ΑΠΟ ΤΟ AIDS ΣΤΟΝ ΕΞΟΡΚΙΣΜΟ (ΤΟΥ)


Αναδημοσίευση από την εφημερίδα ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ της 26ης Νοεμβρίου

 γράφει ο Αλέξης Ν. Δερμεντζόγλου

Φιλαδέλφεια (1993)

Την προσεχή Κυριακή ηχεί και πάλι  ένα ακόμα σήμα κινδύνου. Είναι η παγκόσμια ημέρα του AIDS, που εξακολουθεί να εξοντώνει πληθυσμούς, ενώ στην Ελλάδα πρόσφατα τα  κρούσματα εμφανίζουν, δυστυχώς, αύξηση. Αυτό είναι θέμα κοινωνιολογικό και επιδημιολογικό, ενώ από την άλλη μεριά υπάρχει το σινεμά, που μας αφηγείται πάντα μέσα από ατελείωτες ιστορίες αρρώστων και εκείνες που αφορούν πάσχοντες από AIDS.Ο κινηματογράφος κατ’ εξοχή είχε βαριές πληγές από τη νόσο, έχοντας πολλά θύματα. Ο μεγάλος θόρυβος ξεσηκώθηκε με την απώλεια του Ροκ Χάτσον, ενώ στη συνέχεια τα θύματα υπήρξαν πολλά και σε άλλους καλλιτεχνικούς χώρους. Παράλληλα, προκλήθηκε και μια έντονη, συλλογική φοβία. Αφήνοντας κατά μέρος την Αφρική και την υπανάπτυξή της με εκατομμύρια πάσχοντες και νεκρούς, το AIDS απέκτησε στις δυτικές, ευημερούσες κοινωνίες μια παράδοξη και άκρως συζητήσιμη σήμανση.  Όπως είναι γνωστό, το `60 και το `70, παράλληλα με τις ιδεολογικές κινητοποιήσεις των νέων και  το κίνημα των χίπις, ο «ελεύθερος» έρωτας ήταν ένας συνηθισμένος, άνετος τρόπος έκφρασης.Το `80 με τους πρώτους θανάτους από AIDS αρχίζουν και δημιουργούνται δύο παράδοξα εξίσου επιδημικά φαινόμενα: Ο ρατσισμός κατά των πασχόντων και των φορέων, ενώ η πλήρης απομόνωσή τους είναι το ένα δεδομένο. Το άλλο η φοβία για τις ελεύθερες  ερωτικές σχέσεις. Η γενιά του `80 ειδικά ζει στην σκιά του AIDS. Οι νέοι γίνονται πιο επιφυλακτικοί. Κάποιοι ισχυρίζονται πως το AIDS μετωνυμικά είναι ένας μηχανισμός καταστολής της νεανικής, ερωτικής επαναστατικότητας. Οι φήμες πως ο ιός διέφυγε από εργαστήριο όπου παρασκευαζόταν αυξάνουν τη συνωμοσιολογία. Η Ιατρική, παράλληλα, αναζητάει νέα φάρμακα και το σινεμά αρχίζει σταδιακά να παρουσιάζει ήρωες που πάσχουν από AIDS. Από το `90 εμφανίζονται τα πρώτα φιλμ, που στη συνέχεια αυξάνονται. Σε κάποιες δημιουργίες κυκλοφορεί και μια ηθικολογία και συστήνεται και πάλι η παραίνεση της μονογαμίας.Δεν είναι μόνο η πολύκροτη ταινία με τον Τομ Χανκς ως πάσχοντα από AIDS που πεθαίνει στο δυνατό μελόδραμα Φιλαδέλφεια. Έχουμε και μαρτυρίες από την Ελλάδα, από τις οποίες σημειώνω την Άλλη όψη του Τάσου Ψαρά. Από την άλλη μεριά του Ατλαντικού η τολμηρή αμερικανική ταινία Kids λέει πολλά, μια και ξεκαθαρίζει πως από AIDS μπορούν να νοσήσουν και 15χρονα. Όλη αυτή η μυθολογία απλώνεται στην έβδομη τέχνη, που έρχεται να ενωθεί και με το υπόλοιπο σινεμά που αναφέρεται σε κάθε λογής ασθένειες.Όλοι συμφωνούμε πως κατά κάποιοι τρόπο το AIDS προέβλεψε κινηματογραφικά ο Ντέιβιντ Κρόνενμπεργκ πριν καν εμφανισθεί με το έξοχο Λυσσασμένες στα νύχια του τρόμου. Αλλά και οι Ανατριχίλεςτου σε ένα σεξουαλικό παράσιτο αναφέρονται. Η κυκλοφορούσα άποψη είναι πως η ευμαρής, δυτική κοινωνία εκφυλίζεται σταδιακά από κάθε λογής υπερβολές.Θεωρίες, λοιπόν, αναφορές, συνωμοσιολογίες και υποθέσεις. Η νόσος ως

Kids (1995)

κοινωνική αναφορά είναι μια τυπική, κλασική ιστορία. Λέμε χολεριασμένος και το εννοούμε φυσικά μεταφορικά. Λέμε δαιμονισμένος και σαφώς και εδώ παραπέμπουμε κάπου ευρύτερα. Δεν είναι τυχαίο πως μετά τον Εξορκιστή του Φρίντκιν και τον Αιρετικό εξορκιστή του Μπούρμαν ακολούθησαν πάρα πολλά φιλμ (ορισμένα πρόσφατης παραγωγής) γύρω από δαιμονισμένα άτομα και εξορκισμούς.

Η ρουμάνικη ταινία του Κρίστιαν Μουντζίου Πίσω από τους λόφους (βραβείο κοινού 53ουΦεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, που προβάλλεται από την περασμένη Πέμπτη) θέτει επί τάπητος τα του δαιμονισμού, του εξορκισμού αλλά και των κοινωνικών αναφορών τους.Ο Ρουμάνος δημιουργός ατενίζει με περίσκεψη  τη σύγχρονη κοινωνία της πατρίδας του. Κάθε νέο άτομο που αιτεί καλύτερη ζωή, περισσότερη φροντίδα και αγάπη θεωρείται δυσπροσάρμοστο και στη συνέχεια, γιατί όχι, δαιμονισμένο, όταν βρεθεί σε εκκλησιαστικό περιβάλλον. Αυτό συμβαίνει σε μία από τις δύο ηρωίδες του φιλμ, που βρίσκεται σε ένα μοναστήρι για να επισκεφθεί τη φίλη της. Το πρόβλημα δεν είναι τόσο πού την κατατάσσουν και αξιολογούν, αλλά με τι τρόπο επιχειρούν να την ανατάξουν. Η λύση είναι μια μορφή εξορκισμού, τελικά μια διαδικασία βασανιστηρίων και ασιτίας, εξαιτίας των οποίων η κοπέλα πεθαίνει. Το να σε καρφώνουν σε ένα σανίδι και  να σε δένουν τα χέρια με αλυσίδες δεν είναι και ο καλύτερος τρόπος θεραπείας. Κι εδώ, για να επιστρέψω στην αρχή του σημειώματος, παρατηρούμε κάτι πολύ ενδιαφέρον.Πως δηλαδή η ασθένεια και η θεραπεία αξιοποιούνται από μια αόρατη, εθιμική εξουσία, που υπερβαίνει και την πολιτική και την κρατική. Η τελευταία αντίθετα βολεύεται με αυτούς τους παραμηχανισμούς, γιατί και δρουν συνεργικά προς αυτή και ακόμα όποτε θέλει (για «ξεκάρφωμα», δηλαδή) μπορεί να τους καταργήσει ή να τους συμμαζέψει. Η ιστορία της ταινίας βασίζεται σε πραγματικά γεγονότα και αυτό είναι σημαντικό και άξιο λόγου.Τελικά, ο δήθεν δαιμονισμός μιας εκ των δύο ηρωίδων είναι πως ασφυκτιά στο κοινωνικό αδιέξοδο της πατρίδας της. Θα πρέπει να γίνει είτε πόρνη είτε σερβιτόρα στη Γερμανία είτε να βρεθεί σε ορφανοτροφείο είτε να προστατευθεί σε μοναστήρι.Στο τελευταίο, όμως, ως αντάλλαγμα είναι υποχρεωμένη να υπακούσει σε κανόνες και δεσμούς κι αυτή ως απόλυτα ελεύθερο ον δεν το αντέχει. Όσο για τα συμπτώματα που την αξιολογούν ως δυσπροσάρμοστη, δεν είναι τίποτα άλλο παρά εκφράσεις κλινικής υστερίας αλλά και κρίσεις πανικού. Ερωτευμένη, ανήμπορη και παγιδευμένη χρίζεται ως…

Πίσω από τους λόφους (2012)

δαιμονισμένη. Ο Μουντζίου δεν μας αφήνει καμιά αμφιβολία για το τι ακριβώς της συμβαίνει. Το ίδιο κατηγορηματικός είναι και για το τι ακριβώς συμβαίνει και στην πατρίδα του τη Ρουμανία. Η ιστορία του θανάτου της κοπέλας θα φέρει τιμωρία στους υπεύθυνους, αλλά θα  αφήσει ατιμώρητο και αγιάτρευτο όλο το σύστημα που δημιουργεί αυτό το φαύλο κύκλο των δήθεν απροσάρμοστων και ακόμα πιο δήθεν θεραπειών και κατ’ επέκταση των θανάτων τόσο πραγματικών αλλά ιδίως συμβολικών (της ψυχής, του συναισθήματος, της ιδεολογίας). Κι εδώ η ασθένεια ως κοινωνική αναφορά καλύπτει ένα μεγάλο εύρος πολιτικών και ιδεολογικών επισημάνσεων και ερευνητικών διαδικασιών. Η πραγματική θεραπεία αργεί, δυστυχώς., γιατί απαιτεί τεράστιες δομικές, ιδεολογικές, κοινωνικές αλλαγές και ανατροπές.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s