Η ΧΟΥΝΤΑ ΠΟΥ «ΤΡΑΥΜΑΤΙΣΕ» ΘΑΝΑΣΙΜΑ ΤΗ ΧΩΡΑ


(αναδημοσίευση από την «ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ»,18/4/2016)

ΟΙ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΣΙΝΕΜΑ

 

Αναπαράσταση

Αναπαράσταση

του Αλέξη Ν. Δερμεντζόγλου

 Θλιβερή η επέτειος την προσεχή Πέμπτη. Αν εξασθενήσει η ιστορική μνήμη, υπάρχει πάντα ο μέγας κίνδυνος να επαναληφθούν θλιβερά γεγονότα και ιδίως η κατάργηση των ατομικών δικαιωμάτων, η ελευθερία έκφρασης, ο συνδικαλισμός, οι απεργίες, οι τολμηρές ταινίες, τα ριζοσπαστικά βιβλία. Υπάρχει πάντα περίπτωση να συλληφθούν διανοούμενοι, να εξοριστούν σε νησιά και ο καθημερινός αλλά και ο πολιτικός φασισμός να επικρατήσουν.

Η 21η  Απριλίου του 1967, που μας υπενθυμίζει η προσεχής Πέμπτη, υπήρξε το δεύτερο δικτατορικό τραύμα στη χώρα μας, 30 χρόνια μετά την περίπτωση Μεταξά.  Πάντως, ένα σχεδόν απαγορευμένο, βρετανικό ντοκιμαντέρ αναφέρει πως το 1947 η Ελλάδα ήταν και τυπικά και ουσιαστικά προτεκτοράτο της Αγγλίας. Οι δικτατορίες μπορεί να έχουν το χαρακτήρα είτε εθνοσοσιαλιστικού τύπου ή τη διατήρηση σε μια ξένη εξάρτηση.

Η δίκη της χούντας

Η δίκη της χούντας

Η ΑΝΑΓΓΕΛΙΑ ΤΟΥ ΚΙΣΙΝΓΚΕΡ

Στην πρώτη περίπτωση ο Μεταξάς εφάρμοσε τα εθνοσοσιαλιστικά «ιδεώδη» του Χίτλερ, στη δεύτερη περίπτωση οι συνταγματάρχες υπό τον Γεώργιο Παπαδόπουλο εξετέλεσαν σχέδιο της CIA. Οι στόχοι ήταν βασικά δύο και δυστυχώς επετεύχθησαν:. Να οπισθοχωρήσει η άνοδος της Αριστεράς, που θα την πιστοποιούσαν οι εκλογές (που δεν έγιναν ποτέ) το Μάιο του 1967 και να διχοτομηθεί η Κύπρος. Για τους Έλληνες αξιωματικούς, που ήταν αναμεμειγμένοι σ’ αυτό το προδοτικό σχέδιο, δεν μάθαμε ποτέ ονόματα και διευθύνσεις για χάρη της εθνικής ενότητας. Η επταετής δικτατορία όχι μόνον πήγε ιδεολογικά και πολιτικά τη χώρα μας χρόνια πίσω, αλλά κόμισε και ένα μεγάλο εθνικό τραύμα. Η πτώση της δεν ήλθε ποτέ από δράση ενωμένων, λαϊκών κινημάτων αλλά από απόφαση των Αμερικανών (η αλλαγή πολιτικής σκυτάλης αναγγέλθηκε μάλιστα από τον Κίσινγκερ).

ΑΥΤΟΙ ΠΟΥ ΕΦΥΓΑΝ ΚΑΙ ΟΙ ΑΛΛΟΙ

Από το `74 και μετά αρχίζει βαθμιαία αυτό που ονομάστηκε αποχουντοποίηση, αλλά ποτέ τα πράγματα δεν ξεκαθάρισαν απόλυτα (τα λεγόμενα «σταγονίδια»). Θεωρώ πως παράπλευρη απώλεια της απριλιανής δικτατορίας υπήρξε η ανάπτυξη τρομοκρατικών ομάδων. Η δικαιοσύνη, βέβαια, καταδίκασε τους προδότες, τους απενεργοποίησε, αλλά η Ελλάδα αυτή την επταετία έχασε μεγάλο μέρος της ρώμης της σε ό,τι αφορά στα κινήματα που τότε ήταν σε εξέλιξη (γαλλικός Μάης κτλ.).

Οι Έλληνες καλλιτέχνες στάθηκαν στο ύψος τους. Πολλοί αναγκάστηκαν να ξενιτευτούν σε διάφορα φιλόξενα ευρωπαϊκά κράτη. Μεταξύ τους οι Μελίνα Μερκούρη, Ροβήρος Μανθούλης, Κώστας Φέρρης και άλλοι που συνέχισαν τον αγώνα τους από το εξωτερικό. Όσοι έμειναν στη χώρα μας εναντιώθηκαν με κάθε τρόπο στα θλιβερά δεσμά της.

Οι σκηνοθέτες μας έκαναν το παν για να αντισταθούν. Είχαν να αντιμετωπίσουν μια σκληρή λογοκρισία που έλεγχε με κάθε τρόπο τα σενάρια. Τελικά κατάφεραν να περάσουν τις απόψεις τους. Τα έμμεσα αντιχουντικά φιλμ μπορεί να είναι λίγα, αλλά και μνημειώδη. Οι προοδευτικοί Έλληνες και ιδίως οι φοιτητές έσπευδαν να τα παρακολουθήσουν με μεγάλη συμμετοχή. Έτσι, κατά κάποιο τρόπο εγκαταστάθηκε ένα αντιδικτατορικό σινεμά. Σ’ αυτό πρωτοστάτησαν οι Αγγελόπουλος, Κατσουρίδης, Βούλγαρης και άλλοι.

Η ΘΗΛΙΑ ΣΤΟ ΛΑΙΜΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

Ο Θόδωρος Αγγελόπουλος θα εκκινήσει με την αγαπημένη Αναπαράσταση. Εδώ η κριτική που ασκείται είναι πολλαπλή. Δεν γίνεται μόνον αναφορά στη φοβερή φτώχεια της Ηπείρου (Ζαγοροχώρια), στην εγκατάλειψη του αγροτικού πληθυσμού αλλά και στο έγκλημα που συνετελέσθη κατά της Ελλάδας. Ο φόνος με στραγγαλισμό ενός μετανάστη  αποχτάει την απόλυτη αντιστοίχησή του με τον πνιγμό της Ελλάδας από τη χούντα.

Μέρες του ΄36

Μέρες του ΄36

Δύο χρόνια αργότερα ο Αγγελόπουλος επανήλθε με τις Μέρες του `36, όπου η αντιστοίχηση του `36 με το `67 είναι σαφής, παράλληλα με την ύπαρξη πολλών υπαινιγμών και νύξεων. Η πολύκροτη ταινία του Αγγελόπουλου Ο θίασος γυρίζεται κατά τη δικτατορία με ψεύτικο σενάριο.

Η ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΜΑΣ ΕΥΘΥΝΗ

Ο Ντίνος Κατσουρίδης γύρισε μια ασπρόμαυρη πικρή κωμωδία εποχής, που βραβεύτηκε στο φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, καταχειροκροτήθηκε από το κοινό και αγαπήθηκε από τους φοιτητές. Το Τι έκανες στον πόλεμο Θανάση είναι μια συγκλονιστική δημιουργία, που ουσιαστικά δεν αναφέρεται στην κατοχική Αντίσταση κατά των Γερμανών αλλά στην ευθύνη των Ελλήνων να συσπειρωθούν κατά της δικτατορίας. Αργότερα, ο Κατσουρίδης σε έγχρωμο φιλμ, και πάλι με τον Βέγγο, θα γυρίσει μια από τις καλύτερες –σε όλα τα επίπεδα- ελληνικές ταινίες όλων των εποχών. Το φιλμ Θανάση πάρε τ’ όπλο σου με άκρως ελλειπτικό τέλος, με στιλ και ρυθμό είναι σαφέστατα μια αντιχουντική ταινία.

Τι έκανες στον πόλεμο Θανάση

Τι έκανες στον πόλεμο Θανάση

ΣΧΕΣΕΙΣ ΦΑΣΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΕΞΟΥΣΙΑΣ

Νύξεις κατά της δικτατορίας αλλά και των ευθυνών της ελληνικής σιωπηρής πλειοψηφίας έχουμε και στο έξοχο, πολιτικό νουάρ του Δήμου Θέου Κιέριον. Οι άλλοι Έλληνες κινηματογραφιστές μας πρόσφεραν τα εξής αξιόλογα φιλμ: Οι Θανάσης Ρέντζης και Νίκος Ζερβός το Άσπρο + Μαύρο, που αναφέρεται στα γεγονότα της νομικής το Μάρτιο του 1973. Ο Πάνος Γλυκοφρύδης στη Δίκη των δικαστών κεντρώνεται μεν στη δίκη του Κολοκοτρώνη, αλλά ουσιαστικά και υπαινιχτικά διαθέτει σαφέστατες αντιχουντικές νύξεις. Ο Νίκος Παναγιωτόπουλος στα Χρώματα της ίριδας στο τέλος του φιλμ καταγράφει τη συλλογική αγανάκτηση του κόσμου για την απάτη του συστήματος.  Άφησα για το τέλος τον Παντελή Βούλγαρη που το 1972 θα ενθουσιάσει το κοινό με την πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του, το βραβευμένο Προξενιό της Άννας. Δεν είναι μεν μια ταινία για τη χούντα, αλλά μια ιστορία τοποθετημένη στην καρδιά της δικτατορίας. Με έξοχη και πικρή, μινιμαλιστική,  ηθογραφική καταγραφή εξετάζεται ο καθημερινός φασισμός στις σχέσεις εξουσίας μέσα σε μια οικογένεια.

Το προξενιό της ΄Αννας

Το προξενιό της ΄Αννας

ΚΩΜΩΔΙΕΣ ΚΑΙ ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ

Ο Δημήτρης Μακρής βρίσκεται στην Ιταλία. Εκεί θα γυρίσει μια λιτή αναπαράσταση του τραγικού  γεγονότος το Εδώ πολυτεχνείο. Ο Ζιλ Ντασέν θα μας προσφέρει τη Δοκιμή. Και καθώς ο χρόνος κυλάει αμείλικτα και φθάνει η μεταπολίτευση, γυρίζονται δύο πολύ διεισδυτικά ντοκιμαντέρ. Είναι Η δίκη της χούντας και Η δίκη των βασανιστών. Θα αγαπηθεί πολύ τη δεκαετία του `80 η γνωστή βραβευμένη σάτιρα του Νίκου Περάκη Λούφα και παραλλαγή με δηκτική αναφορά στη χούντα και στους μηχανισμούς προπαγάνδας μέσω της τηλεόρασης. Σημειώνω ένα επεισόδιο από το Ο Θανάσης στη χώρα της σφαλιάρας και μικρές αλλά έξοχες αναφορές στο τέλος εποχής στην Ελλάδα, τη Φωτογραφία του Νίκου Παπατάκη. Από σύγχρονα φιλμ θυμίζω την Πίσω Πόρτα του Γιώργου Τσεμπερόπουλο, την URANIA του Κώστα Καπάκα, τη Χορωδία του Χαρίτωνα του Καραντινάκη που αναπολούν και την εποχή της χαμένης αθωότητας.

Λούφα και παραλαγή

Λούφα και παραλλαγή

Σε πολλά άλλα εθνικά φιλμ υπάρχουν αναφορές σ’ αυτό το βαθύτατο, ελληνικό, σύγχρονο τραύμα, που έστειλε πίσω πολλά χρόνια τη χώρα μας σε όλα τα επίπεδα.

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s