ΤΡΑΜΠΟ του Τζέϊ Ρόουτς


DaltonTrumboΓράφει ο Αχιλλέας Ψαλτόπουλος αναδημοσίευση από CityPortal.gr
Σκηνοθέτης, Ηθοποιός, Κριτικός
Για να κατανοήσουμε πλήρως την αξία της σημαντικής ταινίας του Τζέϊ Ρόουτς «Τράμπο», που πέρασε μάλλον απαρατήρητη από τους κινηματογραφόφιλους της Πόλης μας, πρέπει να κάνουμε μια ιστορική (και κινηματογραφική) αναδρομή σε μια από τις μελανότερες σελίδες της Ιστορίας των Η.Π.Α., του προηγούμενου αιώνα. Έτσι που και οι νεαρότεροι στην ηλικία θεατές και αναγνώστες να αποκτήσουν την κατάλληλη πληροφόρηση.Η Κοινοβουλευτική Επιτροπή Μη-Αμερικανικών Δραστηριοτήτων (House Un-American Activities Committee – HUAC), γνωστότερη στην Ελλάδα ως Επιτροπή Αντιαμερικανικών Δραστηριοτήτων ή Ενεργειών, ή σκέτα Επιτροπή, ήταν ένα ειδικό ανακριτικό σώμα αποτελούμενο από μέλη της αμερικανικής Βουλής των Αντιπροσώπων (ο Κάτω Οίκος του Κογκρέσου). Λειτούργησε από το 1938 έως το 1969 και διερευνούσε κατά πόσον «αντιαμερικανικές» ιδεολογίες είχαν παρεισφρήσει στους αμερικανικούς θεσμούς.MV5BMTYyNjY3Njk5MV5BMl5BanBnXkFtZTgwOTQ0NjQ1NjE@._V1__SX962_SY601_Η Επιτροπή έγινε παντοδύναμη στην πολιτική σκηνή των ΗΠΑ κατά τη δεκαετία του ’50, επιδιδόμενη σε ένα σύγχρονο «κυνήγι μαγισσών» εναντίον όσων καλλιτεχνών (και ειδικά του Χόλυγουντ) ήταν ή θεωρούνταν αριστεροί. Στη συλλογική μνήμη έχει συνδεθεί με το Τζόζεφ Μακάρθυ, επειδή ο συγκεκριμένος γερουσιαστής συνεισέφερε στο αντικομμουνιστικό κλίμα που καθιστούσε κοινωνικά αποδεκτές τις ακρότητες της Επιτροπής, μολονότι ποτέ δε συμμετείχε άμεσα σε αυτήν, αν και προήδρευσε της Επιτροπής από το 1950 ως το 1954, όταν και καθαιρέθηκε . Τρία χρόνια μετά , το 1957, πέθανε σε ηλικία 48 χρονών. Όμως, λόγω του μένους του παρέμεινε ο όρος «το Δόγμα Μακάρθυ» ή «Μακαρθισμός» = κάθε πρακτική πολιτικών διώξεων εις βάρος πολιτών και συγκεκριμένων πεποιθήσεων με την καλλιέργεια κλίματος εκφοβισμού και με την κατασυκοφάντησή τους (Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας Γ. Μπαμπινιώτη).
Πρόγονος της Επιτροπής ήταν η Ειδική επιτροπή μη-αμερικανικών δραστηριοτήτων για τη διερεύνηση της ναζιστικής προπαγάνδας και άλλων προπαγανδιστικών δραστηριοτήτων, η οποία συστήθηκε το 1934 και είχε πενιχρά αποτελέσματα.
Παράλληλα η Επιτροπή διατάχθηκε να ασχοληθεί και με μία άλλη ιδεολογία που χαρακτηριζόταν επικίνδυνη, τον κομμουνισμό. Με διάχυτη την εντύπωση ότι η νεολαία είχε αλωθεί από κομμουνιστές, λόγω του προηγηθέντος οικονομικού κραχ, έβαλε στο στόχαστρο δύο θεσμούς που ίδρυσε ο ίδιος ο τότε πρόεδρος Ρούζβελτ : το Ομοσπονδιακό Σχέδιο για το Θέατρο και το Κογκρέσο Αμερικανικής Νεολαίας – το πρώτο χρηματοδοτούσε νέους καλλιτέχνες να ανεβάζουν θεατρικές παραστάσεις, απ’ όπου ξεπήδησαν αξιολογότατοι νέοι συγγραφείς, σκηνοθέτες και ηθοποιοί του Αμερικανικού Θεάτρου, το δεύτερο ήταν κάτι σαν Βουλή των Εφήβων και τελούσε υπό την προσωπική αιγίδα της Πρώτης Κυρίας. Η καχυποψία και η ασχετοσύνη συναγωνίζονταν μεταξύ τους σε τέτοιο βαθμό, που η συντονίστρια του πρώτου Χάλι Φλάναγκαν ρωτήθηκε από την Επιτροπή εάν ο Κρίστοφερ Μάρλοου (σημαντικότατος Άγγλος θεατρικός συγγραφέας του 16ου αιώνα, σύγχρονος του Σαίξπηρ) συμμετείχε στο Κομμουνιστικό Κόμμα, ή εάν ο Ευριπίδης προπαγάνδιζε την ταξική πάλη.!!!
Σύντομα οι εργασίες ατόνησαν λόγω του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και της εισόδου των ΗΠΑ στο πλευρό των Συμμάχων, όπου ανήκε και η Σοβιετική Ένωση. Ασχολήθηκε μόνο με τη δυνατότητα του Άξονα (Γερμανία, Ιταλία, Ιαπωνία) να χρησιμοποιήσει αμερικανούς πολίτες ιαπωνικής καταγωγής, σε περίπτωση απόβασης στις πολιτείες του Ειρηνικού. Τα πορίσματα οδήγησαν στην εκτόπιση περίπου 120.000 αμερικανο-ιαπώνων σε άθλια στρατόπεδα συγκέντρωσης και φρουρούμενες περιοχές των κεντρικών ΗΠΑ έως το 1945. Δέστε πάνω στο θέμα την σπουδαία ταινία του Άλαν Πάρκερ με τον ειρωνικό τίτλο «Έλα να δεις τον Παράδεισο» (1990).trumbo-1050x550Μετά το τέλος του πολέμου η Επιτροπή επανασυγκροτήθηκε και αναβαθμίσθηκε σε διαρκή, δηλ. δε συγκαλούνταν όταν το ζητούσε η Βουλή των Αντιπροσώπων με προκαθορισμένη θεματολογία, αλλά ήταν πια μόνιμο εννεαμελές όργανο που συνεδρίαζε σε τακτά χρονικά διαστήματα και αποφάσιζε το ίδιο για τις λειτουργίες του. Σε αυτή τη σύνθεση περιλαμβανόταν κι ο Ρίτσαρντ Νίξον , μετέπειτα πρόεδρος της χώρας. Με ειδικό νόμο (Public Law 601), αντικείμενό της ήταν η έρευνα επί απειλών εθνικής υπονόμευσης και προπαγάνδας εναντίον της συνταγματικά οριζόμενης μορφής διακυβέρνησης και η παραπομπή αυτών των υποθέσεων στην ποινική δικαιοσύνη.
Στην πραγματικότητα ο Νόμος 601 φωτογράφιζε όσους είχαν (λόγω θέσης ή διασημότητας) επιρροή στην αμερικανική κοινωνία και υπήρχαν πληροφορίες πως ήταν κομμουνιστές. Αν και το Κομμουνιστικό Κόμμα ΗΠΑ δεν ήταν παράνομο, η ψυχροπολεμική υστερία είχε δημιουργήσει την αντίληψη ότι οποιοσδήποτε βρισκόταν αριστερότερα του πολιτικού κατεστημένου ήταν πιθανός πράκτορας των σοβιετικών.
Στην απόγειο της δύναμής της η Επιτροπή έφθασε τη δεκαετία του ’50 ασχολούμενη με την «κομμουνιστική διείσδυση» στις Τέχνες και ιδιαίτερα στον Κινηματογράφο, που ήταν η δημοφιλέστερη μορφή τέχνης στη χώρα. Το 1950 πέτυχε την καταδίκη δέκα σεναριογράφων και σκηνοθετών για προσβολή προς το Κογκρέσο. Ανάμεσά τους ήταν και ο Ντάλτον Τράμπο, από τους σημαντικότερους σεναριογράφους της εποχής, που καταδικάστηκε σε 1 χρόνου φυλάκιση.
Ήδη οι κινηματογραφικές εταιρίες είχαν συνταχθεί μαζί της, απολύοντας όσους συντελεστές (από σκηνοθέτες και ηθοποιούς μέχρι τεχνικούς) αρνούνταν να καταθέσουν ή να καταδώσουν άλλους συναδέλφους τους. Προχωρώντας ακόμα παραπέρα, δεν προσλάμβαναν κανέναν εάν υποπτεύονταν ότι θα μπορούσε να απασχολήσει την Επιτροπή λόγω του παρελθόντος ή του έργου του. Πρακτικά ο μόνος τρόπος να συνεχίσει την καριέρα του κάποιος ύποπτος, ήταν να αποκηρύξει δημόσια τον κομμουνισμό και να καταδώσει στην Επιτροπή συναδέλφους του. Και δεν ήταν λίγοι αυτοί που υπέκυψαν στις πιέσεις. Ανάμεσά τους και ο πολύς Ηλίας Καζάν. Όταν, λοιπόν, η Ακαδημία αποφάσισε να του απονείμει Τιμητικό Όσκαρ για τη συνολική προσφορά του στον Κινηματογράφο, το 1999, την στιγμή της απονομής η μισή αίθουσα χειροκροτούσε και η άλλη μισή καθόταν αμέτοχη ή γιουχάϊζε. Ο δε Ζυλ Ντασσέν είπε : «Η προδοσία του Καζάν ήταν ασυγχώρητη. Ο Καζάν ήταν κάποιος που αγαπούσα και ποτέ δεν ξεπέρασα αυτό που έκανε… Υπάρχουν πράξεις, μετά τις οποίες κάποιες πόρτες και κυρίως κάποιες αγκάλες δεν πρέπει ποτέ να ξανανοίγουν… αν του είχε απομείνει λίγη αξιοπρέπεια θα έπρεπε να απορρίψει το βραβείο…»
Έτσι δημιουργήθηκε και η περίφημη «Μαύρη Λίστα», των απαγορευμένων προς εργασία καλλιτεχνών, και μολονότι εγκαταλείφθηκε στις αρχές της δεκαετίας του ’60, επηρέασε βαθιά τον αμερικανικό κινηματογράφο για πολύ μεγαλύτερο διάστημα. Καριέρες καταστράφηκαν, περιουσίες ξανεμισθήκαν, αυτοκτονίες συνέβηκαν και μεγάλα ονόματα προτίμησαν (αναγκαστικά) την αυτοεξορία, όπως ο Τσάρλι Τσάπλιν και ο Τζόζεφ Λόουζι που κατέφυγαν στην Αγγλία, ή ο Ζυλ Ντασσέν που κατέφυγε στην Γαλλία και μετά στην Ελλάδα. Η άλλη λύση όπου κατέφυγαν πολλοί σεναριογράφοι ήταν να γράφουν τα πραγματικά έξοχα σενάριά τους και να τα δίνουν στους παραγωγούς με ψευδώνυμα και με χαμηλότατες αμοιβές ή να χρησιμοποιούν έναν άσχετο προς τη συγγραφή άνθρωπο, σαν «βιτρίνα» υπαρκτού προσώπου για την δουλειά τους.
Το έργο της Επιτροπής έχαιρε κοινωνικής αποδοχής όσο διαρκούσε ο «κόκκινος τρόμος», δηλ. η πεποίθηση του μέσου αμερικανού ότι μια σοβιετική ατομική βόμβα ήταν έτοιμη να εκτοξευθεί προς το σπίτι του. Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος της υστερίας και η φοβία ότι όλοι αποτελούν εν δυνάμει πράκτορες του αντίπαλου στρατοπέδου, αρκεί να αναφερθεί ένα μάλλον αστείο περιστατικό: η αμερικανική πρεσβεία στην Ελλάδα είχε αρνηθεί να χορηγήσει βίζα στη νεαρή Ρίκα Διαλυνά, η οποία θα συμμετείχε στο διαγωνισμό Μις Υφήλιος στην Καλιφόρνια, διότι σαν έφηβη είχε εικονογραφήσει ένα βιβλίο του καταγεγραμμένου ως κομμουνιστή Μενέλαου Λουντέμη.
Στα τέλη της δεκαετίας του ’50 ο ανταγωνισμός των υπερδυνάμεων μπήκε σε φάση σχετικής ύφεσης, εν μέρει ως αποτέλεσμα της αποσταλινοποίησης στο αντίπαλο στρατόπεδο. Τότε μόνο η αμερικανική κοινωνία κατάλαβε τις καταστρεπτικές συνέπειες της ιδεολογικής καταστολής και της χαφιεδοποίησης του πνευματικού κόσμου. Ο ίδιος ο πρόεδρος Τρούμαν, επί των ημερών του οποίου είχε περάσει ο Νόμος 601, δήλωσε αυτοκριτικά, το 1959, ότι η Επιτροπή Αντιαμερικανικών Ενεργειών είναι το πιο αντιαμερικανικό πράγμα που συνέβη ποτέ στη χώρα.
Παρ’ όλα αυτά συνέχισε να λειτουργεί, έστω και με σαφώς μειωμένο κύρος.
Από το 1969 σταμάτησε κάθε ακρόαση και λειτουργία, ενώ τυπικά καταργήθηκε το 1975.
Ένα χρόνο μετά, το 1976, ο σημαντικότατος Μάρτιν Ριτ, που μπήκε στη Μαύρη Λίστα το 1952, παρέδιδε την συγκλονιστική ταινία του «Η Βιτρίνα», με τους Γούντι Άλλεν και Ζίρο Μόστελ, στους καλύτερους ρόλους της καριέρας τους. Το 1991, ο Ρόμπερτ ντε Νίρο στην ενδιαφέρουσα «Ένοχος χωρίς Αποδείξεις» υποδύεται τον διωκόμενο σημαντικότατο Άμπραχαμ Πολόνσκι, ενώ ο Μάρτιν Σκορτσέζε (ναι, εδώ σαν ηθοποιός), στην ίδια ταινία, υποδύεται τον Τζόζεφ Λόουζι. Το 2005, ο Τζωρτζ Κλούνεϊ, στην 2η σκηνοθετική του απόπειρα, δίνει το συγκλονιστικό, ασπρόμαυρο, «Καληνύχτα, και καλή τύχη», γύρω από τον ραδιοφωνικό δημοσιογράφο του CBS Έντουαρντ Ρ. Μάρροου που με το επιτελείο του και τον παραγωγό του αποφάσισαν να επιτεθούν και να ξεσκεπάσουν, την παράνοια του γερουσιαστή Τζόζεφ ΜαΚάρθι.

Ο κατ’ εξοχήν επιδιδόμενος σε κωμωδίες Τζέϊ Ρόουτς, βασιζόμενος στο 1ο κινηματογραφικό σενάριο του επιτυχημένου τηλεοπτικού Τζον ΜακΝαμάρα, κινείται στο «Τράμπο» προς 2 κατευθύνσεις : α) την ανασύσταση όλης της περιόδου της τρομοκρατίας του Μακαρθισμού στο Χόλυγουντ, όπου πρωτοστατούσαν στις καταγγελίες και τις συκοφαντίες η τότε διάσημη κουτσομπόλα των Αστέρων Χέντα Χόππερ (έξοχα παιγμένη από την Έλεν Μίρρεν) και ο εθνικόφρων «καουμπόϊ» Τζων Γουέϊν και β) την ταραγμένη προσωπική ζωή του Ντάλτον Τράμπο, που κερδίζει 2 Όσκαρ Σεναρίου – Διακοπές στη Ρώμη, Ματωμένος Στίβος – με ψευδώνυμο, την αδυναμία του να τα διεκδικήσει προσωπικά, λόγω της «Μαύρης Λίστας» και την νεύρωση που του προκαλείται και τον μετατρέπει σ’ έναν αυταρχικό τύραννο για την οικογένειά του, ενώ ο ίδιος παραμένει ιδεολογικά αριστερός. Νεύρωση που αυξάνεται από την πεποίθησή του ότι όσα πιο πολλά σενάρια γράψει, όσα πιο πολλά κακά σενάρια διορθώσει τόσο περισσότερο εκδικείται ή γελοιοποιεί το σύστημα που του προκάλεσε όλα του τα δεινά. Έτσι το γράψιμο γίνεται αυτοσκοπός, το μυστικό αντιστασιακό του όπλο κατά του συστήματος. Μέχρι την εμφάνιση του Κερκ Ντάγκλας, του Στάνλεϊ Κιούμπρικ και του Όττο Πρέμιντζερ, που θα «τολμήσουν» να επαναφέρουν το όνομά του στην προτεραία του αίγλη. Στη 2η αυτή κατεύθυνση ο Ρόουτς έχει για σύμμαχό του αυτό το εκπληκτικό ερμηνευτικό ταλέντο, τον Μπράϊαν Κράνστον, της φήμης του Breaking Bad, που δίνει ένα ιδιοφυές πορτραίτο του Τράμπο, όλο σαρκασμό, ειρωνεία και αναβράζουσα στωικότητα. Με τους σημερινούς όρους, θα λέγαμε πως είναι ο ορισμός του cool. Οσκαρική ερμηνεία μεγατόνων.
Μαζί με την ιδιαίτερη μέριμνα του casting director (διευθυντής διανομής ρόλων) Ντέϊβιντ Ρούμπιν, οι σύγχρονοι ηθοποιοί που επιστρατεύθηκαν να μοιάζουν όσο γίνεται περισσότερο στις διάσημες προσωπικότητες του παρελθόντος που ερμηνεύουν, και την ενσωμάτωση αυθεντικών αποσπασμάτων ταινιών και επικαίρων της εποχής, το «Τράμπο» γίνεται μια από τις πιο απολαυστικές ταινίες της σεζόν που διανύουμε. Σίγουρα αξίζει την προσοχή σας.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s