Ο ΣΕΞΠΗΡ ΠΟΥ ΝΙΚΗΣΕ ΤΟ ΧΡΟΝΟ


400 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ

(Αναδημοσίευση από την «ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ»,24/4/2016)

Ρωμαίος και Ιουλιέτα

Ρωμαίος και Ιουλιέτα

του Αλέξη Ν. Δερμεντζόγλου

dermetzo@otenet.gr

 Σαν χθες πριν ακριβώς από 4 αιώνες στις 23 Απριλίου του 1616 απεβίωσε ο κορυφαίος δραματουργός Γουίλιαμ Σέξπιρ. Τα έργα του διαθέτουν μια εμφανή διαχρονικότητα σε όλα τα επίπεδα. Θίγονται θέματα όπως η εξουσία, η κατάχρηση και η επιθυμία της, η μοχθηρία, το ανθρώπινο πάθος και ιδίως η κοινωνική μοίρα. Η μέγιστη διαφορά μεταξύ των έργων του Σέξπιρ και της ελληνικής τραγωδίας είναι πως ο Βρετανός σηματοδοτεί τις πράξεις και τα κίνητρα των ηρώων του καθαρά ιδεολογικά. Είναι δηλαδή μέγας κοινωνιστής, αποφεύγοντας τις μεταφυσικές εκτροπές. Αγαπήθηκε πολύ και από τον κινηματογράφο και από τα έργα του προέκυψαν τουλάχιστον 1147 ταινίες. Σήμερα σαφώς έχουν ξεπεράσει τις 2000 (!), κάτι που τον κατατάσσει σε τεράστια απόσταση από άλλους δραματουργούς, συγγραφείς, λογοτέχνες. Πέρα από Βρετανούς, εμπνεύστηκαν για να γυρίσουν φιλμ Ιταλοί, Αμερικανοί, Γερμανοί, Πολωνοί, Ιάπωνες, Ρώσο και άλλοι. Έχουμε και σύγχρονες διασκευές των έργων του. Παράλληλα, πέρα από τα δράματα, να καταχωρηθούν και εξαιρετικές, διακριτικές κωμωδίες που ξεπερνούν τα ηθογραφικά δεδομένα και θίγουν καθημερινά θέματα.

΄Αμλετ

΄Αμλετ

ΤΟ ΠΑΘΟΣ ΤΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ

Οι σύγχρονες διασκευές έργων του μεταφέρουν κλασικά τα μοτίβα του σε άλλες εποχές. Ωστόσο, αυτός ο ετεροχρονισμός, όταν οι σκηνοθετικές υπογραφές είναι άξιες, δεν βλάπτει την αξία του έργου. Όσο για τους βασικούς του ήρωες  που κατέχτησαν την οθόνη  είναι οι Άμλετ, Μάκβεθ, Βασιλιάς Λιρ, Οθέλος, Ρωμαίος και Ιουλιέτα. Κι ακόμα, ο σκηνοθέτης που δείχνει πως τον λάτρεψε με τις πολλές διασκευές έργων του είναι ο Τζεφιρέλι, ακολουθούμενος από τους Ολίβιε και Γουέλς.

Αναλύοντας το βασικό υπόβαθρο των κυριότερων ηρώων του που τιτλοφορούν και τα κορυφαία έργα του, παρατηρούμε: Οι Άμλετ και  Μάκβεθ κεντρώνονται γύρω από το θέμα της εξουσίας, της φθοράς που προκαλεί η διατήρηση και η επιβολή της και της φονικής σχέσης με τη στερέωσή της. Ο Μάκβεθ αναλύει πιο επιθετικά αυτό το θέμα, δείχνοντας διεξοδικά όλες τις μεθόδους, ίντριγκες αλλά και το αίμα με το οποίο στρώνεται το χαλί της εξουσίας.

Ο θρόνος του αίματος

Ο θρόνος του αίματος

Η ΚΑΤΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ

Ο βασιλιάς Λιρ ασχολείται με την κατάλυση των οικογενειακών δεσμών αγάπης και ενότητας, εξαιτίας της δίψας για την ιδιοκτησία, κατ’ επέκταση οικονομική δύναμη. Σχολιάζει επίσης πως η κατάλυση της ενότητας δημιουργεί ευάλωτες καταστάσεις.

Όσο για τον Ρωμαίο και την Ιουλιέτα ο Σέξπιρ παρέκαμψε το μελόδραμα και πρόσφερε έναν διαχρονικό συμβολισμό. Οι δύο αντιμαχόμενες οικογένειες εκπροσωπούν τη συντήρηση και το παλιό, το κατεστημένο, το άκαμπτο, το μονολιθικό και τη διάθεση να συνεχιστεί αυτή η κατάσταση. Αντίθετα, οι δύο νέοι μέσω του έρωτά τους εκπροσωπούν το νέο, το ανανεωτικό και το επαναστατικό, αυτό που καίει το παλιό και το ανατρέπει. Ο τελικός θάνατός τους είναι μια υπενθύμιση του Σέξπιρ πως η κοινωνική μοίρα τούς έστησε κακό παιγνίδι, αλλά, πιθανά, από τα αποκαΐδια των κορμιών τους να προέλθει η κατάρρευση των κατεστημένων αξιών.

Ράν

Ράν

ΜΗΝ ΤΑ ΧΑΣΕΤΕ

Φυσικά, διάφορα κοινωνικά, ηθογραφικά και ιδεολογικά μηνύματα μπορεί να ανακαλύψει κανείς στο Ημέρωμα της στρίγκλας, στον Οθέλο και στον Ερρίκο τον 5ο. Κατά τα άλλα, αξίζει τον κόπο σ’ εσάς τους λάτρεις του Σέξπιρ να σας προσφέρω τη λίστα με τις 21 πιο επιδραστικές ταινίες που βασίζονται σε έργα του. Οπωσδήποτε, λοιπόν, Άμλετ του σερ Λόρενς Ολίβιε, Άμλετ του Τζεφιρέλι (με Μελ Γκίμπσον) και Άμλετ 2000 του Μάικ Αλμερέιντα και Άμλετ του Κόζνιτσεφ. Ακόμη, Μάκβεθ του Όρσον Γουέλς, του Κουρουσάουα (Ο θρόνος του αίματος), Πολάνσκι  Σχετικά με το Βσιλιά Λιρ προτείνω τη συγκλονιστική, ρωσική εκδοχή του Κόζνιτσεφ αλλά και το υπέροχο αριστούργημα του Κουρουσάουα Ραν.

Για τον Οθέλο έχουμε την εκδοχή του Όρσον Γουέλς, του Τζεφιρέλι αλλά και την έξοχη από τον Ρώσο Σεργκέι Γιουτκέβιτς.

Οθέλος

Οθέλος

Ρωμαίος και Ιουλιέτα σε αφθονία. Σημειώνω τις εκδοχές των Καστελάνι, Τζεφιρέλι και την ανατρεπτική ματιά του Μπαζ Λούρμαν σ’ ένα μιούζικαλ με στοιχεία γουέστερν- σπαγγέτι. Η στρίγκλα που έγινε αρνάκι ανήκει στον Τζεφιρέλι, ενώ έχουμε και την Καταιγίδα από τον Ντέρεκ  Τζάρμαν και τον Πολ Μαζέρσκι σε σύγχρονη διασκευή.

ΔΙΚΑΙΩΘΗΚΕ ΑΠΟΛΥΤΑ

Αναρίθμητες ταινίες στηρίζονται σε σεξπιρικά μοτίβα. Σ’ αυτές θα βρούμε και επιστημονική φαντασία όπως Ο απαγορευμένος πλανήτης ή και σύγχρονα, οικογενειακά δράματα στα 1000 εκτάρια που τοποθετούν το μύθο του Βασιλιά Λιρ σ’ ένα αγρόκτημα στην Αϊόβα.

Αλλά και το γουέστερν- σπαγγέτι ενδιαφέρθηκε για τον Σέξπιρ επηρεασμένο από τη μαγεία της πένας του. Παραλλαγές του Βασιλιά Λιρ. Έχουμε  στο παραδοσιακό, αμερικανικό γουέστερν Σπασμένη λόγχη του Ντμίτρικ και ακόμα το σπαγγέτι του Λούτσιο Φούλτσι Η νύχτα της μεγάλης σφαγής.

Η ιδιοφυΐα του κορυφαίου τραγωδού κέρδισε το χρόνο. Τετρακόσια χρόνια μετά είναι επίκαιρος όσο ποτέ. Όλες οι απόψεις του δικαιώθηκαν ιδίως για τη λαγνεία της εξουσίας, τις σκληρές μεθόδους της, το ακριβό τίμημά της.

 

 

 

 

 

 

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s