ΟΤΑΝ Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΘΑ ΞΕΦΥΓΕΙ ΑΠΟ ΤΙΣ «ΡΑΓΕΣ»


(αναδημοσίευση από την «ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ»,06/10/2014)

Παναγιώτης Χαραμής

                  Παναγιώτης Χαραμής

γράφει ο Αλέξης Ν. Δερμεντζόγλου

dermetzo@otenet.gr

Αν κάποτε αναρωτιόταν κανείς τι καλό διαθέτει η Δράμα, αβίαστα αρχικά θα λέγαμε πως από τη δεκαετία του `50 κιόλας η θρυλική Δόξα Δράμας μάγευε τον κόσμο, μάζευε χιλιάδες φιλάθλους από τις γύρω περιοχές και είχε μετατραπεί σε έναν πόλο ενδιαφέροντος, μια και η ακριτική πόλη κατά τα άλλα έφθινε, από τότε που δεν ήταν πια καπνοπαραγωγικό κέντρο.

Και το 1978 ήλθε το Φεστιβάλ ταινιών μικρού μήκους της Δράμας και ανέτρεψε θετικά τα πάντα. Η πόλη συζητιέται πια επειδή το φεστιβάλ της, που έγινε και διεθνές, προσελκύει πολλούς επισκέπτες κάθε Σεπτέμβριο.

Σε επίπεδο καλλιτεχνικό η Δράμα διαθέτει μεγάλη παράδοση. Ο Άρης Καραϊσκάκης είναι γνωστός σκηνοθέτης, όσο για ηθοποιούς από εκεί ξεκίνησαν πολλοί. Να θυμίσω τους αείμνηστους Δημήτρη Καμπερίδη, Σταύρο Κολαρόγλου, Νίκο Σεργουλόπουλο, φυσικά τον Ανέστη Βλάχο, τον Γιώργο Κοτανίδη.

Φυσικά, δεν μ’ ενδιαφέρει μόνον το παρελθόν αλλά και το σήμερα. Τι γίνεται, λοιπόν, με τη νέα γενιά; Σ’ αυτή τη φάση υπάρχει ένα τουλάχιστον ευχάριστο νέο.

ΠΡΕΜΙΕΡΑ ΣΤΙΣ «ΝΥΧΤΕΣ ΠΡΕΜΙΕΡΑΣ»

Στο κινηματογραφικό φεστιβάλ της Αθήνας Νύχτες πρεμιέρας προβλήθηκε στο διαγωνιστικό μέρος μια εννιάλεπτη ταινία, Οι ράγες του Πάνου Χαραμή. Ο τελευταίος γεννήθηκε στην ακριτική Δράμα το 1978. Σπούδασε φυσική στο ΑΠΘ και θεωρία κινηματογράφου και σκηνοθεσία στην Αγγλία. Η πτυχιακή του ταινία Δράμα βραβεύτηκε στο 7ο διεθνές φεστιβάλ της Νάουσας.

Η νέα του ταινία Ράγες, έγχρωμη και γυρισμένη εξ ολοκλήρου στη Δράμα, είναι προϊόν της μεγάλης ωριμότητάς του. Θα εξηγήσω στη συνέχεια το γιατί. Σε σενάριο και σκηνοθεσία του ίδιου θα μπορούσε να είναι και τελικά ένα μεγάλου μήκους φιλμ. Αυτό σημαίνει αυτόματα πως το σενάριο είναι πολλαπλά συμπυκνωμένο και μινιμαλιστικό. Αρχικά, όσο κι αν βελτιώθηκε η Δράμα αποδίδεται η εικόνα της με εξαιρετικό τρόπο. Την έχω ζήσει και το κλίμα που αποδίδει ο νέος σκηνοθέτης είναι το ενδεδειγμένο.

 ΕΛΛΕΙΠΤΙΚΟ ΚΑΙ ΛΙΤΟ

Παράλληλα, όλα είναι ελλειπτικά, αινιγματικά και γεμάτα ελλείψεις και νύξεις. Τίποτα δεν περισσεύει. Όταν βλέπεις την ταινία σκέφτεσαι θα ήθελα κι άλλα, αλλά αυτό δεν τη μειώνει. Με το σεναριακό υλικό του ο σκηνοθέτης, προσθέτοντας και κάποιες άλλες σκηνές, θα μπορούσε να μας δώσει ένα φιλμ 60 λεπτών. Φυσικά, το καλύτερο σε τέτοιες περιπτώσεις είναι να γνωρίζεις τις προθέσεις του δημιουργού, όπως τις καταγράφει ίδιος. Να τις δημοσιοποιήσουμε, λοιπόν, και μετά έρχεται και η κριτική. Ιδού, λοιπόν, ο φίλος και συμπατριώτης Πάνος Χαραμής, τι μου έγραψε κατά λέξη για τις Ράγες:

«ΟΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΜΙΛΗΣΟΥΜΕ…»

«Μέσα από τις Ράγες προσπάθησα να διηγηθώ μία ακόμα ιστορία καθημερινότητας στην Ελλάδα του σήμερα. Πιστεύω πως ως δημιουργοί οφείλουμε να «μιλήσουμε» για όλα αυτά που συμβαίνουν γύρω μας, είναι το ελάχιστο που μπορούμε να κάνουμε. Η πορεία του Δημήτρη (σ.σ. πρωταγωνιστή της ταινίας) ακόμα και μέσα από τον τίτλο της ταινίας, φαντάζει προδιαγεγραμμένη από τις πρώτες κιόλας στιγμές της ιστορίας. Μέσα από μια σειρά προκλήσεων που παρουσιάζονται μπροστά του, αυτός καλείται να δράσει ή καλύτερα να αντιδράσει, έτσι ώστε να προστατέψει ό,τι του έχει απομείνει, γνωρίζοντας εξαρχής το τεράστιο κόστος των πράξεών του. Πρόθεσή μου δεν είναι σε καμία περίπτωση να σταθώ κριτικά απέναντι στις όποιες αποφάσεις καλείται να πάρει ο πρωταγωνιστής, άλλωστε κάτι τέτοιο θα ήταν άδικο από πλευράς μου, από τη στιγμή που οι αποφάσεις αυτές διαμορφώνονται κάτω από συνθήκες απόγνωσης με κύριο άξονα το ένστικτο της επιβίωσης. Αυτό που προσπάθησα να αποδώσω πίσω από το φακό είναι το νοσηρό αυτό περιβάλλον, που οδηγεί συνανθρώπους μας, όπως ο Δημήτρης, μπροστά σε αδιέξοδες καταστάσεις…»

ΝΥΞΕΙΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ

Εντάξει με τις προθέσεις, το καλό, όμως, είναι να καταγραφεί αυτό που ένιωσε ο γράφων. Αρχικά, παρατηρώντας το βιογραφικό του, οι σπουδές του στη Θεωρία του κινηματογράφου μας κάνουν να αφομοιώσουμε και τη γραφή και το τελικό αποτέλεσμα του φιλμ. Ο σκηνοθέτης θαυμάζει τον Ταρκόφσκι και όλους τους κορυφαίους Ευρωπαίους δημιουργούς κι έτσι η γραφή του είναι μοντέρνα και ελλειπτική, γεμάτη νύξεις και μικρολεπτομέρειες. Εκείνο που, πιθανά από σεμνότητα, δεν μας λέει, όταν αναφέρεται στις προθέσεις του, είναι πως Οι ράγες είναι μια ταινία για την κρίση. Και επειδή συνεχώς αναφερόμαστε στην κρίση, στις Ράγες δεν είναι μόνον οικονομική. Ο Πάνος ενσωματώνει και τη βαθύτατη ηθική, αυτή που σιγοτρώει εδώ και δεκαετίες τη χώρα μας. Όλες οι παθογένειές της καταγράφονται εξαιρετικά και διεισδυτικά.

 ΥΠΟ- ΔΟΜΕΣ ΤΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ

Θαυμάσια η ανάλυσή του ιδίως για το πώς λειτουργούν οι δομές της εξουσίας. Η τελευταία είναι ένα απρόσωπο, λαβυρινθώδες σχήμα. Δεν «χτυπάει», δεν ελέγχει, δεν αποσύρει με τους κλασικούς, παλαιομοδίτικους τρόπους, αλλά μέσα από ένα μετασχηματισμό, που αξίζει τον κόπο να τον δούμε, μια και ως τίτλος οι Ράγες υπαινίσσονται όχι μόνον τη ζωή αλλά και το μονόδρομο που μας οδηγούν. (Θυμηθείτε τις ράγες του τρένου στο Ανθρώπινο κτήνος του Λανγκ). Είναι, λοιπόν, αρχικά η αλλοτριωτική δύναμη του χρήματος.

Στη συνέχεια έρχεται το σεξ ως παράγοντας ύπνωσης. Στις Ράγες αντιπαρατίθενται δύο διαφορετικοί κόσμοι, που ταξικά είναι όμοιοι και στρέφονται ο ένας εναντίον του άλλου, σύμφωνα με το σχεδιασμό της αόρατης εξουσίας. (Δες και το σινεμά του Ζακ Ριβέτ)

ΤΑΞΙΚΑ ΟΜΟΙΟΙ ΟΙ ΑΝΤΙΠΑΛΟΙ

Ο περιθωριακός και ο ποδηλατάς είναι ταξικά όμοιοι, αλλά ο δεύτερος, ως διαχειριστής του χρήματος και της σεξουαλικής επικαρπίας, λειτουργεί ως εντολοδόχος του συστήματος, που επιθυμεί να τεθεί εκτός μάχης! Όταν ο Δημήτρης σκοτώνει το δεύτερο (γιατί τελικά κι αυτός είναι άχρηστος για το σύγχρονο life-style), ουσιαστικά το έγκλημα διαπράττεται από το αόρατο σύστημα. Αν θυμηθούμε την Αναπαράσταση του Αγγελόπουλου, στις Ράγες το χτύπημα στο κεφάλι του ποδηλατά δεν γίνεται από το χέρι του περιθωριακού, αλλά από τα ελληνικά στερεότυπα περί μαγκιάς, κάτι που δεν φρόντισε να μας το αποτρέψουν οι άνωθεν, οι πολιτικοί, οι διαχειριστές της χώρας και της ζωής μας.

Η Ελλάδα, λοιπόν, πεθαίνει ιδίως μέσω της επαρχίας, η Ελλάδα που δεν αλλάζει και καμουφλάρει την πολλαπλά πολύχρονη ηθική της κρίση μέσα από την οικονομική.

Έξοχη, μινιμαλιστική σκηνοθεσία, σπουδαίο μοντάζ, εξαιρετική φωτογραφία, σπουδαίοι ρόλοι. Πάνο, καλή τύχη στο αόρατο μέλλον, δεν έχω κάτι άλλο να προσθέσω.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s