«Η ΚΙΒΩΤΟΣ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ»


(αναδημοσίευση από την ΕΠΟΧΗ, 3/4/2016)

francofonia

Όσο υπάρχουν άνθρωποι…

του Στράτου Κερσανίδη

Εκτός από τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα υπάρχουν και οι άνθρωποι. Είναι εκείνοι που αφήνουν το στίγμα τους, που επηρεάζουν τα γεγονότα, που στέκονται πέρα από ιδεολογίες ή ιδεοληψίες και, απλά, πράττουν το καθήκον τους απέναντι σε κάτι μεγαλύτερο, σε κάτι που ξεπερνά τα χρονικά όρια του ανθρώπινου βίου και των ιστορικών γεγονότων. Μια τέτοια ιστορία επιλέγει ο μεγάλος ρώσος σκηνοθέτης, Αλεξάντερ Σοκούροφ και την παρουσιάζει με το μέσο που ξέρει πολύ καλά να χειρίζεται: τον κινηματογράφο. Το αποτέλεσμα αυτής της επιλογής είναι η ταινία “Η κιβωτός των ανθρώπων” (Francofonia).

Στις 14 Ιουνίου 1940 το Παρίσι, πέντε εβδομάδες μετά από την επίθεση που δέχτηκε η Γαλλία, κατελήφθη από τους ναζί. Όπως είναι φυσικό μαζί με την πόλη έπεσαν στα χέρια και όλοι οι θησαυροί της γαλλικής πρωτεύουσας, ανάμεσα στους οποίους ήταν και το Μουσείο του Λούβρου. Το τι αντιπροσωπεύει το συγκεκριμένο μουσείο αλλά και όλα σχεδόν τα μουσεία του κόσμου, νομίζω πως είναι περιττό να αναλυθεί περαιτέρω καθώς είναι πέρα για πέρα αντιληπτό. Θα χρησιμοποιήσω μόνον μια λέξη από τον τίτλο της ταινίας: “Κιβωτός”. Αυτήν εξηγεί τα πάντα με τον καλύτερο τρόπο.

Όμως στον πόλεμο, σε κάθε πόλεμο τα πρώτα θύματα εκτός από τους ανθρώπους, είναι τα μνημεία, είναι τα έργα τέχνης μέσα στα οποία περικλείεται η μνήμη του παρελθόντος, το DNA του ανθρώπινου πολιτισμού. Ας δούμε λοιπόν, τι αφηγείται η ταινία του Σοκούροφ.

Δύο άνδρες, ο Ζακ Ζογιάρ, διευθυντής στο Μουσείο του Λούβρου στα χρόνια της γερμανικής κατοχής και ο κόμης Φραγκίσκος Βολφ-Μέτερνιχ, αξιωματικός των ναζί στο Παρίσι συνεργάστηκαν για να συντηρηθούν οι θησαυροί του μουσείου αλλά και να σωθούν από τη μεταφορά τους στη Γερμανία κατά τη διάρκεια του πολέμου. Οι δύο αυτοί άνδρες μετά τον πόλεμο κατηγορήθηκαν και φυλακίστηκαν ως ναζιστές αλλά σύντομα αποκαταστάθηκαν και τιμήθηκαν με το μετάλλιο της Λεγεώνας της Τιμής για το έργο που προσέφεραν. Αυτό είναι το θέμα με το οποίο καταπιάνεται ο μέγας Σοκούροφ σε αυτήν την ταινία- κομψοτέχνημα. Πρόκειται για ένα λεπτομερές κέντημα στο οποίο ο δημιουργός προσέχει και την παραμικρή λεπτομέρεια προκειμένου να επιτύχει ένα υψηλό αισθητικό αποτέλεσμα. Ταυτόχρονα όμως με τα γεγονότα και τη δράση των δύο ανδρών, ο σκηνοθέτης εξετάζει, με αφορμή το Λούβρο τη σχέση ανάμεσα στην τέχνη, τη δημοκρατία και την εξουσία.

Μέσα στους διαδρόμους του μουσείου κυκλοφορεί η Μαριόν, η γυναίκα – σύμβολο της Γαλλικής Δημοκρατίας και ο Μέγας Ναπολέων! Ελευθερία, Ισότητα, Αδελφοσύνη, λέει η Μαριόν και ο σκηνοθέτης σαρκάζει για τα χαμένα ιδανικά της Ευρώπης. Κι ο Ναπολέων, ως αυτοκράτορας περιφέρεται αυτάρεσκα μέσα στο Μουσείο και δείχνει τους πίνακες που τον απεικονίζουν, σε μια συμβολική αλλά και αυστηρή ματιά του σκηνοθέτη προς την εξουσία. Τέχνη, μουσείο, δυο άνδρες και ένας συνεχής, υπόγειος πολιτικός σχολιασμός.

Η ταινία ανήκει στην κατηγορία αυτού που αποκαλούμε δραματοποιημένο ντοκιμαντέρ. Ταυτόχρονα όμως είναι και μια ταινία η οποία κινείται εντός των ορίων της υψηλής τέχνης. Με λίγα λόγια έχουμε να κάνουμε με ένα να μεγαλειώδες κινηματογραφικό επίτευγμα από τον Αλεξάντερ Σοκούροφ, ο οποίος αποτίοντας φόρο τιμής στην ιστορική μνήμη, επιλέγει να κλείσει την ταινία του με τον ύμνο της Σοβιετικής Ένωσης.

Σκηνοθετώντας την “Κιβωτό των ανθρώπων”, ο Σοκούροφ υπενθυμίζει πως μια κιβωτός της μνήμης του ανθρώπινου πολιτισμού και της Ιστορίας είναι και ο κινηματογράφος. Κι έτσι αυτήν η κιβωτός ανοίγει για να βγουν από μέσα της δύο χαρακτήρες, δύο άνθρωποι οι οποίοι πέρα από ιδεολογίες και ιδεοληψίες, συνεργάστηκαν για κάτι πολύ πιο μεγάλο. Για κάτι που ξεπερνά το πεπερασμένο του βίου και των μεγάλων ιστορικών γεγονότων. Ακόμη κι όταν τα γεγονότα αυτά είναι τόσο δραματικά, όσο ένας πόλεμος.

strakersan@gmail.com

http://kersanidis.wordpress.com

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s