25 ΤΑΙΝΙΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΣΑΝ ΔΡΑΣΤΙΚΑ!


(αναδημοσίευση από την «ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ»,4/4/2016)

 Καζαμπλάνκα

Καζαμπλάνκα

του Αλέξη Ν. Δερμεντζόγλου

Ταχτικά οι σινεφίλ αναρωτιούνται για το ποιες είναι οι καλύτερες ταινίες όλων των εποχών. Παράλληλα, υπάρχουν και φιλμ με εμβληματικούς τίτλους, που ταχτικά αξιοποιούνται και σε άρθρα και αναφορές στην καθημερινή ζωή (π.χ. Γλυκιά ζωή).Ωστόσο, πιο ενδιαφέρον έχει να εξεταστούν οι πιο επιδραστικές ταινίες στην ιστορία του κινηματογράφου. Με τον όρο επιδραστικές εννοώ τις δημιουργίες εκείνες που έχουν επιδράσει τόσο πολύ σε σκηνοθέτες, εταιρίες παραγωγής και στο κοινό ώστε να αποτελούν τα αρχετυπικά καλούπια του σινεμά. Δηλαδή, να γίνονται παρόμοια φιλμ όπως αυτά ή αναφορές σε σκηνές, στιλ και  θεματολογία τους. Ακόμα, να εκφράζουν κοινωνικές και ιδεολογικές τάσεις, να ανιχνεύεται η κοινή γνώμη  αλλά και το πώς χειραγωγείται. Από αυτή την οπτική επιχειρώ με κάθε ρίσκο μια λίστα των 25 πιο επιδραστικών στην ιστορία του σινεμά ταινιών παλιών αλλά και σύγχρονων.

Με διπλή ταυτότητα

Με διπλή ταυτότητα

Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΡΟΜΑΝΤΙΣΜΟΣ

Για τα μεγάλα ρομάντζα και  τις αντιπαραθέσεις μεταξύ των εραστών υπάρχουν τρεις πολυαγαπημένες ταινίες: Από το 1939 φθάνει το πολύκροτο και οσκαρικό Όσα παίρνει ο άνεμος και από το `40 δύο πολύκροτες δημιουργίες. Αρχικά η Καζαμπλάνκα του Κάρτιζ με Μπέργκμαν και Μπόγκαρντ, συνδυασμός μελοδράματος, νουάρ και αντιστασιακής δημιουργίας. Σπουδαίοι ρόλοι, εξαιρετική ατμόσφαιρα αλλά και ιδεολογία. Αργότερα ο Ντέιβιντ Λιν θα γυρίσει τη Σύντομη συνάντηση. Λιτό, μινιμαλιστικό, ευαίσθητο φιλμ, ερωτικό, δραματικό, με κοινωνική ματιά. Έγινε ριμέικ, το θυμήθηκαν οι Κανελλόπουλος (Παρένθεση), Ίστγουντ (Οι γέφυρες του Μάντισον). Στη συνέχεια να θυμίσω τον Πολίτη Κέιν του Όρσον Γουέλς, που είναι άκρως επιδραστικό φιλμ όχι μόνον γιατί «άλλαξε» τη γλώσσα του σινεμά, αλλά ιδίως γιατί είναι το όνειρο του κάθε σκηνοθέτη να γυρίσει μια παρόμοια ταινία τόσο ως γραφή αλλά και θεωρητική άποψη.

Πολίτης Κέην

Πολίτης Κέην

ΧΙΤΣΚΟΚ Ο ΜΟΝΑΔΙΚΟΣ

Δεν θα μπορούσε να λείψει ο Χίτσκοκ από τους πιο επιδραστικούς σκηνοθέτες. Δύο τουλάχιστον δημιουργίες του ανθολογούνται στη λίστα. Βασικά έχουμε την  Ψυχώ, όπου η σκηνή στο ντους έχει αναπαραχθεί αμέτρητες φορές. Έγινε και το ριμέικ της. Στη συνέχεια είναι Ο δεσμώτης του ιλίγγου είναι  ένα σύνθετο φιλμ. Συνδυάζει το μελόδραμα, τη μεταφυσική, το νουάρ, την ερωτική δημιουργία, το σχόλιο για το ψέμα του άλλου, την πλαστοπροσωπία. Αμέτρητα φιλμ μιμήθηκαν, χωρίς επιτυχία όμως, την ανεπανάληπτη ατμόσφαιρα του Δεσμώτη.

Σε ατμόσφαιρα νουάρ και οι δύο άλλες δημιουργίες που θα καταγράψω. Αρχικά, ο πολύκροτος Τρίτος άνθρωπος στον οποίο ενώνονται τρεις ιδιοφυΐες. Είναι μαζί οι σερ Κάρολ Ριντ. Γκράχαμ Γκρίιν, Όρσον Γουέλς. Ο τίτλος αξιοποιείται συνεχώς με άλλες σημασίες και έχουμε ήδη το αίνιγμα της ταυτότητας και την οδύνη της απώλειας.

ΑΠΑΤΩΝΤΑΣ ΤΟΝ …   ΑΛΛΟ

Αρχετυπικό φιλμ- νουάρ, που το αντέγραψαν πολλές φορές, το οσκαρικό Με διπλή ταυτότητα, όπου σμίγουν οι Μπίλι Γουάιλντερ, Ρέιμοντ Τσάντλερ, Έντμοντ Τζ. Ρόμπινσον, Μπάρμπρα Στάνγουικ. Η αξία του έγκειται στην πρόβλεψη για τη μεταπολεμική διολίσθηση στον τόπο της οικονομικής απληστίας. Ακόμα, αναφέρεται στην απάτη μέσω πλαστοπροσωπίας και το τέλος εποχής. Ο Λόρενς Κάσνταν γύρισε την Έξαψη με μοντέλο τη Διπλή ταυτότητα.

Και μια και βρισκόμαστε στο χώρο του μυστηρίου και της έντασης, οπωσδήποτε θα ανθολογηθεί το Ριφιφί του Ζιλ Ντασέν όχι μόνον για την αρχετυπική δομή του λιτού νουάρ, αλλά ιδίως γιατί η τεχνική με την οποία γίνεται η ληστεία εφαρμόστηκε στη συνέχεια τόσες πολλές φορές ώστε να γράφεται π.χ. ριφιφί στο τάδε μέρος.

Νοσφεράτου

Νοσφεράτου

ΟΙ ΜΕΓΑΛΟΙ ΚΛΑΣΙΚΟΙ

Αρχετυπικό γουέστερν που επηρέασε πολύ τον κινηματογράφο με πολλαπλές αναφορές είναι η Ταχυδρομική άμαξα του Τζον Φορντ. Από το χώρο του σοσιαλιστικού ρεαλισμού το Θωρηκτό Ποτέμκιν, μια ιστορική  εξέγερση από τον Σερκγέι Άιζεστάιν είναι η πιο επιδραστική.

Στην περιοχή της «επιστημονικής φαντασίας» και του κινδύνου της ανθρωπότητας από την υπέρμετρη αύξηση της τεχνολογίας η Μετρόπολις του Φριτς Λανγκ παραμένει σταθερό σημείο αναφοράς.

Από το μεσοπόλεμο έρχεται μια ταινία που λειτουργεί και αρχετυπικά και προφητικά και ο τίτλος της έμεινε παροιμιώδης. Αναφέρομαι στον Κανόνα του παιγνιδιού από τον Ζαν Ρενουάρ, που ανατέμνει με φινέτσα αλλά και έντονο σαρκασμό τις συμπεριφορές της γαλλικής μεγαλοαστικής τάξης.

Γυρίζοντας  στην εποχή του βωβού κινηματογράφου, θα κάνω μια στάση στο Νοσφεράτου του Μουρνάου όχι μόνον για την υψηλή ποιότητά του, αλλά και γιατί υπήρξε το αρχετυπικό φιλμ του «φανταστικού» πάνω στον βαμπιρισμό.

Η ΙΔΙΟΦΥΪΑ ΤΟΥ ΚΙΟΥΜΠΡΙΚ

Έγινε ριμέικ από τον Χέρτζογκ και εγκαθίδρυσε από το `50 την επανεγκατάσταση του μύθου που προήλθε από τον Μπράαμ Στόκερ. Προχωρώντας προς το σύγχρονο σινεμά, καταχωρώ χωρίς αμφιβολία τον Στίβεν Σπίλμπεργκ ως τον κατ’ εξοχή επιδραστικό δημιουργό. Σίγουρα με την  ταινία του Εξωγήινος επέδρασε περισσότερο από άλλες, γιατί εισήγαγε την οπτική του καλού και μόνου μικρού εξωγήινου πλάσματος.

Στη συνέχεια έρχεται ο Στάνλεϊ Κιούμπρικ με αγαπημένες,  διανοητικές δημιουργίες. Τρεις τουλάχιστον ταινίες του δημιούργησαν μεγάλες επιδράσεις στο σύγχρονο σινεμά: Το χρήμα της οργής για την πολλαπλή εκδοχή με τη σκηνή της ληστείας (δες και Reservoir dogs του Ταραντίνο). Η λάμψη που έβαλε νέες βάσεις στο μεταφυσικό, ελλειπτικό αλλά και ιδεολογικά φορτισμένο θρίλερ. Φυσικά είναι και το Κουρδιστό πορτοκάλι, καίριο σχόλιο πάνω στη βία του μέλλοντος.

Για τη βία, την καταστολή, τη χειραγώγηση και την επιβολή της εξουσίας υπάρχει ένα μοναδικό, επιδραστικό καλτ- φιλμ. Είναι το Μπραζίλ του Τέρι Γκίλιαμ, σημείο αναφοράς και αξεπέραστο μέχρι στιγμής.

Μπραζίλ

Μπραζίλ

Ο ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΦΑΣΙΣΜΟΣ

Θα περάσω στη συνέχεια στον Ξένοιαστο καβαλάρη του Ντένις Χόπερ, δημιουργία που εμπέδωσε την ταινία δρόμου αλλά και το νεανικό αντικομφορμιστικό φιλμ. Το γουέστερν- σπαγγέτι είναι ένα ιδιαίτερο κινηματογραφικό είδος, αγαπήθηκε πολύ ιδίως από τους άνδρες. Ως αντιπροσωπευτική επιδραστική ταινία ανθολογώ το Για μια χούφτα δολάρια με τον Κλιντ Ίστγουντ, φιλμ που εισήγαγε και το μύθο του ανθρώπου από το πουθενά. Τη Νύχτα με τις μάσκες του Κάρπεντερ την αξιολογώ ως ένα τυπικό, αρχετυπικό φιλμ σε σχέση με τις νεανικές ταινίες τρόμου. Οι εντιμότατοι φίλοι του Μονιτσέλι ανθολογούνται όχι μόνον γιατί αγαπήθηκαν πολύ από το κοινό, όχι μόνον γιατί προέκυψαν πολλές συνέχειές τους, αλλά ιδίως για την οπτική τους  την οποία ακολούθησαν πολλές ταινίες πάνω στο τέλος εποχής.

Για μια χούφτα δολάρια

Για μια χούφτα δολάρια

Φυσικά όταν αναφερόμαστε σε επιδραστικά φιλμ σ’ αυτά καταγράφονται και κάποια που κόμισαν ενοχλητικές ιδέες. Σχετικά, λοιπόν, με την αυτιδικία υπάρχουν από το `70 ο Επιθεωρητής Κάλαχαν του Ντον Ζίγκελ με τον Κλιντ Ίστγουντ και Ο εκτελεστής της νύχτας  του Μάικλ Γουίνερ με τον Τσαρλς Μπρόνσον, που προπαγανδίζουν  την παράκαμψη των νόμων.

Τώρα δεν μένει παρά να ετοιμάσετε τη δική σας λίστα.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s