ΤΟ ΑΠΑΓΟΡΕΥΜΕΝΟ «ΤΑΞΙ» ΚΑΙ Η ΛΑΤΡΕΙΑ ΤΗΣ … ΕΙΚΟΝΑΣ


(αναδημοσίευση από την «ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ»,6/3/2016)

taksi
του Αλέξη Ν. Δερμεντζόγλου
dermetzo@otenet.gr

Και με το 18ο φεστιβάλ ντοκιμαντέρ να πλησιάζει, η επικαιρότητα μας φέρνει σε επαφή με το Ταξί του Τζαφάρ Παναχί, ενός σκηνοθέτη που έτσι ή αλλιώς γνωρίσαμε από το φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Αυτή η ταινία του, απαγορευμένη στο Ιράν, κέρδισε στο 65ο (περσινό) φεστιβάλ του Βερολίνου τη Χρυσή Άρκτο και το βραβείο της Διεθνούς Ένωσης Κριτικών Κινηματογράφου και προβάλλεται από την προσεχή Πέμπτη.Ο Παναχί όχι μόνον πρωταγωνιστεί, δεν έκαμε απλά το σενάριο και τη σκηνοθεσία αλλά και το μοντάζ και τη φωτογραφία. Δίπλα του χαρακτηριστικό ρόλο παίζει η μικρή ανιψιά του Χάνα Σαϊντί. Η τελευταία μάλιστα, ιδιαίτερα συγκινημένη, παρέλαβε τη Χρυσή Άρκτο στο Βερολίνο.hana saidiΟ Παναχί γεννήθηκε το 1960, γύρισε 15 ταινίες και τον γνωρίζουμε από τις εκπληκτικές Το άσπρο μπαλόνι, Ο κύκλος, Καθρέφτης, φυσικά το Οφ σάιντ, την Κλειστή κουρτίνα. Το καθεστώς τον υποχρέωσε υπό περιορισμό στο σπίτι του, θεωρήθηκε εχθρός του κράτους, αλλά τελικά κατάφερε και γύρισε και το Ταξί.

ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΣ ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ ΚΑΙ ΜΥΘΟΠΛΑΣΙΑΣ
Είναι κατά κάποιο τρόπο μια ερασιτεχνική ταινία, συνδυασμός ντοκιμαντέρ και μυθοπλασίας. Ο Παναχί παίζει τον εαυτό του, η ανιψιά την ανιψιά του. Το ταξί ως όχημα εκφράζει και συμβολίζει την ιρανική κοινωνία και τις στρεβλώσεις της. Ο Παναχί ως οδηγός είναι κατά κάποιο τρόπο ο ηγέτης, το πνευματικό μάτι που αποφλοιώνει όλη αυτή τη δύσκολη κατάσταση, όπου καθένας που εκφράζει κριτική θεωρείται εχθρός του κράτους. Υποθέτω πως με τα πρόσφατα «ανοίγματα» του Ιράν προς τη Δύση, όλα αυτά θα έχουν μετριαστεί.
Και οι άλλες ταινίες του ασκούσαν κριτική, αλλά εδώ παρακολουθούμε πρωτοφανή πράγματα. Ο Παναχί βλέπει, καταγράφει και εκφράζει μια μέγιστη δυσφορία για όσα συμβαίνουν. Μόνη του επιλογή να πετάει έξω από το ταξί του, δηλαδή τον ιδιωτικό του χώρο (ως σκηνοθέτης), στην κοινωνία κάθε ασεβή και παραβατικό.Jafar-PanahiΟΙ «ΠΕΙΡΑΤΙΚΕΣ», ΑΠΑΓΟΡΕΥΜΕΝΕΣ ΤΑΙΝΙΕΣ
Παράλληλα, εκφράζει την πικρία του για το πώς έχει καταντήσει το σινεμά. Από τη μια μεριά η αδυναμία άσκησης κριτικής και από την άλλη να διανέμονται οι ταινίες παράνομα σε «πειρατικά» DVD από επιτήδειους. Και εδώ η αντίφαση είναι κορυφαία. Όταν το κράτος επιθυμεί και δηλώνει πως θέλει το σεβασμό απέναντι των ηθικών και πνευματικών αγαθών, απαγορεύσεις ταινιών όπως π.χ. αυτών του Γούντι Άλεν, οδηγούν στην παραβατικότητα.
Επίσης παρατηρούμε το «βιασμό» της πνευματικής ιδιοκτησίας με την πώληση κλεψίτυπων CD. Όμως, τα πράγματα δεν σταματάνε εδώ, μια και η διάβρωση έχει φθάσει μέχρι εσχάτων. Ο Παναχί δυσφορεί και για ένα γεγονός που έχει σχέση με το γάμο και τους συζυγικούς δεσμούς σε συνάρτηση πάντα με τους κρατικούς νόμους. Εφόσον πεθάνει ο σύζυγος και δεν υπάρχει διαθήκη, η γυναίκα μένει στους πέντε δρόμους!

Κλειστή κουρτίνα

Κλειστή κουρτίνα

ΑΝΑΧΡΟΝΙΣΤΙΚΟΙ ΝΟΜΟΙ
Έτσι, εντύπωση και ταραχή προκαλεί το γεγονός πως μια επιβάτιδά του επιχειρεί να αποσπάσει από το κινητό του Παναχί το βίντεο, όπου ο άνδρας της (που τελικά ζει) την έκαμε σε διαθήκη γενική κληρονόμο.
Κατά τα άλλα, παρατηρούμε την παράδοση να συντρίβεται βίαια, όταν δύο γυναίκες, που έκλεψαν κάτι ψάρια από εκεί που δεν έπρεπε, επιχειρούν απεγνωσμένα να τα γυρίσουν πίσω. Μα ο Τζαφάρ είναι σκληρός και με τους συγγενείς του. Κρίνει ειρωνικά με μαύρο χιούμορ την ανιψιά του εκεί γύρω στα 10 με 12 και τις αστικές της στρεβλώσεις. Είναι κοκέτα, απαιτεί μια ευπρέπεια, της αρέσει πολύ ο φρέντο. Εξαίρεση αποτελεί μια διανοούμενη ακτιβίστρια που είναι η μόνη όαση του ταξί, πέρα, βέβαια, από το σκηνοθέτη, που αποτελεί το απόλυτο θετικό σύστημα. Βέβαια, θεωρώ πως οι Ιρανοί τελικά τουλάχιστον τον αξιοποιούν, και χρησιμοποιούν όπως οι Κινέζοι τον Ζανγκ Γιμού.

ΟΙ ΑΝΑΧΡΟΝΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΤΟ ΜΟΝΤΕΡΝΟ
Το Ταξί, μέσα από την απλότητά του, είναι μια διεισδυτική σπουδή σε πράγματα που δεν γνωρίζαμε ότι μπορούν να συμβαίνουν στο Ιράν. Επίσης, παρατηρούμε μια λατρεία του οπτικού ντοκουμέντου μέσω ιδίως των κινητών τηλεφώνων που είναι από τα πλέον σύγχρονα.
Μια κοινωνία, λοιπόν, δέσμια της άψογης εικόνας (δείτε και το συγκλονιστικό τέλος), αλλά έρμαιη σε αναχρονισμούς. Ίσως έτσι εξωραΐζεται μια κορυφαία αντίφαση. Η απλότητα του Παναχί κρύβει βασικά μια υπαινιχτική σημειολογία, που αξίζει τον κόπο να εκτιμηθεί. Πολλές ιρανικές ταινίες διαθέτουν την έντονη κριτική για το σύστημα, όπως π.χ. ο βραβευμένος με Όσκαρ Χωρισμός του Ασγκάρ Φαρχαντίκαι η έξοχη δημιουργία του ίδιου Το παρελθόν, ταινίες άψογης αισθητικής.

ΚΡΙΤΙΚΗ ΑΠΟ ΤΑ ΜΕΣΑ
Όσο για την κριτική εκ των έσω σε δύσκολους καιρούς την έκαμαν και οι Αμερικανοί επί Μακαρθισμού (Το τρένο θα σφυρίξει τρεις φορές), οι Έλληνες επί δικτατορίας (Αναπαράσταση, Μέρες του 36, Θίασος του Θόδωρου Αγγελόπουλου), οι Ισπανοί επί Φράνκο (Το κυνήγι και άλλες από τον Σάουρα, Βιριδιάνα του Μπουνιουέλ). Όσο για τη Σοβιετική Ένωση ο Ταρκόφσκι σκηνοθετούσε πάντα πάνω στη γραμμή του απαγορευμένου (Τα παιδικά χρόνια του ιβάν, Καθρέφτης, Σολάρις, Στάλκερ).
Το σινεμά είναι, λοιπόν, ταγμένο στο κυνήγι της αποκάλυψης.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s