Ο ΧΡΟΝΟΣ ΚΑΙ Η ΥΠΕΡΒΑΣΗ ΤΟΥ ΣΤΟ ΣΙΝΕΜΑ ΤΟΥ ΑΛΕΝ ΡΕΝΕ


Με αφορμή την προβολή της ταινίας «Σταβίσκι» από την Κινηματογραφική Λέσχη των Εργαζομένων της ΕΡΤ3

Πέρσι στο Μαρίενμπαντ

Πέρσι στο Μαρίενμπαντ

του Αλέξη Ν. Δερμεντζόγλου
dermetzo@otenet.gr
«Έφυγε» ένα Σάββατο βράδυ στα 92 του, σκηνοθετώντας πάνω από 60 χρόνια ταινίες και ιδίως παραμένοντας πάντα ακμαίος. Η θλίψη από την απουσία του δημιουργού, που όμοιό του δεν θα ξαναζήσουμε ποτέ, μετριάζεται από τη γνώση πως ουδέποτε δέχθηκε να συμβιβαστεί. Πέθανε με την κάμερα στο .. χέρι, αφού η τελευταία του ταινία, μια διασκευή ενός θεατρικού έργου, βραβεύτηκε στο φεστιβάλ του Βερολίνου του 2014 για τη σκηνοθεσία της και από τους κριτικούς.
Παραγωγός, σεναριογράφος, σκηνοθέτης, μοντέρ και διευθυντής φωτογραφίας, από τους ηγέτες της γαλλικής «νουβέλ- βαγκ», δεν λοξοδρόμησε ποτέ ούτε στη θεματολογία των ταινιών του ούτε, βέβαια, στην αισθητική. Τον συντρόφεψε στη μοναχική του πορεία η ηθοποιός και σύζυγός του Ιζαμπίν Αζεμά.
ΒΡΑΒΕΙΑ ΠΑΝΤΟΥ
Οι ταινίες του καταχειροκροτήθηκαν, συζητήθηκαν, αγαπήθηκαν από κοινό και κριτικούς, δημιούργησαν εντυπώσεις, προκάλεσαν ενστάσεις. Μνημειώδης παραμένει η περίπτωση του Ο πόλεμος τελείωσε (1966), που αρχικά απαγορεύθηκε, γιατί, με αφορμή την αντίσταση κατά του Φράνκο στην Ισπανία, διαπραγματεύθηκε τις λεπτές διαφορές μεταξύ επαναστατικής πράξης και τρομοκρατίας.

Ο πόλεμος τελείωσε

Ο πόλεμος τελείωσε

Κέρδισε βραβεία παντού, προτάθηκε για Όσκαρ, αλλά, αν και το στιλ του σινεμά του ήταν κατά κάποιο τρόπο δύσπεπτο, γοήτευσε. Ναι, οι ταινίες του σε συνάρπαζαν, σε μαγνήτιζαν, σε κρατούσαν σε μια αγωνιακή εγρήγορση.
Ο ΧΩΡΟΣ ΚΑΙ Ο ΧΡΟΝΟΣ
Εκκίνησε με μικρού μήκους ντοκιμαντέρ και εξ αυτών έμεινε ιστορικό και αγαπημένο το ασπρόμαυρο Νύχτα και καταχνιά, που διαπραγματεύεται τη θηριωδία των γερμανικών στρατοπέδων συγκέντρωσης. Από εκεί και μετά οι ταινίες που γυρίζει εμφανίζουν μια ιδιοφυή και διαφορετική διαχείριση του χρόνου: Τον τελευταίο, πολύ λογικά, τον αντιμετώπιζε ως κάτι το ενιαίο και το ομοούσιο, το κυκλικό και όχι το γραμμικό, το έχον σχέση με συνειρμούς, το επαναλαμβανόμενο και μυστηριακό.
Παράλληλα με το χρόνο έχουμε άμεση σύνδεση με τη μνήμη κι έτσι δημιουργείται ένα ασταθές πεδίο, όπου η πιθανότητα και η αβεβαιότητα περιγράφουν τα όρια μιας ασαφούς πραγματικότητας. Τελικά οι προσωπικές ιστορίες καταλήγουν στο σύμπαν και στο αέναο.
Θα συζητηθεί σ’ όλο τον κόσμο με τη μυθική ταινία του Χιροσίμα αγάπη μου (1959), που καταγράφει και συνδυάζει θραυσματικά την τραγωδία της γενικής καταστροφής με την ατομική και ειδική συντριβή. Και φθάνει άλλο ένα μνημειώδες, διαχρονικό φιλμ: Πέρσι στο Μαρίενμπαντ (1960), που προτείνεται για Όσκαρ πρωτότυπου σεναρίου και κερδίζει Χρυσό Λιοντάρι στο φεστιβάλ Βενετίας. Εδώ μιλούν οι σιωπές, οι χώροι, το πανοραμικό και η αόρατη συνομιλία του διασπασμένου εγώ με το θρυμματισμένο άλλο.

Χιροσίμα αγάπη μου

Χιροσίμα αγάπη μου

ΤΟ ΣΚΑΝΔΑΛΟ ΣΤΑΒΙΣΚΙ
Ο έγχρωμος Γυρισμός του αγαπημένου (1961) είναι μια πολύ ελλειπτική και αινιγματική ταινία, για να φθάσει το επίσης έγχρωμο Σ’ αγαπώ, σ’ αγαπώ (1968), όπου η ιδιοφυής διαχείριση του χωροχρόνου δημιουργεί ιλιγγιώδη ερωτηματικά και εκκρεμότητα.
Στα 1974 ο Σταβίσκι με τον Ζαν Πολ Μπελμοντό δεν αγαπιέται όσο του αξίζει, αλλά δεν παύει να είναι μια σπουδαία ταινία, που σταθεροποιείται σε ιδεολογικούς αλλά και αισθητικούς άξονες. Η Ιστορία, ο τροτσκισμός, μια τρομερή τραπεζική απάτη που συγκλόνισε τη Γαλλία, μια αινιγματική προσωπικότητα και ο χρόνος, τα θραύσματά του, ο κατακερματισμός της μνήμης, της ιστορίας.

Σταβίσκι

Σταβίσκι

Έξοχη η βραβευμένη ταινία Προβιντάνς (1977), μάθημα και πάλι σκηνοθετικής διαχείρισης και συνδυασμός χρόνου, συναισθήματος, πραγματικού, φαντασίας.
Ο θείος από την Αμερική (1980) με τον Ζεράρ Ντεπαρντιέ δίκαια βραβεύεται στις Κάνες. Είναι μια σύνθετη, ιδιοφυής ταινία με αναφορές στην επιστήμη και στις αντιστοιχήσεις συμπεριφορών, ένα κομψοτέχνημα.
Ο έρωτας σε θάνατο (1983) είναι μια μυστηριακή ταινία, όπου η μεταφυσική αποτρέπεται από τη χρονικότητα και την εικασία της πιθανότητας. Το βραβευμένο Smoking no smoking (1993) είναι χαριτωμένο, ενώ συνεχίζει να γυρίζει ταινίες.
ΕΞΟΧΗ ΔΟΜΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ
Τα χρόνια δεν τον πτοούν, ασχολείται με θεατρικά έργα, των οποίων κινηματογραφεί την αινιγματική δομή. Γύρισε συνολικά 50 μικρού και μεγάλου μήκους φιλμ, από τα πρόσφατα μου άρεσε πάρα πολύ τα Αγριόχορτα. Στις ταινίες του, πέραν των άλλων, αναδεικνύει πόσο τον είχε βοηθήσει η γνώση του μοντάζ. Η αφήγησή του κοφτή, ρωγμώδης, με ελλείψεις διατηρούσε τη συνοχή των πλάνων με εξαιρετικές ιδέες και πρωτότυπες λύσεις. Μετέτρεπε την αφήγηση σε προώθηση νοήματος, ενώ το τελευταίο το αποδέσμευε έντεχνα, ευγενικά μέσα από τη δομική ισορροπία.
Ευγενικός, ήρεμος, πατριάρχης, με στιλ, χαμηλότονος, μοναδικός .Η τεράστια απώλειά του κατά κάποιο τρόπο υποκαθίσταται από τις έξοχες ταινίες του, την παντοτινή διαθήκη του!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s