«Κοριολανός»


Ο ΜΥΘΟΣ ΤΟΥ ΚΟΡΙΟΛΑΝΟΥ

του Γιάννη Ν. Γκακίδη

Κοριολανός Γάιος Μάρκιος Ρωμαίος πολιτικός και στρατηγός που πήρε το προσωνύμιο Κοριολανός, όταν κυρίευσε την πόλη των Ουόλσκων την Κοριόλη το 493π.Χ. Είχε μιαν ιδιότυπη αριστοκρατική αντίληψη για τα πολιτικά πράγματα, που εκφραζόταν με περηφάνια  η οποία μάλλον ξεπερνούσε και τα όρια της έπαρσης. Δεν γνωρίζω αν η έπαρση αυτή ήταν απόρροια του εκτοπίσματός του ως πολιτικού άνδρα  με γνώθι σαυτόν, ή πήγαζε από την υπερεκτίμηση του εαυτού του και ταυτόχρονη υποτίμηση του λαϊκού ενστίκτου. Αν και του δόθηκε η ευκαιρία για πολιτική καριέρα εντούτοις, απέτυχε εξαιτίας της έλλειψης ευελιξίας και της επιμονής του, να υπερεκτιμά τον εαυτό του και να αποποιείται ακόμη και το πρωτόκολλο εξουσίας. Εξορίστηκε και βρέθηκε στους εχθρούς και πρώην αντιπάλους του Βόλσκους, φιλοδοξώντας να κυριαρχήσει στη Ρώμη χωρίς επιτυχία. Ο Σαίξπηρ στα 1606-7 γράφει το έργο «Κοριολανός», χρησιμοποιώντας αρκετά βιογραφικά στοιχεία του υπαρκτού προσώπου και  ιστορικά στοιχεία εκείνης της περιόδου. Είναι ένα έργο που πραγματεύεται τη σχέση λαού-εξουσίας, λαού-ηγέτη, εξερευνώντας τόσο τη δομή της εξουσίας και τις μεθόδους λειτουργίας της, όσο και την ψυχοσύνθεση του λαού-μάζας και τον τρόπο λειτουργίας του. Αντιπαραβάλλει τα ποιοτικά χαρακτηριστικά ενός ιδιότυπου ηγέτη με αυτά του λαού ως μάζας, αλλά συγκρίνοντας αμφότερα με την καθεστηκυία αντίληψη περί χειρισμών της εξουσίας, Ο Κοριολανός είναι ηγέτης με στρατιωτικές αρετές, όπως γενναιότητα, έλλειψη φόβου, ακράδαντη πίστη για τη νίκη, αλλά και αρνητικά στερεότυπα, όπως απουσία πολιτικής ευελιξίας, εμμονής, υπερεκτίμησης εαυτού, αλαζονείας. Είναι στιγμές που  μοιάζει με ταύρο εν υαλοπωλείο. Απαρέγκλιτος στις απόψεις του, αρνείται το πλαίσιο λειτουργίας της εξουσίας, αλλά και την λαϊκή συγκατάθεση, έστω και ως επίφαση νομιμοποίησης. Αγνοούσε ή μάλλον αρνιόταν πεισματικά να λανσάρει τον εαυτό του. Δεν είχε προφανώς την αντίληψη του Ιούλιου Καίσαρα ο οποίος, από την μια αναφωνούσε «Άνδρες γρηγορείτε, Καίσαραν κομίζετε» ήτοι ικανός βαθμός  έπαρσης απορρέουσας από αυτογνωσία  και από την άλλη «Η γυναίκα του Καίσαρα, δεν αρκεί να είναι τίμια, αλλά και να φαίνεται » ήτοι γνώστης του  κοινωνικοπολιτικού γίγνεσθαι.Ο Κοριολανός στέκεται αγέρωχος απέναντι στο πλήθος, αρνούμενος να επιδείξει τα σημάδια της γενναιότητάς του, ώστε να κερδίσει την λαϊκή συγκατάθεση, τη νομιμοποίηση να εξουσιάσει  Το θεωρεί υποτιμητικό, επαιτεία, στάση μη αρμόζουσα στην δεδομένη και αποδεδειγμένη ανδρεία  του στο πεδίο της μάχης. Ας τον συγκρίνουμε με τους ακραιφνείς πολιτικούς του τότε, αλλά κυρίως του σημερινούς ημετέρους και δη εν Ελλάδι  Υπό μία έννοια έχει μια καθαρότητα, αυθεντικότητα, αλήθεια η παραξενιά του Κοριολανού. Ο λαός μοιάζει με άθυρμα, που άγεται και φέρεται από τους επαγγελματίες της πολιτικής, χωρίς βούληση και έτοιμος να συνθηκολογήσει με την παραμικρή δυσκολία. Είναι χαρακτηριστικό πως, απουσιάζει η γενναιότητα από τον λαό, αλλά και η σταθερότητα βούλησης. Ωστόσο και η εξουσία περιγράφεται επίσης ως αρένα ματαιοδοξίας ανεπαρκών ηγετίσκων που, αρνούνται με βδελυγμία οτιδήποτε καινούργιο που, θα διακινδύνευε την καθεστηκυία τάξη. Εξόριστος  λοιπόν από τη Σύγκλητο, με πληγωμένο εγωισμό και ανεκπλήρωτες φιλοδοξίες, ο Κοριολανός δεν διστάζει να συμμαχήσει με τον εχθρό του τον Αουφίδιο. Είναι δύσκολο πράμα η απόρριψη, πολλώ δε μάλλον, όταν σου στερούν πολιτικές φιλοδοξίες.  Και έχεις  ήδη βάλλει τα στήθη σου για την πατρίδα, έστω κι από υπολογισμό, προσδοκώντας να εισπράξεις τιμή, δόξα, καριέρα πολιτική.   Ο Κοριολανός θυμίζει σε ένα βαθμό τον Αλκιβιάδη που άλλαζε στρατόπεδα, τηρουμένων βέβαια των αναλογιών, γιατί ο Αλκιβιάδης είχε την δέουσα πολιτική ευελιξία. Η δίψα της εκδίκησης ξεπερνάει κάθε πατριωτικό συναίσθημα και οι κινήσεις υπαγορεύονται πλέον από την συμπεριφορά ενός πληγωμένου αγριμιού. Το ατομικό πάνω από το συλλογικό. Ο εξυφασμένος ιστός της εξουσίας, με πατριωτικά συναισθήματα διαρρηγνύεται από το πληγωμένο εγώ. Και ο τελευταίο κοινός θνητός σκοντάφτει στο κουφάρι του εγώ του, πόσο μάλλον ο φλερτάρων με την εξουσία και δη υπό την επήρεια έπαρσης.  Και μέσα σε όλα αυτά η σχέση μάνας-γιου σαν αλατοπίπερο, που προσδίδει ουσία και γεύση, μια σχέση διαχρονική για τον πολιτισμό μας, που σημασιοδοτεί το τι είμαστε και που πάμε. Μόνο η μάνα θα  μπορέσει να σταματήσει τον επελαύνοντα γιο ενάντια στην πατρίδα. Γιατί πατρίδα είναι πάνω απ’ όλα η μάνα, η οικογένεια. Μόνο στην μητρική παραίνεση, ο κίνδυνος της απόρριψη, θα λυγίσει ο αδάμαστος πολέμαρχος.  Ο Σαίξπηρ αναφέρεται σε δύο περιόδους, στον πέμπτο π.Χ αιώνα της πρώιμης Δημοκρατίας της Ρώμης και στην ελισαβετιανή περίοδο(1606-7μ.Χ)  που ζει και γράφει το έργο. Γιατί η ελισαβετιανή περίοδος δεν είχε μόνο άνθηση του λόγου και της τέχνης, είχε και αίμα στα σοκάκια που, στοιβάζονταν οι μη προνομιούχοι.  Οι ομοιότητες προφανείς που, ερμηνεύουν και την επικαιρική αξία του έργου. Ο Ρέιφ Φάινς συμπεριλαμβάνει και μια τρίτη εποχή, την δική μας. Για να γίνει μάλιστα πιο κατανοητή η επικαιροποίηση, όλο το στήσιμο μας παραπέμπει στο σήμερα.  Κοστούμια και οπλισμός της εποχής μας, πρόσωπα με εμφάνιση σύγχρονη, λόγος γρήγορος, ερμηνεία εμφατική, ενώ και ο χώρος δράσης υπονοείται η Γιουγκοσλαβία. Σημειολογικά αμέσως καταλαβαίνει κανείς τον παραλληλισμό ανάμεσα στο τότε και το σήμερα, την αυτονόητη και διαχρονικά σχέση λαού και εξουσίας με την παράξενη ισορροπία, παρά τους κλυδωνισμός στην ιστορική διαδρομή της. Στις πρώτες σκηνές το πλήθος ζητάει σιτάρι, τρόφιμα, με το σύνθημα εμείς πεινάμε και οι αποθήκες σας ξεχειλίζουν από σιτάρι. Αργότερα έχει καθησυχαστεί από τους επαϊοντες της εξουσίας, συγκλητικούς και άλλους. Η έπαρση της εξουσίας εμφατική, κοφτερή σαν μαχαίρι, η υποτίμηση του λαού άμεση χωρίς κομψευόμενους υπαινιγμούς. Και όταν στο πλάνο είναι αγριεμένος και αιμοσταγής ο Κοριολανός, ο νους σου τρέχει στο οδυνηρό σήμερα με τα επηρμένα αγρίμια της εξουσίας, τους αμετανόητους ηγετίσκους.  Προβληματισμό προκαλεί ο πλανευμένος λαός, χωρίς δυναμική, χωρίς πάθος αγωνιστικό, έτοιμος να ενδώσει στις πολιτικές παραμυθίες, Εκτονωτικές κραυγές έτοιμες να καταλαγιάσουν για λίγο σιτάρι. Εμάς μας αρκεί ένα  ipad και ας είμαστε άνεργοι, ένα iphone κι ας είμαστε αργόσχολοι. Το σιτάρι ήταν για τους πληβείους Ρωμαίους, άντε και για τους κολίγες της φεουδαρχικής Αγγλίας, με την επίφαση προόδου της ελισαβετιανής περιόδου. Εμείς δεν πεινάμε, απλώς δεν πέτυχε η συνταγή στο παντεσπάνι.

.

 

 

 

 

 

 

About these ads

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

WordPress.com Logo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Log Out / Αλλαγή )

Twitter picture

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Log Out / Αλλαγή )

Facebook photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Log Out / Αλλαγή )

Google+ photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Log Out / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s