ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ “ΧΑΜΕΝΗ ΤΙΜΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΡΙΝΑ ΜΠΛΟΥΜ”


Η ΔΥΝΑΜΗ ΤΟΥ ΤΥΠΟΥ

Η χαμένη τιμή της Καταρίνα Μπλούμ

Η χαμένη τιμή της Καταρίνα Μπλούμ

Επιμέλεια: Κώστας Τσιναρίδης

Στην προσεχή ταινία, μια γυναίκα κατηγορείται από μια εφημερίδα για συμμετοχή σε τρομοκρατία. Μπορεί να μην υπάρχουν αξιόλογα επιβαρυντικά στοιχεία, ωστόσο η φημολογία και το γεγονός ότι παίρνει διαστάσεις μέσω του τύπου αρκούν για την ενοχοποίηση και τον εξευτελισμό. Πολλές ταινίες έχουν ασχοληθεί με το θέμα.Από πολύ νωρίς ο Γουίλιαμ Γουέλμαν στη Μοντέρνα Τυχοδιώκτισσα (1937) έδειξε τον αμοραλισμό μιας νεαρής γυναίκας (Κάρολ Λόμπαρντ) που χρησιμοποιεί τη δημοσιότητα για προσωπικό της όφελος.
Λίγα χρόνια αργότερα, το 1941, θα γυριστούν δύο σπουδαίες ταινίες που θα λειτουργήσουν ως πρότυπο για τις μετέπειτα. Ο Φρανκ Κάπρα, πάντα δεικτικός για πολλές πλευρές της αμερικανικής πραγματικότητας, θα δώσει το Ο λαός προστάζει. Θέμα της η υποθετική αυτοκτονία ενός ανθρώπου (Γκάρι Κούπερ) που δέχεται να παίξει αυτόν το ρόλο επειδή χρειάζεται χρήματα. Ωστόσο, η δημοσιότητα μέσα από τις εφημερίδες φτάνει να προκαλέσει πολιτικό σκάνδαλο. Ο Όρσον Γουέλς στον θρυλικό πλέον Πολίτη Κέιν σκιαγράφησε τη ζωή ενός μεγιστάνα του Τύπου και της δύναμης που απέκτησε μέσω αυτού. Η ταινία δέχτηκε επιθέσεις από μεγάλα μέσα ενημέρωσης που ανήκαν στον μεγιστάνα Ράντολφ Χιρστ, μια και ο τελευταίος θεώρησε ότι τον έθιγε προσωπικά.

Πολίτης Κέιν

Πολίτης Κέιν

Αρκετά χρόνια αργότερα ο Μπίλι Γουάιλντερ στο Τελευταίο Ατού (1951), ίσως την καλύτερη ταινία για την επιρροή των μέσων ενημέρωσης, έδειξε τον κυνισμό ενός νεαρού δημοσιογράφου (Κερκ Ντάγκλας) που δε διστάζει να αναγάγει σε δημοσιογραφικό εύρημα το ανθρώπινο δράμα. Συνειδητοποιεί, ωστόσο, το λάθος του όταν η υπόθεση μετατρέπεται σε τραγωδία. Η ταινία αποτέλεσε εμπορική αποτυχία, είτε λόγω έλλειψης διαφήμισης, είτε επειδή το κοινό θώρησε τραβηγμένο το σενάριό της.

Το τελευταίο ατού

Το τελευταίο ατού

Ο μακαρθισμός αποτέλεσε μια πικρή εμπειρία για την αμερικάνικη κοινωνία, και ο Τύπος συνεισέφερε τα μέγιστα στη στοχοποίηση αθώων. Ο βετεράνος Άλαν Ντουάν στο παραβολικό γουέστερν του Σκλάβοι του Μίσους (1954) έδειξε τη συκοφαντία ενός αθώου από τις εφημερίδες και την επακόλουθη καταδίωξή του από το νόμο. Και ο Αλεξάντερ ΜακΚέντρικ, θύμα και αυτός της μαύρης λίστας, ασχολήθηκε πιο φανερά με το ζήτημα στους Σκοτεινούς Δολοφόνους (1957).
Στη συνέχεια, η εμφάνιση της τηλεόρασης ως νέο, και μαζικότερο, μέσο ενημέρωσης μετέφερε τον σκεπτικισμό από τις εφημερίδες σε εκείνη. Ο Σίντνεϊ Λιούμετ στο Δίκτυο (1976) έδειξε τη συνειδησιακή κρίση ενός παρουσιαστή (Πίτερ Φιντς), που αποφασίζει να εξεγερθεί ζωντανά ενάντια στο κανάλι του. Ωστόσο, η έκρηξή του λειτουργεί ως θέαμα και οι προϊστάμενοί του δεν αργούν να το αξιοποιήσουν τηλεοπτικά. Ο Κλιντ Ίστγουντ ως Βρώμικος Χάρι κάνει ένα σχόλιο ενάντια στην τηλεόραση στο Στοίχημα Θανάτου (1988). Ο Στίβεν Φρίαρς στο Ήρωας κατα λάθος (1992), μία από τις πιο παραγνωρισμένες ταινίες του, έδειξε την ηρωοποίηση ενός λούμπεν (Άντι Γκαρσία) για ένα ανδραγάθημα, σε αντίθεση με τον πραγματικό ήρωα (Ντάστιν Χόφμαν). Και ο Κώστας Γαβράς στο Μad City (1997) δείχνει και αυτός την παραπληροφόρηση που μπορεί να προκύψει από τον Τύπο, ηλεκτρονικό και έντυπο.
Η πιο ενδιαφέρουσα από την παραπάνω κατηγορία ταινιών παραμένει η σάτιρα του Μπάρι Λέβινσον Ο Πρόεδρος, ένα Ροζ Σκάνδαλο και ένας Πόλεμος (1997). Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ προσπαθεί να αποπροσανατολίσει την κοινή γνώμη από ένα ερωτικό του σκάνδαλο (σημείο αναφοράς της αμερικανικής πολιτικής ηθικής), και σκηνοθετεί μέσα από την τηλεόραση μια υποτιθέμενη στρατιωτική επέμβαση στη γειτονική μας Αλβανία. Η ταινία αποδείχτηκε προφητική, μια και λίγο αργότερα εκτυλίχθηκε η στρατιωτική επέμβαση του ΝΑΤΟ στη Γιουγκοσλαβία, η οποία (λαθέμένα) ερμηνεύθηκε ως αποπροσανατολισμός της κοινής γνώμης από το σκάνδαλο Λεβίνσκι.

Βίος και πολιτεία

Βίος και πολιτεία

Η Ελλάδα είχε τη δική της συνεισφορά στο θέμα με το πολύ καλό Βίος και Πολιτεία (1987) του Νίκου Περάκη. Ο αποπροσανατολισμένος Γιώργος Κιμούλης αποφασίζει να βάλει βόμβα στα γραφεία του ΟΤΕ ώστε να βγει στην τηλεόραση για να προβάλλει τις (ασαφείς) πολιτικές του απόψεις. Ωστόσο, συνειδητοποιεί ότι η χρησιμοποίηση του μέσου δε μπορεί να γίνεται κατά το δοκούν και καταλήγει να βγει στον αέρα ψάλλωντας τον Εθνικό Ύμνο, ενοποιητικό στοιχείο που χωράει όλους τους κάθε λογής δυσαρεστημένους.
Δίπλα στις ταινίες που κριτικάρουν τη δύναμη του Τύπου ως αρνητικό στοιχείο, υπάρχουν και οι εξαιρέσεις. Ξεχωρίζει η κλασική πολιτική ταινία Όλοι οι άνθρωποι του Προέδρου (1976) με θέμα την αποκάλυψη του σκανδάλου Watergate από δύο έντιμους δημοσιογράφους. Είναι, ωστόσο, πολύ μικρή εξαίρεση για να ανατρέψει τον απογοητευτικό κανόνα.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s