργούν εκφοβιστικά; Δηλαδή, εκπέμπουν μια μορφή χειραγώγησης και απειλής ότι κανείς δεν ξεφεύγει, κανένα μυστικό δεν διαφυλάσσεται. Μετά την 11η Σεπτεμβρίου και τον πόλεμο σε Αφγανιστάν και Ιράκ κάποια φιλμ μας δείχνουν μια τεχνολογική υπεροπλία. Να θυμίσω τη Σιριάνα όπου, χάρις σε δορυφόρους παρακολούθησης, βλήματα στέλνονται με μεγάλη ακρίβεια στο  στόχο  τους.

Ο Ρίντλεϊ Σκοτ γυρίζει την ενδιαφέρουσα ταινία Πλεκτάνη. Στο Zero dark thirty η Κάθριν Μπίγκελόου δείχνει τον τρόπο που επί χρόνια οι μυστικές υπηρεσίες επιχειρούσαν να ανακαλύψουν τον Μπιν Λάντεν. Στο φιλμ παρακολουθούμε πολύ μοντέρνα συστήματα παρακολούθησης και υποκλοπών. Όλα αυτά οδήγησαν, βέβαια, στον εντοπισμό του στο Πακιστάν και στην εξόντωσή του.

zero darkn thirty

Zero darkn thirty

Ζούμε πλέον σε μια κοινωνία όπου η πληροφορία αποτελεί το παν. Τα μυστικά έχουν ακυρωθεί. Με την τρομοκρατία να λειτουργεί απειλητικά, οι μυστικές υπηρεσίες έχουν υπερβεί άρθρα του συντάγματος διάφορων χωρών. Η εικόνα και ο ήχος τροφοδοτούν τη γνώση για τον άλλο, όπως το έδειξε υπέροχα ο Πέκινπα στο Όστερμαν το 48ωρο των κατασκόπων.

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s